Home ئەرشیف2002(کادەک) ناتوانێ بەر بەشکستی(پەکەکە) بگرێت

(کادەک) ناتوانێ بەر بەشکستی(پەکەکە) بگرێت

by Abdulla Mahmud

عەبدوڵا مەحمودIMAGE635746726897164349

 سةرئةنجام (ثةكةكة) دواي ضةندسالَ راكيشاني لاشةي ئةزمةطرتووي، وةك رةمزي بزوتنةوةي ناسيونالستي كورد بةطشتي و رةمزي بزوتنةوةي ناسيونالستى كورد لة  توركيا بةتايبةتي هةروةكو ثيشبيني دةكرا كؤتايي دريذةدان بةعومري خؤي، لة كؤنطرةي هةشتةميدا ئيمزاكردو رايطةياند.

 بةثيي بةياننامةي كؤتايي كؤنطرة”قسةوباسي فراوان لةسةر طؤرانكاري و بوذانةوةي ئةم سيَ سالةي ثةكةكة كراوةو لةسةر بنةماي ئةو باس و بوذاندنةوةيةدا ريكخراوةكة واتة (ثةكةكة)لةسةر بنضينةي ستراتيذي نوي بةرةسمي هةلوةشينراوةتةوةو لة جيطايدا كؤنطرةي ئازادي و ديموكراسي كوردستان (كادةك)ثيَك هيَنراوة”.

  هةروةها “ريكخراوي (كادةك) ضالاكي وهةلسوراني خؤي لة ضوارضيوةي سنوري ئةو وولاتانةي تياياندا دةمينيتةوة ئةنجام دةدات بؤ ثيكهيناني طؤرانكاري ديموكراتيء هيلي ديموكراتى و شارستاني دةثاريزيت، مةسةلةي دةسةلات ئامانجياني نيية،  ئامادةشة هاوكاري تةواوي ئةو ريكخراوانة بكات كة خزمةتي ديموكراتي بووني توركياو وولاتاني ديكة دةكةن”.

 ئةمة مةنتقيكى زؤر تازةية كة حزبيك لةسةر بناغةى “بوذانةوةى سآ سالةى” بريارى خؤ هةلوةشانةوةو دةست هةلطرتن لة خواستى دةسةلات بكاتء فةلسةفةى خؤى بكاتة هاوكارى هيزةكانى ديكة بؤ ئالوطؤرى ديموكراسى. ئةم هيلي ستراتيذي نويَ ية كة لايةن ئؤجةلانةوة لة ئيمراليةوة بؤ كؤنطرة رةوانة كراوة، دريذةو تةكميلةى ئةو بؤضون و هةلويستانةية كة ثيشتر لة ئؤجةلان لة بةرطرينامةكةيدا ئاراستةى دادطاي مافي مرؤفي ئةوروثاي كردبوو. كؤنطرة لةسةر بنةماي ئةم شكستنامةية برياري وةرطرتووة. بؤضون و ليكدانةوةي ئؤجةلان كة لةو نامةيةي كةثيي دةلين (مانفستؤي شارستاني وديموكراتي) هاتووة، ثةياميكة بؤ رؤذهةلاتي ناوةراستء هةرضوار ثارضةي كوردستان و ناوةرؤكةكةي  ئةمةية “دةوراني سةدةي ثيشو بةسةرضووة كة بة روخاني سؤفيةت دةستي ثيكردو 11ي سيبتةمبةريش بة نهايةتي خؤي طةياندو ئيتر باسي كؤمةلطاي مةدةنيةو ئةم باس ومةسةلةية لة ناو ثةكةكةدا  بةرلةوة و لة سالي 1993 وة دةستي ثيَكردوة، ئاطربةسي يةكلايةنةي ثةكةكة لةسالي 1998 دا هةر دريذةي ئةمة بوو. وة هاوكات سةدةي ثيشو سةدةي ناسيوناليزم و دووبةرةكي و تةفرةقةي ديني بووة ئيستا وا نةماوة. ئيتر بزوتنةوةي ديموكراتى وئازادي لةئاراداية و هةركام لةوانةش ئامرازي خؤي دةويت. ثةكةكة متةعةلق بوو بة دةوران و سةدةي رابردوو كة كؤتايي هاتوةو لةسةر ئةم بنةمايةشةوة ئيتر ثةكةكة دةست ئةداتة ثيكهيناني ريكخراوةي تايبةت و هاوكاري كردني ريكخراوء هيزي تر  لةتةواوي ناوضةكةو هةرضوار ثارضةي كوردستاندا, بةمةبةستي وةريَخستني بزوتنةوةيةكي ديموكراتي بؤ ديموكراتي كردن و ليبراليزةكردني دةولةتةكاني ناوضةكة، هاوكات ثيداطري دةكات لةسةر ئةوةي كة كيشةي كورد مانعي بةديموكراتي كردن و ليبراليزةكردني ئةو ولاتانةية كة كيشةي نةتةوايةتيان تيا هةيةو ئةمةش ثيويست بةوةدةكات سياسةتي غةيرة مةدةنيانة وةلابنريت و لةجيطايدا سياسةتي ئاشتيخوازانة بطيريتةبةر بؤ ضارةسةري كيشةي كورد وسةرجةم كيشةكاني تري كؤمةلَطا. هيَزي ئةسلَي ئةم بزوتنةوةية ذنان ولاوانن كة دةبيَت لةريزي ثيَشةوةبن و بزوتنةوةيةكي رؤشنطةري بةريَ بخةن،  ضالاكي سيَ سالَةي ثةكةكة بةو ئاقارةدابووةو ثرؤسةي ديموكراتي كردنيش لةو وولاتانةدا بة: 1-هةلَوةشاندنةوةي حوكمي ئيعدام 2-حةقي بةكارهيناني زماني كوردي لة خويندن و ثةروةردة و راطةياندندا، دةبيت و هيزي ضةكداري رابردوش دةبيتة هيزي بةرطري نيشتماني و لةطةلَ رِاطةياندني ليبوردني دةولةتي توركياشدا ئةم هيزة بةيةكجاري هةلدةوةشينةوة”.

