لە ماوەی 10سالی رابردودا وە بەدیاری کراوی بەدوای جە
نگی کەنداودا دیاردەی بەجی هیشتنی کوردستان رۆژ بەرۆژ رووی لە زیادبوون کردووەو لەو سێ چوار سالەی ئەخیردا ئەو دیاردەیە بەئەندازەیەک چۆتە سەر کە ئەم ماوەیە بەشیوەیەکی چرتر بۆتە جیگەی قسەوباسی گەرم و هەموو رۆژەی خەلک و ئەحزاب و لایەنە سیاسیەکان و دامودەزگا ئیعلامیەکان.
وە لەبەرامبەر ئەو دیاردە فراوانەدا تەفسیرو لیکدانەوەی جیاجیا دەکریت، هۆکاری جۆراوجۆر باس دەکریت ،لەوانە مەسەلەی شەری ناوخۆ، نائەمنی و دەخالەتی دەولەتەکانی ناوچەکە، بیکاری، گرانی، نەبوونی یاسای مەدەنی و پیشیلکردنی ئازادیە شەخسی و فەردیەکان، دەست ئاوەلاکردنی دەستەو تاقمی ئیسلامی لە ژیانی شەخسی و کۆمەلگادا…تاد، دیارە هەرکامیک لەوانە دەوریان هەیە لەسەر ژیان و گوزەرانی خەلکی و دیاردەی بەجێهیشتنی کوردستان. بەلام دەبیت ئەو راستیە فەرامۆش نەکریت کە هەموو ئەو هۆکارانە و دەیان مەسەلەی تر هەموو بەیەکەوە دەرهاویشتەی هەلومەرجیکی تایبەتیترن،کە ئەحزابی قەومی_عەشیرەتی پاسەوانی کۆمەلگای کوردستان دەیانەوی بەتەفسیرو لیکدانەوەی جۆراو جۆر خۆل بکەنە چاوی خەلکی کوردستان و لەو ریگایەوە واقعیەتی سیاسی و چارەنوسى هەلواسراوی کوردستان لەبەردەم رای گشتیدا بشارنەوە. واقعیەتی سەرگەردانی و دیارنەمانی ناسنامەی ولاتی کوردستان لە جوگرافیای سیاسی دنیاداو بەو پییەش دیارنەمانی ناسنامەی هاولاتی بوونی خەلکی کوردستان و نەبوونی دەولەت و حکومەتی بەرەسمی ناسراو و یاساو حەقء حقوقی چین و تویژە جۆراو جۆرەکانی کۆمەلگا… پەردەپۆش بکەن. کە بەدوای جەنگی کەنداودا تائەمرۆ بۆتە میژویەکی تالی هاوچەرخی ژیان و گوزەرانی خەلکی کوردستان و وەکو دیاریەکی قیزەونی ئەو نەزمی نوی جیهانیەی کە ئەمریکا ئالاهەلگریبوو داسەپینرایە سەر خەلکی کوردستان و سەرانی ئەحزابی ناسیونالستی کوردیش کەوتنە پیشوازی لیکردنی، بەدیاریکراویش بەدوای کۆرەوی 1991 دا کەوتنە پیشوازیکردن لە تەرحی دانانی “پەناگەی ئەمن”. لەوکاتەوە تائەمرۆ هەم کوردستان نائەمن کراو هەم مەسەلە و کیشەی ستەمی میللی سەرخەلکی کوردستان هینرایە خوارەوە بۆ مەسەلەی ئاوارەکان و رەسمیەت درا بەئاوارەیی کۆمەلگاو کوردستان بوو بە هۆلیکی چاوەروانی و ژیان و گوزەرانی خەلکیش لە بەردەم چارەنوسى نادیاردا هەلواسرا. هەر ئەمەش هۆکاری ئەسلی وەزعیەتی داسەپاوی 10 سالەی رابردووە. هەموو ئەو هۆکارانەی تر کەباس دەکرین زۆرتر روالەتی مەسەلەکەن، هیچ کام لەوانەش لەژیر سایەی ئەحزابی میلیشیایدا نەک هەر چارەسەر ناکرین، بەلکو زیاتر دەبن. چونکە خودی دەسەلاتی میلیشیایی ناکۆکە لەگەل یاساو حەق و حقوقی مەدەنیدا. شەری ناوخۆیی ئەحزاب بۆ کۆنترۆلکردنی ناوچەی ترو بردنی سەهمی دەسەلاتی زیاتر، یەکیکە لەتایبەتمەندیەکانی دەسەلاتی ئەحزابی میلیشیایی، هەروەها نائەمنی و دەخالەتی هەموو رۆژەی دەولەتەکانی ناوچەکەش چ وەکو تموحیان لە جوگرافیایەکی بی ناونیشان و چ وەکو لایەنگرىیان لە ئەحزابی گوی لەمستی خۆیان دەبیتە ئەو واقعیەتەی کە10 سالە خەلکی کوردستان باجەکەی دەدەن.
