Home ئەرشیف2007لەپەراوێزی نامەی ١١ نووسەری بەرێزدا: سەرنج و رەخنەو پێشنیار بۆ ماڵپەری دەنگەکان، یان تۆمەتدانە پاڵ چەپ و کۆمۆنیستەکان، و هەوڵدان بۆ کەلەپچەکردنی ئازادی بیرورا…

لەپەراوێزی نامەی ١١ نووسەری بەرێزدا: سەرنج و رەخنەو پێشنیار بۆ ماڵپەری دەنگەکان، یان تۆمەتدانە پاڵ چەپ و کۆمۆنیستەکان، و هەوڵدان بۆ کەلەپچەکردنی ئازادی بیرورا…

by Abdulla Mahmud

  عبداللة مةحمود2

24/4 نامةي ذمارةيةك نووسةري بةرِيَز لةمالَثةري دةنطةكاندا بلآوكراوةتةوة. وةكو خؤيان دةلَيَن هةنديَ سةرنج و ثيَشنيازو رِةخنةي خؤيان ئاراستةي مالَثةري دةنطةكان كردووة، بةمةبةستي ثيَشخستني سايتةكة. بةلآم بةداخةوة هةركةسيَكي ئازاديخوازو سكولار كةبرِواي بةبنةما سةرةكييةكان و تةنانةت سةرةتاييةكاني ئازادي رِؤذنامةطةري و ضاثةمةني و ئازادي بيرورِاو رِةخنةطرتن و بلآوبونةوة هةبيَت، لةيةكةم ديَرِي ئةم نامةيةوة دركي ئةو رِاستية دةكات كة ئةم نامةية جطة لةوةي هةولَيَكة بؤ لةخاضداني مالَثةري دةنطةكان و كردني بةخزمةتكاري كةلتوري هةرة دواكةوتوو و كؤنةثاريزي كومةلَطاي كوردستان، وة جطة لة هيَنانةطؤرِي ضةندين دؤسيةي تر لةوانة هيَرشي بيَ ثاساو تؤمةتي نارِةوا لةدذي كؤمؤنيستةكان و تةنانةت ئازادي و سكولاريزم زياتر شتيَكي تري تيا نيية.

سةرةتاي نامةكةيان بة سوثاس” لةرِاستيدا بةطومانيَك” بؤ مالَثةري دةنطةكان دةست ثيَدةكةن، و دةلَيَن (….شاياني باسة طرنطييدانتان بةدؤزي ئةنفال و هةولَةكانتان لةو ئاراستةيةدا بةرز دةنرخيَنين….) ئةمة بةر لةهةموو شت طومانيَكة و دةيانةويَ ثيَيان بلَيَن سةيرة ئيَوة ئةو كارةتان كردووة، ئةطةر نا هةموو كةس دةزانيَت مالَثةري دةنطةكان هةميشة ض لةسةر كيَشةي ئةنفال و كيمياباران، تادةطاتة دؤسيةي دادطايي سةدام وسةراني، دؤسيةي طةندةلَي، دؤسيةي بةرطري لة ئازادي سياسي، كورتي نةهيَناوة. بةلآم ئةوان لة ضوارضيَوةي ئةو كةمثةينة ناشايستةيةدا كة نةخشةمةندانة لةدذي مالَثةري دةنطةكان بةبيانوي بلآوكردنةوةي كةمثةيني وتوويَذي مؤديرن دةستي ثيَكراوة، دةيانةويَت ثةيامي خؤيان بدةن، ثةياميَك بةداخةوة ناتةندروستة و دلَسؤزانة نيية. من بؤ نيشانداني ثةيامةكةيان بةثيَويستي دةزانم بةكورتي ضةند شت بلَيَم و ضةند ثرسيار لةو بةرِيَزانة بكةم.

