Home ئەرشیف2002پانۆرامای پەرلەمانی پێشوو، ئامانج لە زیندوکردنەوەی”پەرلەمانی نەمر” چییە؟

پانۆرامای پەرلەمانی پێشوو، ئامانج لە زیندوکردنەوەی”پەرلەمانی نەمر” چییە؟

by Abdulla Mahmud

عبداللة مةحمود

download (1)

رؤذي 4ي ئةم مانطة ثةرلةماني يةكيَتيء ثارتي لةشاري هةوليَرء رؤذى 8ى مانطيش لة سليمانى كؤبوةوة, ئةم دوو حزبةو ء حزبةكاني ديكةى سةر بةخؤيان كةوتنة ستايش و ثيا هةلَدان بةم رِيَكةوتنة و كؤبونةوةي ثةرلةماندا…  يةكيَتي ء ثارتي 10سالَ  لةمةو بةر بة ئوميَدى شةرعيةتدان بةدةسةلاَتيان كةوتنة هةراو هؤريا سازكردن بؤ ثيَكهيناني ثةرلةمان و حكومةتي خؤوولاَتي, دةيان و سةدان بةلَيَنيان ليست كرد كة بة ثيَكهيَناني ثةرلةمان و حكومةت خةلَكي كوردستان بة ئاواتة لة ميَذينةكانيان ئةطةن. ئةم خةلَكة لة ئاكامي خؤشباوةرِيان بة بزوتنةوةي كوردايةتي و ئةو هةموو وةعدو بةلَيَنانةي بةخشينرايةوةو بة ئوميَدي طةيشتن بة ذيانيَكي شياوي ئينساني، لة ئاستيَكي فراواندا رِويان كردة سندوقةكاني دةنطدان .

دواي ماوةيةكي كورت بةسةر ثيَكهاتني ثةرلةمان و حكومةتدا ، يةكيَتي و ثارتي نةك ئةو بةلَينانةيان جيَ بةجيَ نةكرد بةلَكو زوربةي ممتةلةكاتةكاني دامةزراوة ئابوري و مةدةنيةكانيان ئاوديو كردو فرؤشتيان، كةوتنة لرفدانى داهاتي كؤمةلطاو ثةخشانةوةي بةسةر دامودةزطاي حزبي و مةسؤولينيانداو خةلَكيش لةو ثةري برسيَتي و بيَكاريدا رِاطيرا، ياساو رِيسا دذي ئينسانيةكاني بةعسيان بة رِتوشيَكي لاوةكيةوة داسةثاندةوة، لةوانة ياساي (ئةحزاب و جةمعيات، ياساي ضاثةمةني) و باقي ياساكاني تري وةكو ياساي ئيعدام و قانون ئةحوال شخصي و عقوبات…..تاد وةكو خؤي  هيَشتةوة, دةستةو تاقمي ئيسلامي بةكريَطيراو بةشيان ثيَدراو كرانة ملؤزم بةسةر ذياني كؤمةلاَيةتيء مةدةني و سياسي خةلَكيةوة، لة ذيَر ناوي ثةيوةندي دؤستانة لةطةلَ ولاَتاني ناوضةكةدا دةرطايان بؤ دةخالةتي دةولةَتةكان وباندةكانيان ئاوةلاَكرد. خةلَك بؤ كاروباريان رِةوانةي بةردةستي وةزيرو جيَطير، مديرو جيَطرةكةي (رِةوانةي بةرثرسي زةردو سةوز) دةكران، ليستي سةوزو زةرد ليستي قبولَكردن بوو لةسةر ئينتماي حزبي و خةلَكيَك كةسةر بةهةريةك لةو دووحزبة نةبواية شانسي وةرطرتن و قبولَ بووني لة هيض ئيدارةو ثؤستيَكدا نةبوو، خةلَكي غةيرة يةكيَتي وثارتي بؤ دابين بووني ذيانيَكي مةمرةو مةذي دةبوو ثةنجة مؤري بة لايةكيان بدةن.

