Home ئەرشیف2003پەرلەمانی تورکیا، بریاری ناردنی هێزی ئاشتی پارێز!

پەرلەمانی تورکیا، بریاری ناردنی هێزی ئاشتی پارێز!

by Abdulla Mahmud

عەبدوڵا مەحمود24375731-ANKARA-TURKEY-NOVEMBER-30-Turkish-Parliament-Building-inside--Stock-Photo

دواي هةولَي ئةمريكا بؤ هيَناني هيَزي ئاشتي ثاريَزو رِةزامةندي نيشاندان  و وةلاناني طرفتةكاني ثيَشوي لةطةلَ دةولَةتي توركيا، ثةرلةماني توركيا برِياري ناردني هيَزي ئاشتي ثاريزي!!بؤ عيَراق ثةسةندكرد…

ديارة بةدواي جةنطي يةكةمي كةنداوةو  سوثاي توركيا ضةندين جار ض راستةوخؤو لةذيَرناوي ليَدان لة ثةكةكةو ثاراستني ئةمني قةومي و ض لةسةر بانطهيَشتي يةكيَتي و ثارتي هاتؤتة ناو كوردستاني عيَراقةوة وئيرادةي خةلَكي كوردستاني ثيَشيلكردووةو مووسيبةت و كويَرةوةريةكاني ئةم خةلَكةي زيادكردوة.

 بةلآم ئةطةر توركيا دةستيَوةردان و لةشكركيَشي ناو بةناوي تا ثيَش لةدةسةلآت كةوتني بةعس  لة ضوارضيَوةي هةلومةرجي سةرطةرداني كوردستاندا بةمةبةستي دةور ثيَبران بوو لة يةكلايكردنةوةي ئايندة سياسيةكةيدا، بيَطومان هةولَي ئيَستاي بؤ ناردني هيَزةكاني لة ذيَرناوي هيَزي ئاشتي ثاريَزدا بؤ عيَراق بةدواي ضةند ئامانجيَكي دياريكراوةوةية لة هةلومةرجيَكي تايبةتي تازةدا.

  ئةطةر مداخةلةي وولآتاني ناوضةكة جاران ثؤششيَكي شةرعي نةبوو،بةلَكو ئاكامي نةبوون و دةولَةت و ياسا بوو لة كوردستان، ئةوا ئةمرؤ هةموو عيَراق بيَبةري ية لةدةولَةت و ياسا،  بةلآم دةستيَوةردان بة ثسولَةو تةييدي ئةمريكا بةرطي  شةرعيةتي بةبةردائةكريَ .

ريَكةوتني ئةمريكا لةطةلَ توركيا بؤ ناردني سوثا بؤ عيراق،  لايةكةوة نيشاندةري ئةوةية كة دةولَةتي ئةمريكا(هةوةكو زؤر نووسةر و سياسي بروايان وابوو) دةستي لة دؤستة ديَرينةكةي هةلَنةطرتووة و توركيا ثيَويستيةكي ئةمريكاية لة ناوضةكة، لة لايةكي تريشةوة دةولَةتي توركيا بة بةبيَ هاوكاري مادي  و مةعنةوةي ئةمريكا  ناتواني لةسةر ثيَ خؤي بوةستيَت.

 حكومةتي ئةمريكا لة ضوارضيَوةي ناكاميةكانيدا بؤ طيَرانةوةي لاني كةمي ئةمنيةت و ئارامي بؤ عيَراق و تةنانةت بؤ ثاراستني هيَزةكاني، ثيَويستي بةوةية ض لةسةر ئاستي نيَودةولَةتي تةنازولات بكات بؤ رِازيكردني وولآتةكان تا لةذيَر ناوي هيَزي ئاشتي ثاريَزدا بةشداري بكةن لة طيَرانةوةي ئةمنيةت و ئارامي وبيانخاتة خانةي بةرثرسياريةتي وةزعيةتي دريَذبووةي نائةمني و ثشيَوي هةمةلايةنةي كؤمةلَطاي عيَراق، هاوكات بةداني ئيمتيازي سياسي و مادي خةريكة دؤستة قةديميةكانيشي بةسةردةكاتةوةو ريَكةوتني دوقؤلَيان لةطةلَ ئيمزا ئةكات تا بتوانيَ طؤشةيةك لة نائةمني وئارامي كؤمةلَطاي عيَراق بةسةر ئةوانةدا بسةثيَني و لةلايةكةوة طوشارة طياني و لةلايةكي تريشةوة طوشارة سياسيةكاني سةر خؤي كةم بكاتةوة و دابةشي بكات بةسةر دؤست و وولآتاني تردا. هةر بةو مةنتيقةوة  ئةمريكارِةزامةندي ناردني سوثاي توركياي قبولَكردووة، ئةوةش كة ئةم هيَزانة ضؤن و لةكويَ جيَطير ئةكريَن باسيَكي ترة.

