Home ئەرشیف2007هەلومەرج و کۆدەکانی هەرەشەت تورکیا بۆسەر هەرێمی کوردستان، کامانەن؟

هەلومەرج و کۆدەکانی هەرەشەت تورکیا بۆسەر هەرێمی کوردستان، کامانەن؟

by Abdulla Mahmud

 عبداللة مةحمود43639Image1

ضةند رِؤذ ثيَش ئيَستاثةرلةماني توركيا برِياريَكي ثةسةندكرد، ئةم بريارة رِيَطة دةدات بةسوثاي توركيا كة لةماوةي سالَيَكدا هةركاتيَك ويستي لةشكركيَشي بكاتة سةر هةريَمي كوردستان. بةر لةبرِيارةكةش هةرِةشةو كؤكردنةوةي هيَزةكاني و تةنانةت تؤبارانكردني ناوضة سنوريةكاني دةستي ثيَكردبوو. ئيَستا كةثةرلةماني توركيا برِيارةكةي ثةسةندكردووة، هةرِةشةو ضاوسووركردنةوةي توركيا ضؤتة ئاستيَكي ترةوةو هةرِةشةيةكي جديية لة سةرخةلَكي كوردستان و ناوضةكة.

ديارة ئةمة يةكةمين جار نيية رِذيَمي توركيا هةرِةشةي بةزاندني سنوري كوردستان بكات، يان بةكردةوة سنوري بةزاندبيَت. بةلَكة لةماوةي 16 سالَي رِابردوودا دةيان جار سنوري كوردستاني بةزاندووة ضةند جاريَكيَش تا قولآيي كوردستان هاتووة، هةموو جارةكانيش ثاساوي ئةم هيَرش و لةشكركيَشيانةي طريَداوة بةبووني هيَزةكاني ثارتي كريكاراني كوردستان “ثةكةكة”وة.

ثاساوي ئةمجارةشي بؤ لةشكركيَشي هةروةكو هةموو جارةكانيتر بووني ثةكةكةية، ديارة ئةطةر رِاستيةك لةمةدا هةبيَت، بةلآم طومان لةوةدا نيية كة بووني هيَزةكاني ثةكةكة تةنها رِوثؤشيَكة بؤ ضةندين ئامانجي تر و بيانويَكي ئاشكراشة بؤ رِةسميةت بةخشين بةدةستيَوةرداني سةربازي لةهةلومةرجي ئيَستاي عيَراق و بةدياريكراويش لة كوردستاندا.

هةرِةشةو بيانوةكان هةرضيةك بن، بانطةشةكةي هةر ضؤنيَك بيَت، ناتواني ئةم رِاستية بشاريَتةوة كة هةرِةشةكاني و ئامادةكاريية سياسي و سةربازي و ديبلؤماسيةكاني ئةمجارةي لةهةلومةرجيَكي دياريكراوداية، كة تةواو جياوازة لةطةلَ هةلومةرجي ثيَشودا.

ئامادةكاري رِذيَمي توركيا و كؤكردنةوةي هيَزةكاني و هةرِةشةكاني بؤ هاتنة ناو كوردستانةوة، هاوكاتة لةطةلَ كؤمةلَيَك ئالَوطؤرِ و كؤدي تازة.

لةلايةكةوة ئةمريكا لةعيَراقدا توشي شكست و ثاشةكشة هاتووة، هةموو هةولَ و ثيلان و نةخشةكاني بؤ دةرضوون لةو وةزعةي تيَيكةوتووة، ناكام ماوةتةوة و ئاسؤيةكيش بؤ دةرضون لةم وةزعيةتة لةئارادا نيية. رِذيَمي ئيَران لة عيراق و ناوضةكةدا بالآدةستي ثةيداكردووة، و خودي ئةمريكا لةثالَ هةرِةشةكاني بؤسةر ئيران ضؤتة ناو طفتوطؤو تةنانةت سازشكردن لةطةلَيدا.

وةزعي عيَراق رِؤذبةرِؤذ بةرةوخراثتر بوون و ثارضة ثارضة بوون دةبريَت، ثرؤذةي دابةشكردني عيَراق بؤ سيَ هةريَمي فيدرالَ لةسةر بنةماي قةومي و ديني و تايفي و مةزهةبي … ئاكامي ئةم رِاستيةية كة عيَراق تيايدا شةقار شةقار بووة.

كيَشةي كةركوك كة كيَشةيةكي جدي نيَوان تةوذمة سياسيةكاني ناوعيَراق و كوردستان و وولآتاني ناوضةكةية، بةهةلَواسراوي ماوةتةوة.

رِذيَمي توركيا بةتةواوةتي كةوتؤتة دةستي تةوذمي ديني و ئةطةري ئالَوطؤر لةبنةما سةرةكيةكاني ئةم دةولَةتةدا بةدةستورةكةشيةوة، ئةطةريَكي نامةحال نيية. و دامةزراوة سةربازيةكاني توركيا طوشاريان لةسةر حكومةت داناوة بؤ بةرطرتن بة ئالَوطؤريَكي لةم ضةشنة.

