عبداللة مةحمو
لة ناوةرِاستي مانطي تةموزةو و بةدياريكراويش لة 22 تةموزةوة تا ئيَستا تةنطذةو ئالَؤسكاوي نيَوان بةغداو هةوليَر دريَذةي هةية.
هؤكاري ئةم تةنطذانةش، ئةطةر زؤر نةطةريَنةوة دواوة دةتوانين بيَ دودلَي بلَيَن. سازاني هيَزةكان و بزوتنةوة سياسيةكان بؤ ثيَكهيَنانةوةي عيَراق، ئالَوطؤرِي بةسةردا هاتووة، بالآنسي هيَزةكان طؤرِاوة، بزوتنةوةي قةومي و ئيسلامي عيَراقي لة سةرةتاي كةوتني بةعسةوة تا ئيَستا، جيَطاو رِيَطايةكي مناسبتري ثةيداكردؤتةوةو بةهيَز بووة، بزوتنةوةي قةومي كوردو هيَزةكاني بةثيَضةوانةوة كيَرفي توانايي و جيَطاو رِيَطايان لة عيَراق و ناوةندي كيَشمةكيَشةكاندا بةرةوخوار دةرِوات.
بيَطومان نائاكامي ئةمريَكا لة عيَراق، لةبةرامبةر تةوذمي سياسةت و نةخشي ولآتاني ناوضةكةدا، بوار ثةيداكردني زياتر بؤ ئةم دةولَةتانة تا لةهةميشة زياتر ئةسثي خؤيان لة ساحةي سياسي عيَراقدا تاوبدةن، توانا ثةيداكردنةوةي بزوتنةوةي ميليتانتي قةومي عةرةبي سوننة لةناو كيَشمةكيَشي سياسي عيَراقدا كة بةكةوتني بةعس كةمةري شكيَنرابوو، بوونةتة سةرةتايةك بؤ ئاراستةي بةهيَزكردنةوةي مةركةزو هةنطاونان بةئاقاري خؤطرتنةوةو توانا ثةيداكردنةوةدا.
تيَكضووني هاوثةيمانيةتةكان لة ئاكامي طؤرِاني هيَزو بزوتنةوة سياسيةكاني ناو ئةم هاوثةيمانيةتانة لة عيَراقدا بوونةتة مةبناي و دوبارة ضاوخشاندنةوة بة هاوثةيمانيةتيةكاندا. بةوثيَيةش دوبارة ضاوخشاندنةوة بةو كةيسانةي ثيَشتر سازانيان لةسةر كرابوو، لةوانة كيَشةي بودجة، داهاتي سامانة سروشتيةكان، ثيَشمةرطة، ناوضة كيَشة لةسةرةكان، فيدرالي، سنور، ياساي وةبةرهيَنان و …..تاد.
ئةوةي كة ئيَستا لة ساحةي سياسي عيَراقدا رِووئةدات بةرئةنجامي واقعي ئةم ئالَوطؤرِانةية.
ديارة لةناو ئةم كيَشانةدا، كيَشةيةكي سةرةكي هاتؤتةوة طؤرِيَ، كيَشةيةك كة مةبناي رِيَكةوتني هةموو هيَزة قةومي-دينيةكانة”عةرةبي عيراقة بةسونةو شيعي”وة، ئةويش كيَشةي خةلَكي كوردستان و هةريَميَكة كة كوردنشينة.
كيَشةي ناوضةجيَناكؤكةكاني وةكو قةرةتةثةو خانةقين و جةلةولاو ديالة ….تاد، كيَشةي كةركوك، بةشيَكن لةو كيَشةية. وةلآمدانةوةش ثيَيان طريَي خواردووة بة ضارةسةري ئةم كيَشةيةوة نةك بةثيَضةوانةوة.
كيَشةي خةلَكي كوردستان لةطةلَ حكومةتة يةك لةدواي يةكة قةومييةكاني عيراق، كيَشةيةكي ميَذوويي ثر توندوتيذي بووة، مةبناي ئةم كيَشةية زولَمي قةومي بووة، لةسةر خةلكي كوردستان. بووني ئةم كيَشةو وةلآم وةرنةطرتنةوةي بة شيَوةيةكي كارسازو ثيَشكةوتنخوازانة، كة ستةمي ميللي سةر خةلَكي كوردستان كؤتايي ثيَبهيَني مافي هاولآتي بووني يةكسان زةمانةت بكات، سةرئةنجام بؤتة هؤي مةيدانيَكي طرنط و سةرةكي ململاني حزب و هيَزةكاني بزوتنةوةي قةومي كورد و بةيةكداداني لةطةلَ دةولَةتة قةوميةكاني عيَراق و بزوتنةوةكانيدا.