بةلام ئةم حكومةت و ثةرلةمانة كة لة ياساى نيو دةولةتيةوة مافى حاكميةتى بةرةسمى نةناسرابوو، شةرعيةتي نيودةولَةتي ثيَنةدراو ئايندةيةك بؤ بةرِةسميةت ناسينيشي ديار نةبوو، بؤية كةلَكةلَةي ثاوانخوازي دةسةلاَت كةوتة سةرى هةركاميان. سةرئةنجام هؤلي ثةرلةمانء ضوارضيَوةي ئيداري حكومةت بونة شويَني فتوادان بؤ ناشةرعي بووني دةسةلاَتي يةكتري و شةري ناوخؤ. شةرِيَك كة ضةندين جةولةي برِي و وولاَتاني ملهوري ناوضةكةش بةمةبةستي رِاطرتني تةوازني سياسي و عةسكةري هةريةكةيان دنةدةرو لايةنيَكي شةرِي كؤنةثةرستانة بوون. سةرئةنجام ئةم شةرِة  طةورةترين كويَرةوةري ء رؤذرِةشي بةسةر خةلَكيدا هيَنا. حكومةت و ثةرلةمانيش  لةلايةن خويانةوة  خؤلَ بةسةر كرا. ض لةو كاتةدا كة يةكيَتي و ثارتي حكومةت و ثةرلةماني هاوبةشيان هةبوو ض ئةوكاتةي كة شةري ناوخؤيان لة ئارادابوو لةهةردوو حالةتةكةدا خةلك لة هةلومةرج و وةزعيةتيكي ناهةمواردا ذيان و طوزةرانيان دةكرد، لة كاتي ئاشتياندا بيَ حقوقي و بيَمافي و خويَن مذين و كرآي كةم و ليست بازي بؤ كاردةست كةوتن و تةعين بوون و سةرطةرداني، لةكاتي شةريشدا بةجيا لةهةموو ئةمانة خوين رشتن ء ميلتاريزةكردني شويني كارو ذيان و كردني بة مةيداني جةنطء ئاوارةييء لةشكركيَشي وولاَتاني ناوضةكةو تيرؤر … بةشي خةلكي كوردستان بوو.

برِياري 986 (نةوت بةرامبةر بةخؤراك) بوو بة بناغةى وةرِيَخستني هودنةو رِاطرتني شةرِ ء ثاشان ثيَكهيَناني دوو حكومةتي حزبي لة دوو ناوضةي جغرافياي جياواز (حكومةتي يةكيَتي وحكومةتي ثارتي). لةو كاتةوة لة ملانآى نيوان خؤيانء بةتالاَن بردني داهاتي كؤمةلطا نزيك بة هةشتا كؤبونةوةي ليذنةي بالاَي ئاشتييان لة ضوارضيوةي رِيَكةوتنامةي واشنتؤندا ئةنجام داوة، هةموو جاريك لةسةر ضؤنيةتي دابةش كردني برِة ثارةي داهاتي نةوت بةرامبةر بةخؤراك بةبآ طرفت رِيَكدةكةوتن بةلآم بؤ طيَرانةوةي ضةند مالَيَكي ئاوارةي شةرِي ناوخؤ يان بؤ كردنةوةي نوسينطةكانيان لة ذير دةسةلاَتي يةكتريء بؤ بواردان بة بلاَوكردنةوةي بلاَوكراوةكانيان بة شوينيَك نةدةطةيشتن.

بةلآم ئةمجارة لة ناكاو بة روالَةت هةموو طرفتةكان بةوانةوة كة لة سالي 996وة لة جيَطاي خؤيان مابوونةوة بة دووكؤبونةوة وةلانران و حةل كران!! ثةرلةماني مردوش (ثةرلةماني نةمر!!)كةوتة كؤبونةوة ء ثةيامدان بة خةلَكي كوردستان لة زماني سةركردايةتي يةكيَتي و ثارتيةوة.

ض معجيزةيةكة؟ تا دويَني لةسةر طيَرِانةوةي ضةند مالَيكي ئاوارة ، لةسةر دادطاي تةمييز، لةسةر كردنةوةي نوسينطةي يةكتري، لةسةر ثارةي ئاوء كارةبا…تاد بةريَكةوتن نةدةطةيشتن، كةضي ئةمجارة بة دووكؤبونةوة ريَكةوتنيَكي “ميذوويىتر” دةضيتة ثالَ دةيان ريَكةوتننامةي ستراتيجي و ميذووي سالاَني رِابردوو!!.