بةر لةوةي لةسةر ناكامي يةكجاري ثةكةكةو هؤكاني راطةياندني مةرطي قسةيةك بكةين، با سةرنجيك  بدةينة كاردانةوةو هةلويستي توركيا و ئةوروثاو ئةمريكا و هةلويستي ئةحزابي قةومي كورد، لةبةرامبةر خؤ هةلوةشاندنةوةي ثةكةكةدا؟ توركيا زؤر زوو راي طةياند كة ثةكةكة ناوي خؤي طؤريوةو هيضي تر و سةرؤكةكةشي هةر ئؤجةلانة ئةمةش جيطاي سةرسورماني كةس نييةو ئامانجيش لةمة بؤ رزطاري ئؤجئالانة لة سجن. ئةوروثاش لةوكاتةوة ثةكةكة ئاطربري يةكلايةنةي راطةياند خستية ليستي تيرؤرةوة. هةروةها ئةمريكا ثةكةكةي لةليستي تيرؤردا هيشتؤتةوة. جةلال تالةبانيش لة توركيش دةيلي نيوزدا داواي لةتوركيا كرد كة طوشاري زياتر بخاتة سةر ثةكةكة و سةركوتي بكات  ياساي “تؤبة” ثةسةند و قانووني بكات. ديارة حزبة قةوميةكاني تريش هةلَويَستيان جياوازيةكى لةطةلَ هةلَويستى تالةباني نيية و نةماني ثةكةكة بة رزطاربوون لة كؤسثيك دةزانن.