دؤسيةي جينؤسايدكرني ئةرمةنيةكان، دؤسيةي قبرس، دؤسيةي بةئةندامبووني لة ئةوروثاي يةكطرتوودا، دؤسيةي طراني و ئةزمةي ئابوري  تادةطات بة دؤسيةي كيَشمةكيشي دامةزراوةكاني سوثا لةطةلَ  حكومةت،  دؤسيةي ثةكةكة و دؤسيةي خةلَكي كوردستان…. تاد ضةندين فايلن كة هةموويان لةهةلومةرجيَكي تةواو تايبةتدا لة ئارادان و يةخةي توركياو رِذيَمةكةيان طرتووة.

 توركيا بؤ دةرضون لةو كيَشانة و خؤدوورخستنةوة لةو هةموو دؤسيانة، و طواستنةوةي زهنيةتي ناوخؤ دنيا بؤ دةرةوةي توركياو بؤ جغرافيايةكي تر، لةثالَ تموحة سياسي و ناوضةييةكةي ئةو ئامانجةية كة توركيا بةدوايةوةيةتي.

    توركيا لة عيَراقي بةرةوشةقار شةقار بووندا، دواي سةهمي خؤي دةكات و بووني توركمان لة عيَراق و بةدياركراوي لةكوردستان و كةركوكدا بة رِيَطايةك دةزانيَت كة دةيةويَت ليَيةوة بة وةزنةيةكي طةورةترةوة بيَتة ناو طةمةي سياسي سةرساحي عيراق.

رِذيَمي توركيا شاهيدي ناكامي ئةمريكاية لة عيَراقدا، شاهيدي نةخشي حاشاهةلَنةطرو تةنانةت بالآدةستي ئيَرانة، شاهيدي نةخش و جيَطاو رِيَطاي ناسيوناليزمي كوردة، و لةوةش واوتر شاهيدي ثرؤذةي دابةشكردني عيَراقة بؤ سيَ هةريَمي فيدرالَ” شيعةو سوننةوكورد”.

بؤ توركياي هاوثةيماني ئةمريكا لة ناوضةكة، ئةم مةسةلانةي سةرةوة نةك هةر جيَطاي تيَراماني توركياية، بةلَكة جيَطاي هةلَويَستةيةكي جديية، و هةنطاوي دياريكراو لة توركيا دةخوازيَت تا لةهةلومةرجي ئيَستاي عيَراقدا نةخشي خؤي بطيَريَت و جيَثيَيةكي حسابي تيايدا ثةيدا بكات و بةربطريَ بةضةند سيناريؤيةك ضةند سيناريؤيةكيش بهيَنيَتة ئاراوة.

سيناريؤي دابةشكردني عيَراق، ترس لةرِةوندي ثيَكهاتني دةولَةتي سةربةخؤي كوردستان، هةولَدان بؤ نةخش ثةيداكردن تابةربطري لةوةي ئيَران لةوةزياتر وةكو هيَزي تاكانة لة عيَراق و تةنانةت ناوضةكةدا هةذموني خؤي دابسةثيَنيَت. ئةو ضةند سيناريؤيةن كةرِذيَمي توركيا بةدواوةيةتي. بووني ثةكةكةش بةويَنةي هيَزي ئؤثؤزيسيؤن و لةوةش واوةتر داناني ناوي ثةكةكة لة ليستي تيرؤردا و رِيَكةوتننامةي نيَوان حكومةتي ماليكي توركيا بؤ ثاراستني بةرذةوةندي ئةمني و ثاراستني سنورةكان …… لة هةلومةرجي ئيَستادا بواري كردؤتةوة تا توركيا بةدةست ئاوةلآيةكي زياتر لةجارانةوة بيَتة ناوطةمةي وةزعي سياسي عيراق و نمايشي قدرةتي تيا بكات.

ئةوةي كة توركيا دةتوانيَت هةرِةشةكاني ئيَستاي بةكردةوةدةربهيَنيَ و هيَرشي سةربازي و زةميني كاتي بكات و بيَتةناو كوردستانةوة، بيطومان ئةطةريَكةو مةحالَ نيية، هةروةكو ضةندين جاري تر و لةهةلومةرجي ثيَشوتردا ئةنجاميداوة. بةلآم ئةوةي كة توركيا بيةويَت هيَرشي زةميني بكات و بيَتة ناوكوردستاني عيَراقةوةو داطيركاري بكات و بميَنيَتةوة، ئةطةريَكي دوورة.

