عبداللة مةحمود
ئةمرؤ يةكةمين رِؤذي سالَي تازةي خويَندنة لةسةراسةري كوردستاندا، ئةمرؤ بة سةدان هةزار خويَندكار رِوودةكةنةوة قوتابخانة و ناوةندةكاني خويَندن، هةروةها بةهةزاران مامؤستا و كارمةند لة ثيَشوازي سالَي تازةي خويَندندا ثيَشوازي لة قوتابيان ئةكةن.
ثشووي هاوينة رِؤشت و ثشوو نةبوو، بيَئاوي و بيَ كارةبايي، نةبوني خزمةتطوزاريةكان و طراني سةرسورِهيَنةر، لة سيماي زوربةي هةرةزؤري قوتابيةكان و مامؤستايان و كارمةنداندا بةرِؤشني دةبينريَ، هةمووان دةزانن كة ئةوةي ثيَي ووترا ثشوو، مةرطةسات بوو.
دةوام دةست ثيَدةكات و ئيمزاي 12 هةزار مامؤستا، بةمةبةستي طةرِانةوةي دةرمالَةي مامؤستايان و ثيَداني زةوي ء هيَشتنةوةي ئةو مامؤستايانةي برِوانامةكةيان لة خوار بةكالؤريؤسةوةية بؤ ثؤستي بةرِيَوةبةري قوتابخانةكان، لةبةردةم يةكيَتي مامؤستايان و بةرثرسانة، ضاوةرِواني وةلآمن و هةرِةشةي مانطرتن ئةكةن ئةطةر وةلآميان نةدريَتةوة. كةضي دةزطا بةرثرسةكان هيض نابيستن و تا ئيَستا وةلآميان نيية.
خويَندكاران و مامؤستايان بةدةست دةيان و سةدان طرفتةوة دةنالَيَنن، زؤري قوتابي و كةمي بينا، كةمي مامؤستا، كةمي ثيَداويستيةكاني قوتابخانة، كةمي كتيَب و دةفتةرو قةلَةم، رِةوشي ثةروةردةو فيَركردنيَكي دواكةوتوانةو ثرِ توندوتيذي، كةمي موضةي مامؤستايان و كةم دةرامةتي دايك و باوكاني خويَندكار، لةطةلَ ترس لة سةرماو بيَنةوتي و طراني… هةمويان يةخةي ثرؤسةي خويَندنيان طرتووة.
خويَندكاران و مامؤستايان لة ناو رِةوشيَكي لةوبابةتةدا دةست دةكةنةوة بة دةوامي سالَ. لة هةموو طؤشةيةكي ئةم دنيايةدا ئةطةر خةبةريَك لة ذياني سةردةمي و ثيَشكةوتن هةبيَت، ئةوا خويَندكاران و ثرؤسةي ثةروةرةدةو خويَندن، بنةماي بنياتناني ثيَشكةوتن و نةخشاندني باشتري ئايندةي كؤمةلَطاية. زؤرترين بودجةو ئيمكانيات بؤ خويَندن و ثةروةردة دابين دةكريَت و توانايي هةمةضةشني بؤ تةرخان دةكريَت. باشترين دؤخي ثرِ ئارام فةراهةم دةكريَت. سالَ بةسالَيش نةخشةو ثرؤذة نويَ بؤ ثيَشخستني دادةنريَت و هةموو هةولَيَك دةخريَتة طةر تا ئاستي زانست و خويَندن بةرةو سةر برِوات. بةداخةوة لةكوردستاندا ئةمانة نةك نيين بةلَكة بةهؤي فةرامؤشكردني لةلايةن دةسةلاتةوة، بؤتة ويَرانة.
ذمارةي بارةطا حزبيةكان، و دةزطا هةمةرِةنطةكاني حزب ضةند بةرابةري قوتابخانةكان، ئامادةييةكان، ئامادةيية ثيشةييةكان، باخضةي ساوايان، و زانكؤو ثةيمانطا و….كانن.
ذمارةي موضةخؤرةكاني حزب بيَئةوةي خيَريَكيان بؤ كومةلَطا هةبيَت، ضةند بةرابةري ذمارةي مامؤستايانة.
موضةي وةزارةتة زيادةكاني حكومةت ضةند بةرابةري موضةي هةموو مامؤستاياني كوردستانة.
ثيَداويستي وةزارةتة تةشريفاتيةكاني حكومةت، ضةند بةرابةري ثيَداويستي باخضةي ساوايان و هةموو ئاستةكاني تري خويَندنة.
ثارةيةك كة سةرفي ثيَطةياندني كادراني حزبي دةكريَت، ضةند بةرابةري ئةو ثارةيةية كة بؤ ثيَطةياندني مامؤستايان و ثيَشكةوتني تةخةسوسيان تةرخان دةكريَت.
سيما و و نةخشةي بارةطا حزبيةكان و ضةند بةرابةري قوتابخانةو باخضةي ساوايان و … طرنطي ثيَدراوة.