واقعيةت ئةوةية ئةمجارةش يةكيَتي و ثارتي دةيانةويَ ضارةنووس خةلَكي كوردستان ببةستنةوة بة سياسةتي ملهورِانةو شةرِخوازانةي ئةمريكاوة، تا لة ئالَوطؤرِةكاني سبةينآي عيَراقدا دةسةلاَتيان بةسةر سةري خةلَكي كوردستانةوة رِابطرن. ئةوان بؤ ثاراستني دةسةلاَتي خؤيان و طةيشتن بة شةريكبوون لة دةسةلاَتي مةركةزيدا ئامادةن بضنة ناو طؤرِةثاني هةموو جؤرة سيناريؤيةكةوة ئةطةر بةقيمةتي بؤمباباران و لةبةين ضوني سةدان هةزار ئينسان و ئاوارةي مليؤنيش بيَت. ئةطةر بةقيمةتي ثاشةوثاشطةرِانةوةي مادي و مةعنةوي كؤمةلَطا ء سةربةرزكردنةوةي طةورةترين كؤنةثةرستيش بيَت لة عيَراق و ناوضةكةدا، ئةوان كة تةبايةيكيان لةطةلَ خواست و ئارةزوةكاني خةلكي كوردستان نية، كة نزيكايةتيةكيان لةطةل ضارةسةري سةرطةرداني و لابردني زولَمي قةومي سةر خةلَكي كوردستان نية، بيَ طومان هةربؤية ئةيانةويَ خواستة بةرحةق و رِةواكاني خةلَك بؤ رِزطاربوون لةبيَسةرةو بةرةيي و سةرطةرداني ئيستا و زولَمي قةومي بة بارمتة بطرنء بيخةنة خزمةت ستراتيذ و ئامانجي دذى ئينسانى ئةمريكاوة بؤ ئةوةى خؤشيان شتيَكيان بة نسيب بيَت.

سةركردايةتي ئةحزابي حاكم ئةوة بةسةراحةت رِادةطةيةنن كة بةرثرساني ئةمريكا بةلَيَنيان ثيَداون كورد دةثاريَزن!! ثرسيار ئةوةية ض ئاسؤيةكي سياسي و كؤمةلاَيةتي لة بةرابةر كؤمةلَطاي عيَراق و كوردستانداية؟ وة ض قازانجيَك بة خةلَكي كريَكارو زةحمةتكيشي كورد دةطةيةنيَ؟ بزوتنةوةيةكي متمةدن كة لةدذي شةرِ هاتؤتة مةيدان وةستان و ثيَشوازي كردني ئةحزابي قةومي كورد لة جةنط خوازي ئةمريكا ضؤن دةبينن؟ راوةستان لة ثال ئةمريكاو بؤشدا، بةلطةى بآبةريبووني ئاسؤو ئامانجي ناسيوناليزمى كوردة لة هةرجؤرة ئازاديخوازيةك. ئةوة نيشان دةدات كة بزوتنةوةي ناسيوناليزمي كورد ئةلطؤيةكي تري ئةم سةردةمةية لة ضةشني بزوتنةوي هةرة راستي بورذوازي بةوينةي  يونيتاي ئةنطؤلا و مجاهديني ئيسلامي  ئةفغانستاني دةوراني كيَشمة كيَشي جةنطي سارد؟.

بزوتنةوةي قةومي كوردو حزبةكاني وةكو هةميشة لة حالةتي رؤذ رةشي هاتن بةسةر خةلَكي كوردستاندا، شةهامةت و جةسارةتي قبولَكردني شكستيان نيية، دةلَيَن خةلَك شكستي خوارد، دةلَيَن ئةمريكا ثشتي تيَكردين، وة ئامادةن ئةم سيناريؤية ضةندين جاري تريش تاقي بكةنةوة. لة سالي 75دا ووتيان ئةمريكاو شا ثشتيان تيَكردين، لة سالي 1991دا ووتيان ئةمريكا ثشتي تيَكردين. ئةحزابي حاكم باكيان لةو تةئريخة شكست خواردوةي خؤشيان  نية.