بؤ دةولَةتي توركياش رِةزامةندي ئةمريكاو تةييدي برِياري ثةرلةمانةكةي بؤ ناردني هيَز، هةلَدانةوةي دؤسيةكي تازةي نيَوانيانة دواي لةدةسةلآتكةوتني بةعس و وةلآناني دؤسيةي طرفتاوي سةرةتاي جةنطةكةية. بةجيا لةوةش دةولَةتي توركيا كة طيرؤدةي ئةزمةيةكي قولَي ئابوري ية، بة هاوكاري و ملداني بة ئةمريكا معامةلة بنبةستةكاني ثيَشوي لةطةلَ ئةمريكادا، ئةكاتةوة و سةرةتاي دةست ثانكردنةوةي توركيا بؤ وةرطرتني قةرزو هاوكاري مادي  بؤ سوككردني ئةزمة ضارهةلَنةطرةكةي دةست ثيَدةكاتةوة.

بةلآم ئةمة هةموو لايةني مةسةلةكة نية، توركيا لة ناردني هيَز بة جيا لة تةماح و ئامانجي ئةمريكا، خؤيشي بةدواي ئامانجي تايبةتي ترو دريَذماوةترةوةية.

توكيا لةماوةي 12 سالَةي بةر لةدةسةلآتكةوتني بةعس لةكوردستان بةدواي ئةوةوة بوو، كة لة يةكلايي كردنةوةي وةزعي سياسي سةرطةرداني كوردستاندا دةوري حسابؤكراوي هةبيَت و بةشي توركيا لةذيَر ناوي ثاراستني مافي توركمانةكاندا بؤخؤي ببات و كةركوك و موسل وةكو دووشاري طةورةي ثر جةمعيةت و داهات و سامان، مؤر ليَبدات و بةشيان ليَببات. هاوكات بةربطري بةهةر بزووتنةوةو خواستيَكي جةماوةري بؤ دياريكردني ئايندةي سياسي كوردستان بةدةستي خةلَكي كوردستان و ئيرادةي خؤيان، هاوكات هةرِةشةيةكيش بوو لة بزوتنةوةي حةق خوازانةي خةلَكي كوردستاني توركيا.

ئيَستا تةماح و ئامانج طةورةترة،بةرطي ئاشتي ثاريَزي و ميدالي شةرعي و ثشتيواني ئةمريكا، دةستيَوةرداني رةسمي كراوة، توركيا لةهةلومةرجي بؤشايي دةسةلآت و دةولَةتدا، لةدلَي سةررِاستكردنةوةي دةيان دةستةوتاقم و رةوت و بزوتنةوةي قةومي و ديني رةنطاورةنطدا، وة لة ناو سيناريؤيةكي رةش و ئيرادةوردكراوي خةلَكي عيَراقدا،ئةمجارة ئةيةويَ بةشي زياتر و دةوري زياتري هةبيَت لة يةكلاكردنةوةي وةزعي سياسي عيَراقدا.