هةموو ثيَداويستيةكاني وةكو فينك كةرةوة و طةرم كةرةوة بؤ طةرماو سةرما، لةهةموو دامو دةزطا حزبي و حكوميةكان بةزيادةوةهةن، و خويَندكاران و قوتابيان و مامؤستايانيش لةهةموو ئاستةكاندا، يان زؤركةميان هةيانة يان هةر نيانة.
باسي بيَ ئاو كارةبايي و هؤلَةكاني سةرطةرمي و وةرزشي و تاقيطة، ثيَداويستية سةرةتاييةكاني فيَركردن و ثةروةردة وةكو كؤمثيوتةرو هؤلَي ثشودان و …. دةتوانريَ بةشيَوةي طشتي بووتريَت لة ئاستي نةبوونداية.
وةسائيلةكاني هاتووضؤو دةمالَةي تيَروتةسةل بؤ خويَندكاران و مامؤستايان، تا ئيَستا خةونة و ئةوةي كةهةية زؤرتر لة سولَكةرانة دةضيَت.
بوار بؤ ضيَذوةرطرتني خويَندكاران و مامؤستايان لة ثرؤسةي ثةروةردةو فيَركردندا، نزيكة لةسفرو ئةوانةي بةمةبةستي دةسترِاطةيشتن بة زانست و زانياري و ثيَشكةوتن دةخويَنن بةداخةوة فةزايةك زالَكراوة بةسةرياندا كة زؤرتر ويَلَي تيَثةراندن و وةرطرتني بةلَطةنامةن بؤ دامةزراندن و دابينكردني و بذيَوي ذياني مةمرةو مةذيان. باسي كؤني مةنهةجةكان و شيَوةي ووتنةوةي دةرس و تاقيكردنةوةكان و ترساندني قوتابيان لة جةنطي دةضوون و دةرنةضوون و دةرةجة هيَناندا، جةنطيَكة هيَندةي رِووي لة كؤتايي سالَي خويَندنة، نيوئةوةندة بيركردنةوة لة ئايندةو ثيَشكةوتني زانستي دورماوة نيية.
ترساندني قوتابيان لةيةكتري و ليَك جياكردنةوةي كورِان و كضان، جياكرنةوةي ياري كضانةو كورانة. زؤرجار ثةرِاندني ضةند بةش لة بةشي بايؤلؤذي و لة ذيَرناوي شةرم عةيبةو دواكةوتووي كةلتوريدا، هةرِةشةو رِةقي و تةنانةت مانةوةي ليَدان و سزاي ناثةروةردةيي لة قوتابخانةكاندا، بةسةر خويَندكاراندا، بيروكراتيةت، …. ضةند بةشيَكي ترن لة واقعيةتي قيَزةوني ثرؤسةي ثةروةردةو فيَركردن.
سالَي تازةي خويَندن، سيخناخة لةو رِاستيانة، ئةو رِاستية تالآنةي ثرؤسةي خويَندن وثةروةردةو زانستي هيَناوةتة خوارةوة.
ئةوانةي لايان واية لة دؤخيَكي ئاوادا دةتوانن خويَندن و ثةروةردة بةرةوثيَشبةرن، دةتوانن نةوةي سالم و تةندروست بةرهةم بهيَنن، لة وةهمدا مةلةئةكةن، لةوةهةمدا دةرِوانة ثةروةدةوفيَركردن و زانست.
ئاخر خويَندكار و قوتابيان، جيَطاي شياويان نةبيَت بؤ دانيشتن، طةرم كةرةوةو فيَنكةرةوةيان نةبيَت، مامؤستاي ثيَويستيان نةبيَت، دةرس و مةنهةجةكانيان ئابدةيت نةكريَت، دةرمالَةي هاتوضوويان نةبيَت، كتيَب و دةفتةرو دةسترِاطةيشتنيان بةسةرضاوةي ثيَويست نةبيَت، خويَندن خورايي نةبيَت، ترس وةكو مؤتةكة دةستي خستبيَتة سةر سنطي خويَندطاكان و و خويَندكاران، …. ضؤن دةكريَت ضاوةرِيَي ئايندةي باشيان ليَبكريَت.
ئةوةي لةم ثاشاطةردانيةي ثرؤسةي ثةروةدةو فيَركردن بةرثرسة، لة هةلومةرجي خويَندكاران و مامؤستايان بةرثرسة، لة ترس و فةرهةنطي دواكةوتوانة بةرثرسة،… نة خويَندكاران و نة مامؤستايان و كارمةنداني ثةروةرةدةن، بةلَكو دةسةلاتيَكي بنياتنراوي خالَي ية لة زانست و ثةروةردةو فيَركردنيَكي تةندروست و سةردةمي.