ثةكةكة وةكو حزبيكي ناسيونالستي لةسةرةتايي حةفتاكان و لةسةر زةمينةي سةركوتطةري رذيمي ناسيونال فاشستي توركيا دذى خةلكى كوردزمان ثيك هات. ئةوكات لة سايةى مؤدة بوونى كؤمؤنيزمدا وةكو زؤرهيزى بورذوازى ديكة بةروثؤشي كريكاري و سؤسيالستي و  لة ضوارضيوةي دذي ئةمثريالستي و بةئيدعاي سةربةخؤيي و رزطاري هةرضوار ثارضةكةي كوردستان، هاتة مةيدانةوة. سةركوتطةري دةولةتي ناسيونال فاشستي توركي لة ثال زؤر فاكتةرى ديكةوة وةكو كيشةي توركياو سوريا لةسةر ئاوي فرات، “ئاشبةتال”ي 1974 بزوتنةوةي ناسيونالستي كورد لةعيراق، غيابى بزووتنةوةيةكى راديكالى سؤسيالستى، دةسثيكردني شةري ئيران –عيراق لةسالي 1980ء دروست بووني بؤشاييةك لةسةرسنورةكان و كةم بونةوةي كؤنترؤلي رذيمي عيراق وئيران لة سنورةكاني عيراق ئيران و توركيادا، ئةو عاميلانة بوون كة بواريان بؤ ثةرةسةندنى ثةكةكة خؤشكرد تا لة سالي1984 وة دةست ببات بؤ ضةك و سونةتي ضةكدارانةي شاخ و ثارتيزاني، بؤ ناوبانط دةركردنيش ريطاي سةركوتى ئةحزاب و هيزةكانى نةيارى خؤي لةساحةكةء كاردانةوةى دذى ئينسانىء شؤفنيزمى كوردى لة بةرامبةر شؤفينيزم و ملهوري دةولةتي توركيادا، بةثآى سونةتي ناسيونالستيء شؤفينزمي كوردي نوينةرايةتي كردو دةستي لة هيض كردةوةيةكي دذي ئينساني لةبةرامبةر خةلكي تورك زمان و تةنانةت بيَضةكةكانيشياندا نةدةثاراست. تةنانةت هةرزوو كةوتة سةركوت و لةسيدارةداني مخاليفاني سياسي لة ريزةكاني خؤشيدا. هةركام لةوانة  بوونة هؤكاري ناساندني ثةكةكة. . ….بةدواي خرؤشاني جةماوةري ئازاري 1991 دا و فرسةتيك كة بةهؤى شةرِى خويَناوى خةليجةوة بؤ هيزةكانى ناسيوناليزمى كورد رِةخسا، ثةكةكةش بةمةبةستي كةلَك وةرطرتن لةو فرسةت و بؤشاييةي بةنةماني رِذيَمي بةعس لةكوردستان  ثيَكهات  هةولَي دةدا نفوزو كاريطةري خؤي بةهيَز بكاتء شتيَكي ثيَببرِيَت، تةنانةت ئيدعاي خاوةنداريتي كوردستاني عيراقيشيان دةكرد. بةلام لةو هةلومةرجةدا كة فةزايةكى ئاوةلآى سياسي لة ئارادابوو ئةوانيش هةلسوراني سياسي خؤيان بة هةمان ئيدعاي سةربةخؤيي و رزطاري دريَذةثَيدا.

بةلام ئيدعاي ثةكةكة ض بؤ سةربةخؤيي هةرضوار ثارضةكة و ض بؤ كريَكاري بوون و ض دذي ئيمثرياليزم بوونةكةي, هةر زوو لةسياسةت و كاركردي عةمةلي ثةكةكةدا ثيَضةوانةكةي نيشاندرا. لة سالي 1993 ثةكةكة راي طةياند كة ئامادةي مفاوةزاتة لةطةل توركيادا بة مةبةستي بةرةسمي ناسيني مافي كةلتوري كورد. هاوكات بةئاشكرا كؤمةك و ثشتيواني لة عيراق وئيران وةردةطرت. ئيدعاي كريَكاري بوونيش زءر زوو ثوضي خؤي سةلماند بةتايبةت كة ثةكةكة  زوو راي طةياند كة مةسةلةي نةتةوايةتي لةثيش مةسةلةي ضينايةتيية. هةركام لةوانة ثةكةكةي تووشي حالةتيكي ثرناكؤكي كردو بوونة سةرةتاي قةيران و بي ئاسؤيي ئاشكرابووني ماهيةتة ضينايةتيةكةى لاي خةلكي كوردستان.

ثةكةكة بةثيي ماهيةتة ضينايةتيةكةي بة هةمان شيوةى ئةحزابى ديكةى ناسيونالستي كورد نوينةرايةتي هيض خواست و داواكاريةكي ثيشكةوتوانةى كؤمةلطاى نةدةكرد. بةلكو بةردةوام هةموو داخوازي و خواستيكي سياسي و كؤمةلايةتي  ضينة مةحرومةكاني  كؤمةلطاي ئينكار دةكرد لةذير ناوي ئةوةي  كة هةموو خةلكي كوردستان  ضةوساوةن و جارآ وةختء سةردةمي رزطاري نةتةوةية. ئةوةندةي بؤي كرابيت هةموو داواكاري و  نارةزايةتيةكي  كوَمةلطاي لةضةشني خواستي يةكساني ذن و ثياو تادةطات بة دةربريني ئازادانةي بيروباوةرو راطةياندني رةخنةي ريشةيي لة عورف و عاداتي ثرتوكاوي قةومي وديني..هتد بةسةركوت و فريوكاري وةلام داوةتةوة.