  • بةرِيَزان ئةطةر مةبةستتان ئةوةية هةنديَ سةرنج و ثيَشنيازو رِةخنة ئاراستةي مالَثةري دةنطةكان بكةن، هؤكارةكةي ضيية، ضةندين دؤسيةي ترتان تيَكةلَ كردووة، هؤكارةكةي ضيية كؤمؤنيستةكان وضةثةكان لةهةموو خالَةكاندا لةرِيزي بةعسيةكان و تةكفيريةكان، قاعيدةييةكان، ئيسلامييةكان، شؤفينستةكان، هيَزة سةداميةكاندا دانراون، هؤي ضيية دةلَيَن بلآوكردنةوةي نوسيني ضةث و كؤمؤنيستةكان لة مالَثةرةكةتاندا كاريطةري نيَطةتيفي دةبيَت لةسةرتان؟ ئةم وةحيةتان لةكويَوة بؤهات كةدةلَيَن كؤمؤنيستةكان وضةثةكان سةربكةن بةهةرشويَنيَكدا خةلَك ليَيان دوور دةكةويَتةوة، ضونكة هيض متمانةيةكي سياسي و هةلويَستيَكي ليَبراوانةيان نيية لةسةرهيض كيَشةيةكي سياسي كة ضارةنووسي طةلي كوردي ثيَوة بةند بيَت؟!

بةرِاستي جيَطاي داخ و كلَؤلَيةكي طةورةية هةنديَك نووسةر ئاوا بدويَن و ئاوا هةلَسةنطاندن بكةن، ئاخر هةركةسيَكي ئةمةكدار ئةو نامةيةو ئةو هيَرشة ناشيانةية ببينيَ يةكسةر ئةلَيَت، ئايا كؤمةلَطاي عيَراق طيرؤدةي دةستي كؤمؤنيستةكانة، و رِؤذنامةطةري كورديش طرفتاري بيركردنةوةي زالَي كؤمؤنيزم و ضةثةكانة بةسةر كؤمةلَطادا. سةير ئةوةية بةشيَك لةو برا بةرِيَزانة ئةطةر باسي كؤمؤنيستةكان بكةيت دةلَيَن كؤمؤنيستةكان لةكوردستان بوونيان نييةو كةس نايان ناسيَت، هيض دةورو كاريطةريةكيان نيية، كةضي ئةوةتا خؤيان دةلَيَن ئةو ضةث و كؤمؤنيستانة بضنة هةر شويَنيَك خةلَك ليَيان دوورئةكةويَتةوة ضونكة هيض متمانةو هةلَويَستيَكي ليَبرِاويان نيية، ئةطةر واية ئةم هات وهاوارو فيغانة ضيية لةدةست كؤمؤنيستةكان هةتانة؟ ئةطةر كؤمؤنيستةكان هيَندة بيَكاريطةرو نامؤن بةكؤمةلَطا، حيكمةت ضيية خؤتان وا ثيَيانةوة سةغلَةت كردووة، ليَيان ناطةرِيَن و دةست لةيةخةيان ناكةنةوة. بةرِيَزان كؤمةلَطاي عيَراق ثرِة لةجانةوةري قةومي و ئيسلامي” بةكوردو عةرةبةوة، بةسونةو شيعةوة، ثرِة لةباندي ئينساكوذو سةنطساركةر، ثرِة لة باندي ذنكوذو مافياي دز، ثرِة لة……. تاد، ئيَوة لةناو هةموئةمانةدا بؤ شةرِي كؤمؤنيستةكان ئةكةن .