ئەحزابی دەسەلاتدارو قسەکەرانی وردو درشتیان دەلین بیکاری، گرانی، نائەمنی، پیشیل کردنی ئازادیە سیاسیەکان و ئازادی رادەربرین و چاپەمەنی، پیشیل کردنی حەقی فەردی و شەخسی …تاد، لە زۆر شوینی دنیادا هەیە، بەلام بەو ئەندازەیە خەلک ریگای جیهیشتن هەلنابژیرن. ئەم ئیدعایە لە روالەتدا واقعیەتی هەیە، بەلام ئەسلی واقعیەتەکە نییە، چونکە لە هیچ شوینیکی دنیادا ریژەی بیکاری ناگاتە 80%، یاساو حەق و حقوقی چین و تویژەکانی کۆمەلگا هەیە (جا کۆنەپەرستانە و سەرکوتگەرانە بێت یان پیشکەوتنخوازانە)، دەولەت و حکومەتی بەرەسمی ناسراو هەیە (بەهەرناوەرۆکیکەوە بیت). دەخالەت یان بەزاندنی سنور لەوانەیە رووبدات، بەلام نە روداویکی هەموو رۆژەیەو نە ئەوەشە لەدنیادا بە خەرق بەحساب نەیەت. تیرۆر هەیە و باندی تیرۆرستىیش هەن، بەلام سزادان و بەدواداچونی تاوانباران و لیپرسینەوەش هەیە. حەق و حقوقی فەردی و شەخسی ژیر پیدەخریت، بەلام یاسا و دەسەلاتی بەرەسمی ناسراوی لەپشتە.
لەکوردستان نەدەولەت هەیە (دەولەت بەهەرناوەرۆکیکەوە بیت) نەیاسایەکی رەسمی و سەراسەری هەیە (لە هەرئاستیک و بەهەر ناوەرۆکێکەوە بێت). نەبوونی ئەمانەش بواری داوە تا هەموو شتیک هەبیت و هیچ شتیکیش نەبیت. وە هەرئەمەشە کە بێکاری سەرسورهینەر، بیسەرەو بەرەیی و سەرگەردانی. بی یاسایی و بی حەق و حقوقی، نائەمنی و دەخالەتی هەموو رۆژەی وولاتە ملهورەکانء باندەکانیان هەبیت. شەری ناوخۆیی دیوەزمەی ترسناک بیت، پیشیل کردنی ئازادیە سیاسی و مەدەنیەکان بەئیشتیاو بەپیی دەسەلاتی میلیشیاو بەرنامەی حزبی بیت و …تاد. خەلکی کوردستان لە سایەی هەلومەرجیکی ئاوادا راگیراون و لەوەش واوەتر ئاسۆیەک بۆدەربازبوون لەو وەزعیەتە ترسناک و دژوارە نابینن، هەربۆیە خەلکی کوردستان بەگشتی و نەوەی تازە لاوان بەتایبەتی کەبێبەشن لەسەرەتاییترین پیداویستی ئیستاو سبەینێیان بەناو تەلی درکاویی و حەقلی ئەلغامدا سەرباری هەموو ریگریەکانی ئەحزابەکان و ئیدعاکانیان رۆژ بەرۆژ زیاتر کوردستان بەجێدەهیلن و داوای مافی پەنابەریتی لەوولاتانی ئەوروپایی و ئەمریکا و ئوسترالیا دەکەن، کەچی لەویش لەگەل ریگری ئەحزابی قەومی بەرەو روودەبن. پیلانى هاوبەشى دەولەتانى ئەوروپایى و ئەحزابى دەسەلاتدار بۆ گیرانەوەى پەنابەرانى کوردستانى عیراق بە بیانووى ئەوەى گوایە “کوردستانى عیراق ناوچەیەکى ئەمنە”، تەنانەت ژیانى پەنابەریشى لە هەزاران کەس تال کردووە. دیارە ئەحزابی حاکم ئیعتراف بکەن یان نەیکەن، رۆیشتنی خەلک بەر لەهەموو شت نارەزایەتی و نەفرەتە بەرووی خۆیان و دەسەلاتی میلیشیایی و ئەو وەزعیەتەی کە ئەوان دەوریان بووە لە داسەپاندنیدا.
ریگاچارەی کارسازو عەمەلی بۆ کۆتاییهینان بە وەزعیەتی بی سەرەوبەرەی کوردستان و دیاردەى کۆچی بەرفراوانى خەلک، گیرانەوەی کوردستانە بۆ کۆمەلگایەکی رۆتین لەریگای گیرانەوەی ناسنامەی ولاتی ناسنامەی هاولاتی بوون بۆ خەلکی کوردستان بە حەق و حقوقی مەدەنی و سکولارەوە، ئیمە وەکو حزبی کۆمۆنیست بۆ گیرانەوەی کوردستان بۆ حالەتی ئاسایی و بۆ کۆتاییهینان بەسەرگەردانی ئیستا و زولمی قەومی دەیان سالە و دامەزراندنی کۆمەلگایەکی مەدەنی بە ناسنامەی حقوقی و ئیداری و ئابوری و سیاسی پیناسەکراوەوە، پیشنیاری جیابونەوەی کورستان لەعیراق و پیکهینانی ولاتیکی سەربەخۆمان لەریگای ریفراندۆمیکى ئازادانەی گشتى و دوور لەفشارو هەرەشەدا، کردووە. کۆبونەوەی خەلکی کوردستان لەدەوری ئەم ریگاچارەیە و هاتنە مەیدانی خەلک لە دەورى ئەم ریگاچارەیە زامنی دیاریکردنی چارەنوسیکی ئینسانی و داهاتویەکی پرشنگدارە.