عەبدوڵا مەحمود
“هاولاتي” لة ذمارة 90 دا ضاوثيكةوتنيكي لةطةل ئةدهةم بارزاني بلاو كردؤتةوة .هاولاتي دةليت (…شيخ ئةدهةم بارزاني كة ريبةريكي ئةم حزبةية كةسايةتيةكي بيدةنطةو كةمتر لة ناوةندي سياسي كوردستان و لة ميدياكاني كوردستاندا ناوي هاتوة، هاولاتي بؤ زياتر ئاشنابووني خةلكي لةم حزبة بة ضاكي زاني ئةم ضاوثيكةوتنة ئةنجام بدات).
ئةدهةم بارزاني ريبةري بانديكي تيرؤرستيية كة لة سالي 1983 لة ذير سايةي عةباي ئاخوندةكاني ئيراندا و وةكو كريطرتةيةكي جمهوري كؤنةثةرستي ئيسلامي حزب اللةي شؤرشطيري لةسةر داواي ئيران ثيك هيناوة، لةطةل كرانةوةي فةزاي سياسي كوردستاندا لة سالي 1991دا ئةمانيش وةكو زؤر دةستةو باندي كريطرتةي ئيران رةوانةي كوردستاني عيراق كراونةتةوة بؤ ئةنجامداني ئةو مةئموريةتانةي كة ئيران ثآي يسثاردون بؤ وةستانةوة بةروي مةدةنيةتي كؤمةلطاي كوردستان و ئازادي سياسيء تيرؤرى كةساني ثيشكةوتنخوازو ضةث، بؤ هيرش بؤسةر مافة مةدةني و كؤمةلايةتيةكاني لاوان و ذنان، بؤ بةرطري كردن لة ثاشماوةي سونةت و داب ونةريتي ذةنط هةلطرتووي دواكةوتوانة.
ئةدهةم بارزاني لة ضوار ضيوةي ئةو مةئموريةتةيدا و لة سالي 1995دا فتواي تيرؤري ريبوار ئةحمةد سكرتيري كؤميتة ناوةندى حزبي كؤمؤنستي كريكاري عيراقى دا و 200 هةزار ديناريشي كردة خةلات بؤ هةركةسيك كة ريبوار ئةحمةد تيرؤر بكات. ئةم فتواية لة ذير ناوي ئةوةي ئيهانة بة موقةدةساتي ئيسلام كراوة لة ووتاريكدا كة لة (بؤثيشةوة)دا بلاوكرايةوة لةذير ناوي (ئيسلاميةكان ثةيامي كؤيلايةتي و ئيغتسابي ذنان رادةطةينن) راطةيةندرا.
ووتارةكةي ريبوار ئةحمةد بةشيوةيةكي رؤشن ماهيةتي كؤنةثةرستانةي ئيسلامي سةبارةت بة ذنان نيشاندابوو, ئةم رةخنة طرتنة راديكال و رؤشنة بؤ يةكةمين جار تةليسمي حةرامبووني رةخنة لة ئيسلام و سومبلةكاني ئيسلامي تيك شكاندو دةروازةي كردةوة بؤ بةرةي راديكال و موتةمةديني كوردستان كة رةوتي رةخنة طرتن و ثةنجة كردن بة ضاوي كؤنةثةرستى ئيسلامء سومبلةكاني ببيتة حالةتيكي ئاسايي و ئةدهةمةكانيش ئةمجارة بؤهةميشة سةركزء كونجي تةسليم بوون لةبةرامبةر رةخنةي راديكالدا وةكو ئةمري واقعي كؤمةلطاي كوردستان قبول بكةن.
“هاولاتي”ش وةكو بلاوكراوةيةك كة بةئيدعاي بلاوكراوةيةكي مؤديرنةوة ثيي ناية مةيدان هةرجارة دةستى يةكيك لةسةراني باندة تيرؤرستةكاني ئيسلاميةكان دةطريت و مينبةريان بؤ دةكاتةوة تا ثةيامي دواكةوتوانةء ذةهراوي سةدة تاريكةكان بلاوبكةنةوة، لةدريذةي ئةمةدا ئةمجارة لة خزمةت ئةدهةم بارزانيدا وةستا.
هاولاتي ئةليت بؤ زياتر ئاشنابووني خةلكي بةم حزبة (حزباللةي شورشطير) بة ضاكي زانيوة ئةم ضاوثيكةوتنة ئةنجام بدات. ئاخر دةبي ثرسيار لة هاولاتيء ستافي بةرثرسي بكريت كة زةرورةتي ناساندني ئةدهةم بارزاني و سةراني تري باندة ئيسلاميةكان بةخةلكي كوردستان ضية؟ ئةطةر بؤئةوةية وةكو فايرؤسي كؤمةلطاي كوردستان خةلك بيانناسيت وخؤيانى لي دوربطرن و كارنامةيان لة كوشتارو تيرؤرو فتواكانيان ئاشكرا بكريَت ئةوا كةس لاري ليي نية و هةر بلاوكراوةيةكي ثيشكةوتنخوازو مةدةني دةبيت ئةمة بةيةكيك لةئةركةكاني خؤي بزانيت. بةلام ئةمة بة بواردان بة رةخنةطرانى ئيسلامى سياسيى دةبيت نةك بة كؤنةثةرستانى ئيسلامى، مةسةلةكة لاي هاولاتي لنطةوقوض بوةتة وة.