شةر بؤ بةشي زؤرتر لة مةجليس حوكمدا، لةسةر بنةماي قةومي و ديني هةمةجؤر، وةكو بازاري كريني و فرؤشتني مةزاتخانةيةكي ليَهاتووة، بووني هيَزةكاني توركيا لة عيراق يةكةم:ئةم شةرة بؤ بةشي زياتري ناسيوناليزمي تورك دةباتةسةر. بيَطومان توركيا لةو ريَطايةو لةهةر ضوارضيَوةيةكي تردا بيَت دةيةويَت بةشي ناسيوناليزمي تورك لة دةولَةت و حكومةتي ئايندةي عيَراقدا زيادبكات و تةماح و خةونة قةديميةكاني ليَوة بيَنيَتةدي.دووةم: دةستةو تاقم و رةوتة ناسيونالستةكاني تورك بة ئيعتماد بة سوثاو دةوريَك كة ئةمريكا بةتوركياي داوة، نفوزي ناسيونالستي تورك لة ناو توركمان زمانةكاندا ثةرة ثيَئةدات و قلَشتي قةومي قولَدةكاتةوة.سيَيةم:ناسيوناليزمي كورد لةبةرامبةردا بةهرةبةرداري خؤي لةو دؤخة ئةكات و لةبةرامبةردا ئةوةندةي تر دةمارطيري قةومي ثةرة ثيَدةدات و نفوزي ناسيونالستي كورد لةناو خةلَكي كوردستاندا،دةباتةسةر.ضوارةم:ئيرادةي خةلَكي عيراق بةطشتي بةدياريكراوي لةو شويَنانةي كوردو توركمان بةيةكةوة ئةذين، لةسةر بنةماي قةومي وورد ئةكةن و بةطذ يةكتريدا ئةكريَن.ثيَنجةم:خةباتي حةق خوازانةي خةلَكي كوردستاني توركيا بةدةست ئاوةلآيةكي ترةوة،لة لايةن رِذيَمي توركياوة ثايمالَ دةكريَت.شةشةم:دةولَةتي ئيَرانيش ئةطةر لة هةلومةرجي ئيَستادا مةلةفي لاي ئةمريكا كراوةتةوةو ريَطاي هاتني هيَزي وةكو توركيا ثيَنادريَت، ئةوا لةريَطاي تةقويةكردني رةوتة ئيسلاميةكاني سةر بةخؤيةوة “سونةو زؤرتر شيعةكان” دةوري خؤي زياتر ئةكات و ئةيةويَت وةكو توركيا لة دياريكردني ئاينندةي سياسي عيراقدا نةخشي هةبيَت.

هةموو ئةمانة نيشان ئةدةن كة هاتني سوثاي توركيا نةك ناتوانيَ سوثاي ئاشتي ثاريَز بيَت، بةلَكو دةستيَوةردانيَكي ئامانجدارو شيَويَنةري ترة كة ئةوةندةي تر كؤمةلَطاي عيَراق و بة تايبةتيش دانيشتواني بةشي كوردستان ئةكا بةطذ يةكتريدا و ثشيَوي و نائارامي زياترو زياتر ئةكات.

لةكؤتايدا دةبيَ تةئكييد لةوة بكريَتةوة، كة ئةطةر هاتني هيَزي ئاشتي ثاريَزي نيَودةولَةتي و هيَزي هةركام لة وولآتةكاني دنياش كة لايةنيَكي رِاستةوخؤ نين و نةبوون لة معادةلاتي سياسي ناوخؤي عيَراق و ناوضةكة، لة ذيَر سةرثةرشتي هيَزةكاني ئةمريكاو لة ضوارضيَوةي نةخشةيةكدا كة ئةو لة عيَراق و ناوضةكةدا بةدواوةيةتي و بؤتة هؤكاري خولَقاندني سيناريؤيةكي رةش و نقومكردني كؤمةلَطا لة ثشيَويي و نائةمني سةرطةردانييةكي بيَويَنةدا، ناتوانيَ ئارامي ئاسايش بطيَريَتةوة، ئةوا هاتني سوثاي توركيا كة خؤي لايةنيَكي دةرطيرة لة كيَشةي  عيراقدا لة باري ميذوويةوة، وة هاوكات لايةنيَكة لةو دةولَةتانةي كة بة دةست هيَنان بة ثشتي ناسيوناليزمي تورك لة عيَراق و كوردستاندا، هةيةتي هاتني تةنها بةماناي شيَواندني زياتري هةل و مةرجي كؤمةلَطاي عيراق و كوردستان تةواو ئةبيَت، بؤية دةبيَت خةلَكي ثيَشكةوتنخوازي عيَراق بة عةرةب و كوردو توركمانةوة هةرِةشةو ئاكامي خةتةرناكي هاتني سوثاي توركيا دةرك بكةن و لةدذي بوةستن،  ريَطا نةدةن كة توركيا لة ذيَر هيض ناويَكدا لةشكركيَشي بكاتة ناو عيَراقةوة.وة دةبيَت دةولَةتي ئةمريكا ناضار بكةن مل بدات بة خواستي خةلَكي عيَراق و لة رِةزامةندي نيشانداني بؤ هاتني ئةم سوثاية ثاشة كشةي ثيَبكريَت.

  13-10-2003

 

لەوانەیە تۆ ئەمانەشت بە دڵ بێت

لێدوانێک بەجێ بهێلە