ئةمرِؤ ئةم كيَشةية، بة خؤطرتنةوةيةكي نسبي هيَزة قةومي ودينيةكاني عةرةبي عيَراق بةهاوكاري و هاوثشتي ولآتاني ناوضةكة لةذيَرناوي سنوردانان بؤ قةلَةمرةوي بزوتنةوةي قةومي كورددا، هاتؤتةوة طؤرِيَ. ضةند ناوضةو شويَن و مةسةلةيةكيش وةكو دةروازةي ئةم كيَشةية كراونةتة مةبنا.
كةم كةس و لايةن هةن، ئةم كيَشةية وةكو بةشيَك لة كيَشةي خةلَكي كوردستان و ثةيوةنديدار بة كيَشةي هةريَمي كوردستان لةقةلَةم بدةن، زؤرتر ئةم كيَشانة وةكو كيَشةي سنور و ضةند شويَنيَك تةماشادةكةن، نةك وةكو كيَشةيةكي طةورةترو فراوانتر.
وة خةريكن بؤوةلآمي ئةم كيَشانة لة قةرةتةثةو خانةقين و ديالةو جةلةولاوة دةست ثيَدةكةن، نةك لة ئةسلَي كيَشةكةوة. كة كيَشةي ميَذووي خةلَكي كوردستانة. و ئةم كيَشانةش ئةنجامي ئةون.
كيَشةي خةلَكي كوردستان، كيَشةي سنور نيية، هيَندةي كيَشةي بةرِةسمي ناسيني مافي هاولآتي بوونة. كيَشةي خةلَكي كوردستان كيَشةي قةرةتةثةو خانةقين و نيية، هيَندةي كيَشةي خةلَكيَكة كة خوازياري سةربةخؤيين. كيَشةي نةوت و بودجة نيية، هيَندةي كيَشةي سةربةخؤيي وبةرِةسمي ناسيني ئيرادةي ضةندين مليؤن ئينسانة. ئةوانةي كة ئةم كيَشةيان هيَناوةتة خوارةوة بؤ كيَشةي بودجة، ثيَشمةرطة، داهاتي ساماني سروشتي، فدرالَي، قةرةتةثةو …تاد، هيض ثةيوةنديةكيان بة ضارةسةري كيَشةي خةلَكي كوردستانةوة نيية. بزوتنةوةي قةومي كورد ئةو هيَزو بزوتنةوةية كة بةكةلَك وةرطرتن لة كيَشةي خةلَكي كوردستان دةيةويَت كيَشةي سةرةكي خةلَكي كوردستان بكاتة بارمتةي داخوازي و قازانجةكاني خؤي و ئةم كيَشة سةرةكية بهيَنيَتة خوارةوة بؤ كيَشةي نةوت و بودجةو داهات و …. بؤ يةكلاكردنةوةشي خةلَكي كوردستان بة بارمتةبطريَت و رِةوانةي بةرةكاني جةنطي داهاتووي خؤيان بكات بؤ سةهمي زياتر لة بةشداربووني لة دةسةلآتي ناوةندي و دريَذةدان بةدةسةلآتداريَتي تالآنيخوازانةي لة كوردستاندا.
ئةم سياسةت و تموحةي بزوتنةوةي قةومي كورد، هيض تةبايةكي لةطةلَ داواو خواستةكاني خةلَكي كوردستان و هيض ثةيوةنديةكيشي بةضارةسةري كيَشةي بناغةيي خةلَكةكةيةوة نيية.
كيَشةي خةلَكي كوردستان، كةيسيَكي تايبةت و بة ميَذوويكراوي واقعيية، بة جيابونةوةوثيَكهيَناني ولآتيَكي سةربةخؤ، يان بةهاتنة سةركاري حكومةتيَكي سكولاري غةيرة قةومي لةعيَراقدا، وةلآم وةردةطريَتةوة.
ئةوةي تا ئيَستا لاي وابووة لاي واية ئةم هيَزانةي عيَراق ديموكراتي و سكولارن، ئةوة خةلَكي كوردستان نيية، ئةوة ئةو يةكيَتي و ثارتيةن، كة ضةندين سالَة دةهؤلَي عيَراقي ديموكراسي و بانطةشةي دلَسؤز بووني ئةم هيَزانة بؤ خةلَكي كوردستان و مافةكاني دةكوتن. ئيَستاش ئةطةر ئةم هيَزة تاسةرمؤخ كؤنةثةرستانة ، مل بدةن بة ضةند خواستيَكي يةكيَتي و ثارتي لةوانةش بودجةودريَذةدان بة بةشداري ثيَكردني دةسةلآتيان لةوناوضةو شويَنانة، ئةوا ثيَشوازي ليَدةكةن و ئةمة بة ضارةسةري كيَشةي خةلَكي كوردستان دةزانن.