من خويَنةران و هةموو ئينسانيَكي بةويذدان دةكةمة دادوةر و دةثرسم، ئايا ئةوة هيَزي ضةكداري حزبي كؤمؤنيست و ضةثةكانة بةرطري لةبةعسيةكان دةكةن لةكةركوك و سةراسةري كوردستاندا، و دالَدةيان ئةدةن؟ ئةوة ميليشايي ضةث و كؤمؤنيستةكانة رِيَطا نادةن ئاوارةكاني شاري كةركوك بطةرِيَنةوة شارةكة؟ ئةوة كؤمؤنيستةكان و ضةثةكانن ئاوارةكاني كةركوكيان لة سليَماني و هةوليَردا ناو ناوة ئاوارة؟ ئةوة كؤمؤنيستةكان و ضةثةكانن كة ضارةنووسي ذيان طوزةراني ئاوارةكانيان خستؤتة ناو كةلاوةي رِووخاو بيناكاني ئةمني كؤني بةعسي لةطؤرنراو و ذيَر ضادر ؟ ئةوة كؤمؤنيستةكان بوون لةيةكةم رِوذي كةوتني بةعسدا ضوون كةركوكي” قودس و دلَيان”  تالآن كرد؟ ئةوة كؤمؤنيستةكان و ضةثةكانن، باندي ئينسان كوذيان لةكةركوك هةية و لةسةر ناسنامة خةلَكي بيَتاوان قةسابي دةكةن؟ئةوة كؤمؤنيستةكان وضةثةكانن دذي ئاساييكردنةوةي بارودؤخي شاري كةركوكن؟ ئةوة ضةث و كؤمؤنيستةكانن خةريكن نةك كةركوك تةواوي كوردستان دةطيَرنةوة بؤ ناو باوةشي حكومةتيَكي قةومي-ئيسلامي؟ ئةوة كؤمؤنيستةكانن لةطةلأ ئيسلاميةكان و تةكفيري و قاعيدةيةكان و كؤنةبةعسيةكان لة طفتوطؤو سازشدان؟ ئةوة ضةث و كؤمؤنيستةكانن لةطةلأ شوفينستةكاني عةرةب و تورك و ئيسلامييةكان و بةعسيةكاندان لة حكومةتدان؟ ئةوة ئةوانن ثيَشوازي لة ئيسلاميةكان و تؤرانيةكان و بةعسيةكان دةكةن و فةرشي سوريان بؤدادةخةن؟ ضةث وكؤمؤنيستةكانن كة كةركوكيان كردؤتة كارتي سات و سةودا لةطةلَ بةعسيةكان و ئيسلاميةكان و توركيا؟ ئةوة كؤمؤنيستةكانن رِيفراندؤميان بةويَنةي طةرِانةوة بؤ برِياري ئازادانةي خةلَك كردؤتة كارتي طوشار؟ ئةطةر ئةوانن بيَمنةتبن و بلَيَن و نمونةيةك بيَنةوة، بامني ئةندامي حزبي كؤمؤنيست ئيستقالةي خؤم بنوسم، ئةطةر وا نيية رِاسثيَردراوي كيَن ئةو بوختانانة تةخشان وثةخشان ئةكةن، ض خيَريَكي بؤتان تياية؟ هيوادارم كة ئةم تؤمةتانةتان بؤ ناسةلميَت وةكو خةلَكي مؤديرني ئةم سةردةمة، ئيَوة ئيستقالة بدةن دةست لةوكارةتان بكيَشنةوة.

وة من لة بةشيَك( نةك هةمووتان) لة ئيَوة دةثرسم بؤضي لةبةرامبةر كوشتاري هةزاران ذندا بيَدةنطن؟ لة سةنطساركردني ذنان بيَدةنطن” لةوانةية ئةوةتان لةو مةنتيقةوة بيَت كة كضةكة دلَي بةكورِيَكي عةرةبةوة بووة”؟ يان ثيَتان واية جاري سةردةمي كيَشةي نةتةوايةتي ية وكوشتني ذنان و زؤر مةسةلةي تر … بؤ دواي رِزطاري نيشتماني ية!.  بؤ زوربةتان لة سةر تيرؤري سةدان ئينساني ثيَشكةوتنخواز نقةتان ليَوةنةهات، لةطةلَ ثةلبةستكردني رِؤذنامة نووسةكان بؤ زيندان و شكنجةدانيان ميَش ميوانتان نية” مةطةر حالَةتي تايبةت و هةلَبذيَردراو”.

2- ئيَوة كة كةمثةيني مالَثةرِي “وتوويَذي مؤديَرن” بة ثيلان دادةنيَن بةدذي خةلَكي كوردستان، و بةتايبةتيش بةدذي خةلَكي كةركوك، هؤكةي ضيية لةجياتي رِةخنةي مةنتيقي، لةجياتي نيشانداني ثةيامةكةيان، لةجياتي رِةخنةطرتن لة ناوةرِؤكةكةي، لةجياتي نيشانداني لاوازييةكاني، لةجياتي كةن وشةن كردني هةمةلايةنةي ، بؤضي ديَن بيَ هيض ليَكدانةوةو قسةيةكي مةنتيقي دةكةونة تانةو تةشةرو و سوكايةتيكردن ثيَيان، ئةمةية برِوابوونةكةتان بة ئازادي رِادةربرين و ئازادي سياسي؟ ئاوا بةرطري لة ئازادي رِادةربرين و بةيان و بلآوكردنةوةو ضاثةمةني  دةكةن؟!

3-ئيَوة دةلَيَن هةذموني كؤمؤنيستةكان و ضةثةكان وبةسةر دةنطةكانةوة.. كاريطةري نيَطةتيفي دةبيَت و دةنطةكان ئةجنداي خؤي هةية، ئةوان هةرضيةك بن (مةبةستيان كؤمؤنيست و ضةثةكانة) هيض ثةيوةنديةكيان بةدنياي نووسين و داهيَنانةوة نيية…..