زيندوكردنةوةي لاشةي بيَ طياني ثةرلةمانيَكي ناشةرعي كة ض لة رووى قانوني و ض لة رووى سياسيةوة  هيض شةرعيةتيكي نية، دةكريَ وةكو داهيَنانيكي ناكارامةو شكست خواردوي ناسيوناليزمي كورد تةماشابكريَت، وةكو كليَليَكي ذةنطاوية هةركات كة ناسيوناليزم ثيويستي ثيَبوو بؤ كردنةوةي دةرطاي سات و سةوداي سةرو خةلَكي دةستي بؤ ببريَت. طشت ئةم سيناريؤية نةك ثةيوةندي بة قازانج و بةرذوةنديةكاني خةلَكي كريَكارو زةحمةتكيَشء لابردني ستةمي نةتةوايةتيةوة نية، بةلَكو ئةمة راستةو خؤ هةنطاويَكي كؤنة ثةرستانةية لة ضوارضيَوةي هةرِةشةو ملهوريةكي كؤنةثةرستانةي ئةمريكادا، كة  بةرِيَوة ضوني جطة لةوةي بة هةزاران ئينساني بيَتاوان لة خوين هةلَدةكيَشيَ و وولاَتيَك بةتةواوي رِوبةروي خاثوربون دةبيَتةوة، طةورةو بضوك دةكريَنة نيشانةي بؤمب و موشةكي سةردةمء بيَ ئاوو كارةبايي هةزاران ئينسان راثيَضي مةرط دةكات. سةرباري هةموو ئةمانة ثاشةو ثاش طةرانةوةي سياسي و فةرهةنطي بةسةر تةواوي دنيادا دةسةثيَنيَت، شؤفينيزمي ميللي، نةذاد ثةرستي ، نةتةوةثةرستي، دةمارطيري مةزهةبي و تيرؤريزم و…تاد ثةرةثيَدةدات. بةشدارى لةم سيناريؤ رةشة دةبيتة خاليكى رةشى ديكة لة ميذووى بزووتنةوةى كوردايةتيدا.

خةلَكي كوردستان نةك نابيَت بةم جؤرة نمايشة خؤشباوةربن، بةلَكو دةبآ بةرامبةرى راوةستن، دةسةلاَت وة وجودي ناسيوناليزم مانعيَكي ئةسلَي رِزطاربونة لة دةست بيَمافي سياسي و هةموو رِوَذرِةشيةكاندا. هةنطاوي يةكةم لةو ريطايةدا خؤجياكردنةوةي يةكجارية لة ئاسؤ و ئامانجي ناسيوناليستي و كؤبونةوةية لة دةوري تةرح و ثلاتفؤرمي سياسي ثيشكةوتوانة بؤ رزطار بوون لةدةست زولمء زؤرداري قةومي و بيَمافي ئابوري و كؤمةلايةتي، ئةمة ثيش هةموو شت لة طرةوى دةركيشانى دةسةلاتة لة دةستي ناسيوناليزمي كوردء حزبةكانى سةر بةئةمريكاى.

هةموو ئةو حزب و لايةن و كةسايةتيانةش كة ضةثلَة بؤ ئةم سينايؤية ليَئةدةن و ثيرؤزبايي بؤ يةكيَتي و ثارتي ئةنيَرن ، ئةيانةويَ خؤلَ بكةنة ضاوي خةلَكي    كوردستانء ماهيةتء ئامانجي ريَكةوتنء كؤبونةوةي ثةرلةمان بشارنةوة، ئةوان هةر ئةوانةن كة تادويَني وةكو لايةن ء حزب  ثاشكؤي لايةنة ئةسلَةكاني شةرِي ناوخؤ بوون ، ئاش و تةمةني سياسيان بةندة بةم دةورةيانةوة كة بؤ ئةحزابي دةسةلاَتدارى دةطيرن.

لەوانەیە تۆ ئەمانەشت بە دڵ بێت

لێدوانێک بەجێ بهێلە