بةلآم لةهةموو حالَةتيَكدا، توركيا هيَرشي سةربازي بكات يان نةيكات، هيض لة ئامانجةكاني توركيا ناطؤرِيَت، كة بةدياريكراوي دةيةويَت سيناريؤ هةرِةشة ئاميزةكاني سةرلاشةي ئةزمةطرتووي خؤي وةلابنيَت و ئامانجة سياسييةكاني بةدي بهيَنيَت. لةوانة ثرؤذةي دابةشكردني عيَراق بؤ سيَ هةريَمي فيدرالَ، بةرطرتن بة سيناريؤو هةولَ بؤ ثيَكهاتني دةولَةتي سةربةخؤ، ثاشةكشةثيَكردن بة مةسةلةي رِيفراندؤمي كةركوك، ناضاركردني حكومةتي عيَراقي فيدرالَ و دةسةلآتي كوردي بة سنوردانان بؤ هيَزةكاني ثةكةكة و داخستني بارةطاو ريَطةطرتن لة جموجؤلَةكانيان بةتايبةت ضالاكي سةربازي….. ئةو هةرِةشانةن كة توركيا ئةيةويَت وةلايان بنيَت و سيناريؤي تر بةدياريكراوي نةخشي خؤي لةبةرامبةر بة وولآتاني ناوضةكة بةتايبةتي ئيَراندا ببينيَت و بةئامادةييةكي زياترةوة لة عيَراق و ناوضةكةدا بووني خؤي نيشان بدات. بةتايبةتيش كة مةسةلةي ثاشةكشةي ئةمريكا لةعيَراقدا، بؤتة مةسةلةيةكي ناضاري و بةرنامةرِيذي بؤدةكريَت.

ئةم ئامانجانةي توركيا و ئةم جموجؤلَ و هةرِةشة بةردةوامانةي بؤ ئةم ئامانج و بةرذوةندييانة دةستي داوةتي. هةر ئيَستا ناوضةكةي هةذاندوةو فةزاي ترس و دلَةرِاوكيَيةكي طةورةي بةسةر خةلَكي كوردستان و ناوضةكةدا زالَكردووة.

ئةم هةرِةشانةي توركيا ثيَويستي بةوةلآمة، وةلآمي سةربةخؤي خةلَكي كوردستان لةطةلَ بةرةي شارستانيةتي دنياي سةردةم، و هيَزة ئينساني و ثيَشكةوتنخوازةكان.

 نابيَت لةذيَر ناوي هةرِةشة بؤسةر ئةمني نةتةوةييدا بةرذوةنديية جياواز و دذ بةيةكةكاني نيَوان دةسةلآت و خةلَكي تيَكةلَ بةيةك بكريَن. و كارتي هةرِةشةي دةرةكي وةكو وةسيلة و ئامرازيَك بؤ بيَدةنطكردني خةلَكي كوردستان بؤ خواست و مافةكانيان، بةدةستةوة بطيريَت و ببتة رِيَطايةك بؤئيحتيواكردني نارِةزايةتية رِةواكانيان.

خةلَكي كوردستان بة هاتنة مةيداني رِيزي سةربةخؤي خؤيان لةطةلَ رِيزي دنياي شارستانيةتي ئةمرؤ دةتوانن بةرةيةكي فراوان بؤ وةستانةوة لةدذي هةرِةشة توركيا و وولآتاني تري ناوضةكة و لةوةش واوةتر بؤ جياكردنةوةي كوردستان و ثيَكهيَناني وولآتيَكي سةربةخؤ، ثيَكبهينن.

ئةمة ئةطةر قورباني و ماندوبووني ثيويستة، خةبات وليَبرِاوي و ئيرادةي بةهيَزي دةويَت، هيَزو وةسيلةي كاراو ثشتيواني دنيا دةخوازيَت، تاكة رِيَطايةكي كارساز و عةمةليية بؤ كؤتاييهيَنان بة هةرِةشة و ملهوري نواندني وولآتاني ناوضةكة كة 16 سالَة، بةبيانوي جؤراوجؤر و لة رِاستيشدا لةئاكامي هةلَواسراوي وةزعي سياسي و حقوقي و نةبووني ناسنامةي وولآتيةوة، دةكريَتة سةر كوردستان و ئيرادةي خةلَكةكةي تيا ثيَشيَل دةكريَت.

رِيَطاي كؤتاييهاتني ئةم مؤتةكةي هات و نةهاتة، ئةم هةرِةشةو ثيلانطيرية بةردةوامة، ئةم لةشكركيَشي و سنوور  بةزاندنانة، ئةم دةستيَوةردانة ئاشكراو بيَثةردانة، هيَزي رِيَكخراوو فراوان و بةدةستةوةطرتني هةموو وةسيلةكان و هةموو شيَوة خةباتي، ثيَويستة.

دنياي شارستاني لةطةلَ خةباتي سةربةخؤو ثيَشكةتنخوازي خةلَكي ستةم ليَضووي كوردستانة، ئةوان دةبنة ثشتيواني خةلَكي كوردستان بؤ بةرطرتن بةم هةرِةشةو ثيلانطيريانةو بؤ جياكردنةوةي كوردستان و ثيَكهيَناني وولآتيَكي سةربةخؤ. نةك وولآتة كؤنةثةرستةكان و سات و سةوداي ذيَر بةذيَر و ئوميَدبةستن بة زلهيَزةكان. بةرةنطاري واقعي  و رِزطاري  بةدةستي هيَزي ثيَشكةوتنخواز و ئؤردوي حةقخواز، سةمةري دةبيَت.

  تيبيني/ ئةم ووتارة لة ذمارة 85 “رؤذنامة ” ي بةرواري 28-10-2007 بلآوكراوةتةوة.

لەوانەیە تۆ ئەمانەشت بە دڵ بێت

لێدوانێک بەجێ بهێلە