بةرِاستي سةيرة، تائيَستا ماركس طةورةترين فةيلةسوفي دنياية بةدانثياناني دام ودةزطاكاني بؤرذوازي و لةهةردةنطدانيَكدا كة بؤ دياريكردني فةيلةسوفي زةمانة بؤرذوازي خؤي سازي دةكات، ماركس هةر يةكةمة، وةتائيَستاش كاثيتالَي ماركس يةكةمين و طرنطترين كتيَبي دنياية، لةكاتيَكدا وةكو دةلَيَن بةويَنةي ئينجيل لةسةر رِةفةي مالَ و ئوتيَلةكان و كتيَبخانةكاندا نيية، و ئةبيَ بةتايبةت بضيت دةستي بخةيت، و تةنانةت لة زانكؤكانيش دةريان هيَناوة كةضي تائيَستا يةكةمين كتيَبي دنياية، كؤمؤنيستةكانيش بةقةولي ئيَوة بةرِيَزان هيض كاريطةريةكيان نيية، ئةي كةواية بؤ ئةو ئازادية رِةوانابينن ثيَيان ووتارةكانيان بؤ بلآوبكريَتةوة؟ ئةتانةويَت دةرطاي مالَثةرِةكانيان بةرِوودا دابخريَت؟ مةطةر ئيَوة وةكو دةلَيَن برِواتان بةئازادي نووسين و ضاثةمةني نيية؟ ئيَوة نويَنةري كيَن؟ لة ئيَستاي دنيادا كة تزار نزيكةي سةدةيةكة لةدةسةلآت كيَشراوةتة خوارةوة كةضي ئيَستا ئيَوة دةتانةويَ بةرهةمي ضةث و كؤمؤنيستةكان، سانسؤر بكريَت؟ بةم رِوانينةتانةوة بةدووري نازانم ثيَشنياريَك بكةن بؤ ياساغكردني نوسيني ضةث و كؤمؤنيستةكان. بةلآم ديارة دةتانةويَ ئةم ثيشنيازةتان لة مالَثةري دةنطةكانةوة دةست ثيَبكات.

دنيايةكي سةيرة، بؤزؤر كةس هةلَطرتني بيروباوةر مؤدة، ئيَستا كة ماركسيزم كؤمؤنيزم وةكو بةر لةسالآني 1989 مؤد نييةو لةمؤد كةوتووة، ئيَوةش بؤئةوةي بةشتان لة نةزمي بةناونويَي دنيا، لةوةش واوةتر لةنةزمي نويَي ناو نةزمي نويَي ديموكراسي ثيَببرِيَت، لةكاتيَكدا دنيا شاهيدي ثاشةكشةي هيَرشة بؤسةر ضةث و كؤمؤنيزم ئيَوة هةر دذايةتي كؤمؤنيزم بة ثيرؤز دةزانن. بةداخةوة.

4-دةلَيَن هةنديَك نووسةر لةباوةشي دةسةلآتدان و باش نيية شتيان بؤ بلآوبكريَتةوة لة مالَثةري دةنطةكاندا، من ئةوةشم بةلاوة سةيرة، من نازانم ئيَوة برِواتان بة ض ئازادييةكة؟ هةركةس وةكو ئيَوة بيرنةكاتةوة، مةحكوم بة سانسؤرة؟ هةركةس بةرطري لةدةسةلآت كرد، مولحيدي كوردايةتييةكةي ئيَوةية؟ بؤ ئةبيَ خةلَك ئازاد نةبيَت لةطةلَ ض ئةحزابيَكةو ض ئايدؤلؤذيةكي هةية و بةرطري لةكيَ ئةكات؟ بةرِيَزان ليَطةرِيَن با خةلَك ئازادبيَت ضي ئةنووسيَت و ضؤن بيرئةكةنةوة، بؤكيَ ئةنووسن و بةرطري لة كام حزب و ئايدؤلؤذيا دةكةن، ئةوةي هيَلَي سورة شكاندني شةخسيةتة، ئيهانةو سوكايةتي ثيَكردنة، تؤمةت و بوختان دروستكردنة، ناوزرِاندنة، ئةطةر نا هيض بيروباوةرو ئايدؤلؤذيايةك، هيض عادات و هيض سةركردةيةك، هيض رِةمزو ميَذوويةك، ثيرؤز نيية. ئةوةي ثيرؤزة ئينسانة بةهةر ئايدؤلؤذياو بيروباوةرو ثاشخانيَكي سياسي و حيزبي و ئةخلاقيةوة و….تاد. هيَلَي سور تةنها ئيهانةو سوكايةتي و رِوشاندني شةخسيةتي ئينسانة و نابيَ رِيَطةي ثيَبدريَت.