ئةطةر ئةم مةسةلة ثايةيانة بوونة هؤي ئةوةي ثةكةكة رةوتي بنبةستء ثاشةكشة بطريتة بةر, هاوكات يةكيتي وثارتي كة بةردةوام لةذير فشاري وولاتاني ناوضةكةدا بوون بةتايبةت رذيمي توركيا، لةسةرداواي ئةويش هةردوولايان بةهاوكاري هيزةكاني توركيا كةوتنة شةر لةدذي ثةكةكة. ئةمةش بةكردةوة ئيدعاي رزطاري ضوارثارضةكةي كوردستاني ثةكةكةي لةطةل واقعيةتيَكي سياسي وعةمةلي نةخوازراو روبةروكرد،كة لةلايةكةوة تايبةتمةندي سياسيء ئابوري وكؤمةلايةتي و رةوتيكي جياواز كة كؤمةلطاي كوردستاني عيراق دةيبري و خؤ بةخاوةن زانيني رةسمي يةكيتي و ثارتي و قبول نةكردني هيزي  تر ئةويش هي بةشيكي تري كوردستان، لةلايةكي ترةوة، ئةوةندةي تر ثةكةكةي توشي هةلَويَستةكرد.

قولبونةوةي ئةزمةي نيوان يةكيتيء ثارتي بة هؤي بي ئاسؤيى حكومةت وثةرلةمانةكةيان و دةسثيكردني شةري ناوخؤ لةسةردةسةلات،  ئةو قةلاي ئوميدو خؤشباوةريةي خةلكي كوردستاني بة يةكيتي و ثارتي روبةروي رةوتيكي روولةخوار كرد، ئةمة واي كرد تارادةيةك خةلك ضاوببرنة ثةكةكة و ثةكةكةش لةهةولي ئةوةدا بوو بتواني بةكؤكردنةوةي خةلك لةدةوري خؤي ئةزمةكةي تيثةرينيَ. بةلام ضونكة ئةزمةي ثةكةكة بةرئةنجامي هؤكاري بناغةيي تر بوو, تةمةني خؤشباوةري بة ثةكةكةش كورتي هيناو نةبوو بةسةرمايةو هيز، ئةمة ثةكةكةي روبةروي بنبةستي زياتر كرد. هةروةها ثارتي و دةولةتي توركياش كة بةبةردةوامي سةرقالي ليدان لةثةكةكة بوون و مةوداي خؤدةرخستن و ضالاكيان لةكودستاني توركيادا بةتةواوي كةم رةنط كردبؤوة، طوشاري  بةردةوامي توركياش لةسةر سوريا بؤدةست هةلطرتن لة كؤمةكي ئةو هؤكارانة بوون كةثةكةكةي خستبوة ناو مةنطةنةيةكي سةختةوة. ثةكةكة ضاوةري بوو دةولةتي توركيا وةلامي بانطةوازى يةك لةدواي يةكي بؤ طفتوطؤ و داني ئيمتيازيك ثيي بداتةوة.

 بةلام دةولةتي توركيا نةك ئامادة نةبوو هيض ئيمتيازيك بدات بة ثةكةكة، بةلكو ئامادةنةبوو هيض جوابيكيان بداتةوة و رؤذ بةرؤذيش طوشارةكاني لةسةر توند  ترو فرسةت و ئيمكانيةتي خؤنواندنياني لة تةواوي ناوضةكةدا لي بةرتةسكتر دةكردنةوة، ئةمة واي كرد كة ثةكةكة لاشةي ئةزمةطرتوو بيضارةي خؤي بةدواي خؤيدا رابكيشيت.

ئةم بن بةست وبي ئاسؤيةي ثةكةكة توشي ببوو نةك ريطاضارةو تةرحةكاني بو وةرطرتني ئيمتياز ماية ثوض كردبوو، بةلكو دريذةدان بةتةمةني ثةكةكةي وةكو ريكخراوةيةكيش خستبوة بةردةم ضارةنووسيكي ناديار، ريكةوتني رذيمي توركياو سورياو ناضاركردني سةركردايةتي ثةكةكة بةضؤلكردني سوريا و بريني كؤمةكيَك كةتا ئةوكاتة ثيان دةكرا، ئؤجةلاني ناضار بةوةكرد هةولي دةربازبوون بدات بةرةو وولاتيكي تر بةلام دةولةتي توركيا بةهاوكاري ئةمريكاو ئةوروثا لةكردةوةيةكي تيرؤرستي ئينساندزيندا ئؤجةلاني رفاند.