هاولاتي نةك ئةمة ناكات و ثةيام و كارنامةيان راناطةيةنيت و فتواو تيرؤرةكانيان نيشان نادات، بةلكو لةذير ناوي ئازادي و مينبةر بؤ هةموان هةرجارةي يةكيك لةسةرانيان كة هاولاتي و تةواوي خةلكي كورستان دةزانن ئةمانة خاوةني ض ثةروةندةكي رةشن و تيرؤرو فتوا كارنامةي سةرةكيان بووةوهةية، لة جياتي ئةوةي هةول بدات بؤ قةدةغةكردني هةلسورانيان و دادطايي كردني ئاشكراي جةماوةرىيان لةسةر تاوانكاريةكانيان و فشاردانان لةسةر ئةحزابي حاكم تا دةست لة لاواندنةوةو كؤمةكيان هةلبطرن و لةسةردلي خةلك وةلايان بنين، ديَن دةلين بؤ ناساندنيان بةخةلكي كوردستان ضاوثيكةوتنيان لةطةل ساز ئةدةين. ئاخر زةرورةتي ناساندني ئةدهةمةكان وةكو ريبةري حزبي سياسي بةراستي ناحةقي نية لة بةرامبةر خةلكي كوردستاندا؟ ئاخر ئةمانة كةي سةروكي حزب و ريكخراوةي سياسين؟ مةطةر تائيستا بؤ هاولاتي مةعلوم نةبووة كة ئةمانة سةراني باندي تيرؤ و فتوان؟ مةطةر هاولاتي ليستي تاوان و فتواي ئةم باندانةيان لانية؟
لةكؤمةلطاي كوردستاندا سةدان و هةزاران كةسايةتي لة شاعيرو ئةديب و سياسي، ثيشكةوتنخواز، ضةث وكؤمؤنست هةن كة هاولاتي زؤركةم مينبةريان ئةخاتة بةردةست تا رةخنة لةدياردة دزيوء قيزةونةكاني كؤمةلطا بطرن و ريطاضارةي رزطاري و خؤشبةختي نيشاني كؤمةلطا بدةن. كةضي زؤر بةوردي بةكون وكةلةبةري كوردستاندا دةطةرين بؤ دؤزينةوةي ئةوانةي كة كةس وةكو كةسايةتي سياسي و حزب و ريكخراوةي سياسي نايانناسيت و رةبتيان بةو حزب و ريكخراوةي سياسيةوة نية.
بةراستي بؤ هاوولاتيء هةر بلاوكراوةيةك كة ئيدعاي مؤديرنيزم دةكات نابيت مينبةرةكةي بخاتة ئيختيار سومبلةكاني ثيشكةوتنخوازي و يةكساني خوازي لةكؤمةلطادا؟ وة نةكردني ئةم كارة بةكاريكي رؤتين و هةميشةيي و هاوكات طرتنةبةري ئةلطؤي ثيضةوانةي ئةمة ض ثاساويكي هةية؟
ئةطةر مةسةلةكةش بةوة ثاساو بدريت كة ئازادي بةيان و ضاثةمةني و بلاوكردنةوة دةبي بؤ هةموان بيت، ئةو كاتة ثرسيار ئةوةية ئازادي بةيان و بلاوكردنةوة بؤ كةسانيك كة تيرؤر ئةكةن و فتوا ئةدةن و منالان بة ئاطري جةهةنةم و رؤذي قيامةت ئةتؤقيَنن، حيجابي ئيسلامي ئةكةنة سةري كضانء، هةرةشةي كوشتن لة كةساني سياسيء ئةديبء شاعيري ثيشكةوتنخوازو ضةثء كؤمؤنستةكان دةكةن، تةسليم كردني مينبةر بةوانة لةطةل كام ثيوانةي ئازادي رؤذنامةطةري و بلاوكردنةوةدا ديتةوة؟ بلاوكراوةو رؤذنامةي ثيشكةوتنخواز ئةركةكةي ئةوةية راي طشتي لة دذي ئةمانة هةرضي زياتر هةلبخرينيت؟ ئازادي بيروباوةرو بةيان و بلاوكردنةوة لةطةل بةرةسمي ناسيني ئازادي بؤ ئةوانةي فتواو كوشتار ئةكةن ناكؤكة.
ئةطةر هاوولاتي ئةيةويت كارو كردةوةي ئيسلاميةكان و سةرانيان هةرضي زياتر بة خةلكي كوردستان بناسينيت ريطاكةي ئةوةية مينبةر بؤ نةيارانى كؤنةثةرستي بكاتةوة، تا ثةروةندةي ئةم باندانةو سةرانيان بة كؤمةلطا بناسينن.