  • ئيَوة دةتانةويَ بةخةلَك بلَيَن ئةحزابي دةسةلآت بةدةستي كوردستان كوردايةتي ناكةن و نةتةوةيي نين، بؤية جارجار لةوانةية طلةييان  ليَبكةن. بةلآم ئةمة رِاستييةكي سادةو سةلماوة كةهةميشة هةلَطراني بيري نةتةوةيي قوبانيين، بةرِيَزان دةمارطيري نةتةوةيي بوو فاشيزمي لة ئيتاليا بةرهةم هيَنا، دةمارطيري نةتةوةيي بوو نازيزمي ليَكةوتةوة، نةتةوةضيَتي بوو بةعسي كردة درِندة، ئيَمة وةكو خةلَكي كةركوك و تةواوي كوردستان بووين بة قورباني بيري نةتةوةيي، بةعس ضونكة  بنةماكةي بيري نةتةوةيي بوو، قةوارةي دةولَةتي بةهةمان عةقلَي نةتةوةثةرستيةوة ليَثيَكهات ئيَمةي خةلَكي كوردستان كراين بةثلةدوو، سةركوتي سياسي كراين، تةعريب و تةبعيس و تةهجير كراين، زينداني و ئيعدام كراين، كؤمةلَكوذو غازباران كراين، ئةطةر برِيارة ئيَمة قوربانياني دويَني نةبينة جةلادي ئةمرِؤ، ئةبيَ سكولارو مةدةني بين، بؤ ضارةسةري كيَشةي كةركوك و يةكلاييكردنةوةي ئايندةو ضارةنووسي كوردستان، ئةبيَ تاقيكردنةوةي فاشيلي بةعس كة نةتةوةثةرستي و نةتةوة ضيَتي بوو، تورِبدةين و وةكو ئينساني ئازاديخواز و مؤرديَرن بضينة ململانيَي دوذمنان و خةباتيش بؤ ثيَكهيَناني وولآتيَكي سةربةخؤي علماني غةيرة قةومي بيَت، لةو رِوانطةيةشةوة دةتوانين رِيَز لةمافة فةردي ومةدةنيةكان وئازادييةكان بطرين. ئةطةر نا باسي ئازادي و ئازادي رِؤذنامةطةري، باسي مافة فةردي و مةدةنيةكان، ثوليَكي قةلَب ناكات. كةس بةهةلَطرتني بيري تةسكي نةتةوةضيَتييةوة ناتوانريَ ئازاديخواز و ثيَشكةوتنخواز بيت، دنيا شاهيدي ئةو رِاستيةية. بةتايبةت لةم سةردةمةدا نةتةوةضيَتي ياني نازيزم فاشيزم.
  • لةكؤتاييدا ماوة بلَيَم، من رِيَزم هةية بؤ هةمووتان، ئيَوة ئازادن هةر بيروباوةريَكتان هةبيَت يان رِةخنة لةهةر بيروباوةرِيَك بطرن، بةلآم من و هةموو كةسيَكي تريش ئةو مافةمان هةية بةرطري لةخؤمان بكةين و بةشيَوةي شارستانيانة بةياني هةلَويَست و بؤضووني خؤمان بكةين و بؤضوونةكانمان بخةينة رِوو، رِةخنة لة بابةت و مةسةلةو رِووداويَك بطرين كة ثيَمان واية دروست نيية. ئةمةية كؤمةك بة كؤمةلَطاو ئازادي دةكات، نةك ناوزرِاندن و بوختان و تاوان خستنة ثالَ ئةم و ئةو و تةلبةندكردني ئازادي بؤ ئةواني تر كة وةكو يةك و دةويَش ئاسا بيرناكةنةوة.

تيَبيني: من خؤم بواردووة لة وةلآم دانةوة بةو سةرنج و رِةخنةو ثيشنيازانةي رِووي تايبةتي لة مالَثةرِي دةنطةكانة، ستافي دةنطةكان خؤيان ئازادن ضي وةلآميَك و هةلَويَستيَكيان دةبيَت.

25-4-2007

 

لەوانەیە تۆ ئەمانەشت بە دڵ بێت

لێدوانێک بەجێ بهێلە