لة كاتيَكدا هيَشتنةوةي سةهمي يةكيَتي و ثارتي لة دةسةلآتي ناوةندي و قبولَكردني شةراكةتيشيان لة ناوضةو شويَنةكاني وةكو خانةقين و ديالةو قةرةتةثةو كةركوك….تاد، وةكو ئةوةي ضةند سالَي رِابردو بوويانة بةماناي كؤتاييهيَنان بةكيَشةي خةلَكي كوردستان نيية و نةبووة. وةلاناني هةموو ئةوكيَشانةش كة يةكيَتي و ثارتي باسي دةكةن و كيَشمةكيشان لةطةلَ ناوةند بةردةوامة بؤيان، بةماناي كؤتاييهيَنان و وةلآمدانةوة نيية بة كيَشةيةكي واقعي و ميَذووي كة كيَشةي خةلَكي كوردستانة لةطةلَ دةسةلآت و بزوتنةوةي قةومي عةرةبي بة ديني و غةيرة دينييةوة، بةسوني و شيعةوة.
رِاستي ئةوةية يةكيَتي و ثارتي رِةبتيان نيية بة كيَشةي خةلَكي كوردستانةوةو بةناحةق و لة غيابي بزوتنةوةيةكي بةهيَزو رِاديكالَ و سةربةخؤدا خؤيان بة كيَشةي خةلَكي كوردستانةوة هةلَواسيوة، لةبةرامبةريشدا تةبان لةطةلَ بزوتنةوةي قةومي و ديني عةرةبي و لةدةستوريشدا ئةوةيان قبولَكردووة كة عيَراق بةشيَكة لةدنياي عةرةب و …تاد. بةمانايةكي تر يةكيَتي و ثارتي ضةندة لة دنياي واقعيدا بيَ ثةيوةندن بة ضارةسةري كيَشةي خةلَكي كوردستانةوة، بة ثيَضةوانةشةوة هيَندة تةباو هاو بةرذةوةندين لةطةلَ بزوتنةوةي قةومي عةرةبي و ئيسلامي عيراقي و هةرطيز ئةوةي فةرامؤشيان نةكردووة ئةم بزوتنةوانة بوون، و هةموو هةولَيان ئةوة بووة كة لة دةسةلآتي ناوةنديدا هاوبةشيان ثيَبكةن. تةنانةت كيَشمةكيَشي دةيان سالَةي بزوتنةوةي قةومي كورد لةطةلَ دةولةتة يةك لةدواي يةكةكاني عيَراق بة رِذيَمي بةعسيشةوة كة لةهةموويان درِندةترو هةوسارثضراوتر بووة بةرامبةر بةخةلَكي كوردستان ئامادةبوون شةراكةتي قبولَ بكةن، بةلآم رِذيَمي بةعس بةو غرورو توانايةي هةيبوو ئامادةنةبوو ئةمان بكاتة شةريكة بةشي واقعي، ئةوةي ئيَستاش رِوودةدات و بةرِيَوةية هةمان سيناريؤية بةلآم ئةمجارة بةضكة سةدام حسيَنةكان ثةيرةوي ليَدةكةن.
كةواتة كيَشةي واقعي كيَشةي خةلَكي كودستانةو ضارةسةري ئةم كيَشةيةش ثةيوةندي بة يةكيَتي و ثارتي يةوة نيية، بؤية بؤضارةسةري ئةم كيَشةية دةبيَ رِيَطايةكي تر بطيريَتة بةر.
رِيَطايةك كة لةهةموو حالَةتيَكدا، كوردستان لة عيَراق جيابكاتةوة. ضونكة مانةوةي كوردستان بة عيَراقةوة بة ضارةسةري كيَشةي كةركوك و خانةقين و قةرةتةثةو ديالةو…تاد، لة ضوارضيَوةي عيَراقدا، بةماناي بيَبةشكردني خةلَكي هةريَمي كوردستانة لةمافةسةرةتايةكاني هاولآتيبوون،ء دوبارةكردنةوةي كيَشمةكيشي قةومي و ئةو خويَنرِيَذةيةية كة ميَذووي ضةندين دةهةي عيَراق و ناوضةكةي ثيَكهيَناوة.
رِيَطاي كؤتاييهيَنان بةكيَشمةكيشي ئيَستاي نيَوان بةغداو هةولير، رِيَطاي كؤتايهيَنان و بةرطرتن بة دوبارة بوونةوةي سيناريؤي زولَمي قةومي و بيَمافي جيابونةوةي كوردستان و ثيَكهيَناني دةولَةتيَكي غةيرة قةومي و سكولارة. دةولَةتيَك كة ناسنامةي قةومي نيية، دةولَةتي هةموو دانيشتواني هةريَمي كوردستانة بيَطويدانة هيض ئينتمايةكي ئيتنكي و ديني و مةزهةبي …ثيَكهيَناني دةولَةتيَكي ئاوا زامني ضارةسةري كيَشةكاني تري كوردستانة. با لة دلَي كيَشمةكيَشي ئيَستاي نيَوان بةغداو هةوليَردا ئالآي جيابونةوةي كوردستان و ثيَكهيَناني ولآتيَكي سةربةخؤ بكةينة ثةرضةمي خةباتي ئةم دةورةيةمان.