بؤ ئةوةي ئةم تاريكستانةو كؤسثةكاني بةردةم ثرؤسةي فيَركردن و خويَندن و زانست لة كوردستان وةلابنريَن، تةنها بة سيمينار طيَران و كؤنفرانسي ثةروةردةيي ناكريَت، بة ئيمزاكؤكردنةوة و ثارِانةوة ناكريَت، بةلَكو ثيَويستي بة وةرِيَخستني بزوتنةوةيةكي طةورةي كؤمةلآيةتيية، كة خويَندكاراني ناوةندي و ئامادةيي و ثةيمانطاو زانكؤكان ودةست لةناودةستي يةك وةريَي بخةن بةجؤريك كة بتواني دةسةلآت ناضار بكات، بودجة ثيَويست، زانستي سةردةم، مةنهةجي نويَ، شيَوازي ثةروةردةو فيَركردني مؤديَرن، وةلاناني ترس و جياكاري، ….. بكاتة ئةمري واقع.
بؤئةمة دةبيَ لة باخضةي ساوايانةوة دةست ثيَبكريَت و ضةندين شت دابسةثيَنريَت تا بتوانريَت ئةو دؤخة تةجاوةز بكريَت. لةوانة:
خويَندنى طشتيىء ئيجبارى تا تةمةنى 16 سالَيى بكريَت بة ياسا.
خويَندنى بالآ (زانكؤيى، ثسثؤرِى)ى خؤرِايىء نزيكةدةست بؤ هةموو خوازياراني دابين بكريَت بة دانى دةرمالَةى تيَروتةسةلةوة بؤ خويَندكاران و مامؤستايان و… دابينكردني هةموو ثيداويستيةكاني خويَندن بة خؤرايي.
فيَربوون بكريَتة مافى هةمووانء دةسترِاطةيشتنى ئينسانةكان بة فيَربوونء دةورة ئاموزشىيةكان نابآ بةهيض جؤريَك ببةستريَتةوة بة ئاستى داهاتى خيَزانةوة بؤ ئةوةي هةموو كةس بتوانيت بخويَنيَت.
دابينكردنء زامنكردنى بينايةي ثيَوست و طونجاء، لةرِووى فراوانىء تةندروستىء سةلامةتيىء خزمةتطوزاريةوة لةوانة (كارةبا، ئاوى ساردو طةرم، ضيَشتخانة، دةزطاى فيَنككردنةوةء طةرمكردنةوة، هةلى دةسترِاطةيشتن بة تؤرِى تةلةفؤنىء تةلةفزيؤنىء…تاد
ثيَكهيَنان و دروستكردني بينا بؤ باخضةي ساوايان لة هةموو طةرةكةكاندا.
فةراهةمكردنى تةسهيلاتى وةرزشىء هونةرىو كةلتووريى خؤرِايى (ياريطا، هؤلأء ستؤديؤى نمايشء نواندن، كتيَبخانةء…تاد)ء تةرخانكردنى رِاهيَنةرء فيَركارانى ثيَويست لةهةموو قوتابخانةو ئاستةكاني خويَندندا.
دابينكردنى هؤيةكاني طواستنةوةي خؤرِايى بؤ هاتوضؤى مامؤستايان خويَندكاران.
كؤتاييهيَنان بة جياكاري لة نيَوان كورِان و كضاندا لةهةموو ئاستةكاني خويَندن و ثرؤسةي ثةروةردةو فيَركردندا.
زياكردني موضةي مامؤستايان و كارمةنداني ثةروةردة بةثيَي بةرِيَوةضووني طوزةراني خيَزانيَكي 5 نةفةري و بردنةسةري ئةو موضةية لةطةلَ ضونةسةري نرخي ثيَداويستيةكاني ذيان.
لة رِيشةوة طؤريني مةنهةجةكاني خويَندن و ثةروةرةدة جيَطيركردني خويَندن و ثةروةردةي مؤديرن و سةردةمي و سثاردني ئةم ئةركة بة ثرؤفيسؤراني مةدةني و تذي لة هوشياري زانستي و ثةروةردةيي سةردةم.
جياكردنةوةي دين لة دةرس و رِيَساو ياساكاني خويَندن و ثةروةردة.
طورِيني شيَوازي دةرس ووتنةوةو ثيَطةياندني ثةروةردةيي و بة شيَوازيَكي شارستاني دور لة رِةقي و توندوتيذي بةكةلَك وةرطرتن لة شيَوازي ثةروةردةيي نويَ….تاد
بةدةستهيَناني ئةمانة ممكينةو هيض قورسيةكي تيا نيية. ئةطةر طوشاري كاريطةر بهيَنريَت بؤ دةسةلات، بودجةو داهات و دةوازةكانيش بؤئةم طؤرِانة هةية.
با سالَي تازةي خويَندن بة بةدةستةوةطرتني ئةم خواستانة دةست ثيَبكةين. سالَي تازةي خويَندن لة هةموو خويَندكاران و مامؤستايان ثيرؤزبيَت.
15-9-2008