رفاندنء دةستطيركردني ئؤجةلان لةلايةن رذيمي توركياو تيرؤريزمي دةولةتيةوة جطة لةوةي كةئاكامي قولبونةوةي بنبةستي ثةكةكة بوو، هاوكات ئةوكردةوة تيرؤرستيةو رفاندني ئؤجةلان بووة هؤي مؤركردني رةسمي تةسليم بوون و سةردانةواندني ثةكةكة لةلايةن ئؤجئالانةوة.

بة جيالةو دلسؤزيةي ئؤجةلان لةكاتي دةستطيركردنةكةيدا بة بةرضاوي دنياوة نيشاندا كةلة ئةتاتورك زياتر ثيي لةسةرتورك بووني خؤي داطرت و باسي كيشةي كوردو كوردستانى بةيةكجاري حةوالةي مؤزةخانةي ميَذوو كرد و سةردانةواندن و ثاكانةكردنيشي تيؤريزةكرد و ناوي لينا”مانفيستؤي شارستاني و ديموكراتي”.

مانفيستي شارستاني و ديمكراسي، ثسولةي راطةياندني كؤتايي هينان بوو بة تةمةني ثةكةكة، هيضيش لةوة ئاسايي ترنية كة  ثةكةكةى نقوم بوو لة طيذاوى ئةزمةدا بةراطةياندنيكي ئاوا كؤتايي بةتةمةني بيت، ئةمة ئةلطؤي تاقيكراوةو جيكةوتوي بزوتنةوةي ناسيونالستي كورد بووة بةدريذايي هةموو ميذووي رابردوو، ئةو بزوتنةوة ناسيونالستي ية شيخ مةحمودي حةفيد لةفرسةتي دواي جةنطي جيهاني يةكةمدا رابةرايةتي كرد، لةطةل ثشت تيكردني ئنطليز لةشيخ بةهةواداضوو. بزوتنةوةي ناسيونالستي كورد بةسةركردايةتي قازي محةمةد كة بةثشتيواني سؤفيةتي ئةوكاتة كة بؤ ماوةيةك كؤماري مةهابادي ثيك هينا،لةطةل ثشت تيكردني روسياء  لةسيدارةداني قازي محةمةد، كؤماري مةهابادو بزوتنةوةكة بةهةوادا رؤشت. بزوتنةوةي ناسيونالستي بةرابةري بارزانييش لةسالي 1975داو بةثشت تيكردني ئيران و تةسليم بووني بارزاني و راطةياندني ئةوةي كة” كاري ئيمة تةواو بووة”بة هةوادا ضوو.

عامليكى سةرةكى ئةو شكستة يةك لةدواي يةكانةي بزوتنةوةي ناسيونالستي كورد ئاكامي ئةوةية كة ئةم بزوتنةوانة لة قلَشت و ناكؤكي وولاتاني ناوضةكةو ئالوطؤرةكانيدا ذياونء فرسةتي خؤنواندنيان بؤ دةورةيةك ثيَبراوة. لةو دةورانة مةقتةعيانةشدا كة شانسي دةسةلات ثيبرانيان بووة نوينةرايةتي هيض ثيشكةوتنخوازيةكيان نةكردووةو هيض ئالوطؤريك بة هيمةتي ئةوان لة ذيان وطوزةراني خةلَكيدا ثيك نةهاتووة، هةر رادةيةك لة ئازاديش لة سايةى دةسةلاتى ئةواندا هاتبيتة ئاراوة، ئاكامي خةباتي راستةوخؤي خةلكي نارازي و ثيشكةوتنخواز بووة.  دواي كوَتايي ئةم دةورة مةقتةعيانةو نةماني ثشتيواني دةرةكي,  “تةسليم بوون و  شكست “ي بةدواي خوَيدا هيناوة كة هةموو جاريك فةشةل و ئاشبةتالي ئةم بزوتنةوةية، دنيايةك كويَرةوةري و مةئسات و رؤذرِةشي بةسةر خةلَكي كوردستاندا بةجي هيشتووة.

 دريَذةى هةية.

لەوانەیە تۆ ئەمانەشت بە دڵ بێت

لێدوانێک بەجێ بهێلە