عبداللة مةحمود
لةطةلَ نزيك بونةوةي وادةي هةلَمةتي هةلَبذاردنةكاني كوردستان، زوربةي ليست و قةوارة سياسيةكان بة شيَوةي جؤراوجؤر دةستيان كردووة بة بانطةشةي هةلَبذاردن.
جطة لة ليست و قةوارة سياسيةكان هاوكات زؤريَك لة نوسةران و قةلَةم بةدةستان كةوتونةتة بانطةشةي هةلَبذاردن و خةريكن بانطةشة بؤ ليست و قةوارةي دلَخوازي خؤيان دةكةن.
لةونيَوةدا ذمارةيةك لة نوسةرو قةلَةم بةدةستي ديار بة رِاستةوخؤو نارِاستةوخؤ كةوتونةتة بانطةشة بؤ هةنديَك ليستي دياركراو. ديارة هةركةس ئازادة لةوةي بانطةشة بؤ ض ليستيَك دةكات، يان هةولَبدات خةلكي بؤ كؤبكاتةوة. بةلام خةلَكيش حةقي هةية ثرسيار بكات و ثرسيار بخاتة سةر بانطةشةكان، بةتايبةتيش وةختيَك بة ناحةق لةبةرضاوي خةلَك فريشة دةكريَت بة ديَوةزمةو و بةثيَضةوانةشةوة ديوةزمة دةكريَت بة فريشتة، كؤمةلَيَك ثرسيار دةوروذين.
ئةو بةريَزانة كة من مةبةستمة ضةند ثرسياريان ئاراستة بكةم ئةو نوسةرانةن كة بة شيَوةي جؤاروجؤر بانطةشة بؤ ليستي طؤران دةكةن.
من تةنها ثرسيار دةكةم و وةلآمةكان دةسثيَرم بةو بةرِيَزانة خؤيان. هةروةها ئةوان ئازادن وةلآم ئةدةنةوة يان نا، ضونكة لامواية سةرئةنجام خةلَكي ئازاديخواز و ضاوديَراني سياسي رِوداوةكان داوةري خؤيان دةكةن.
ضاكسازي و طؤرِان
خواستي طؤرِان و ضاكسازي خواستيَكة دةميَكة خةلَك بؤي لة مةيدانداية. داوايةك نيية ئةم سالآنةي دوايي هيَنرابيَتة طؤر. خواستي طؤرِان و لةوانةش طؤرِاني رِيشةيي لةدلَي خرؤشاني جةماوةري سالَي 1991 دا خؤي نيشاندا. دةركةوتني بزوتنةوةي شورايي و ثيَكهاتني شوراكان و شكاندني ئيحتيكاري ساحةي سياسي كوردستان لة لايةن ضةث و كؤمؤنيستةكانةوة كة تا ئةوكاتة ئيحتيكاري بزوتنةوةي قةومي كورد بوو، يةكةمين و سةرةتاي ئةو طؤرِانة سةردةمي و شارية بوو كة خةلَكي كوردستان وةكو ئاو بؤ ذيان ثيَويستيان ثيَي بوو. بؤيةكةمين جار خواستي يةكساني ذن و ثياو، ئازادي بيَقةيدو شةرتي سياسي، جياي دين لة دةولَةت، مافة فةردي ومةدةنيةكان و ئازادي و ئازادي تاكة كةس، ئازادي رؤذنامةطةري و ضاثةمةني، سةعات كار، كريَ و خواستي كريَكاري، خواستي سةربةخؤي كوردستان و ئيدةي ريفراندؤم بؤ خستنة طةري ئيرادةي خةلَكي كوردستان، دادطاي ئاشكراو عادلانةي جةماوةري، هةلَبذاردن لة خوارةوةو طيرانةوةي ئيرادة بؤ خةلَك، قةدةغةكردني سزاي ئيعدام…. ئةمانة هةموويان لةدلَي بزوتنةوةي شورايي خةلَكي كوردستاندا هيَنرانة ئاراوة و خةلَكي كوردستان بةكردةوة ثيَيان ئاشنا بوو. ثاشان هةلَسورِاواني بزوتنةوةي شورايي و شوراكان بة دةستي دةرةكي تاوانبار كران، تؤمةتي تابوري ثيَنجةميان دراية ثالَ، هيَرشيان كراية سةر، هةولَدرا بارةطاي شوراكان دابخةن، بةرطيرا لة مديرة بةعسيةكاني كارطةكان و ثاريَزران… ثرسيار ئةوةية، ئةوكاتة برادةراني خواستي طؤرِان و ليستي طؤراني ئيَستا هةلَويَست و كارنامةيان ضي بوو؟ لةو كاتة بةدواشةوة دةيان و سةدان نارِةزايةتي بؤ طؤرِان و ضاكسازي وةرِيَخراوة، ميدياي ئازاد و نيمضة ئازاد و ميدياي بةرةي رِاديكالَي كؤمةلَطا، نةخشي طرنطيان نيشانداوة، خةلَك و لة ثيَشيانةوة رابةراني بزوتنةوة نارِةزايةتي و طؤرِانةكان خراونةتة زيندانةوة، تةقةيان ليَكراوة، ليَيان كوذراوة، قاضيان برِاوةتةوة، دادطايان ليَطيراوة، تؤمةتبار كراون بة دةستي دةرةكي و دوذمني ئةزموني كوردستان!!. برادةراني طردةكة ئةو كاتة لةكويَي ئةم نارِةزايةتيانةدا بوون؟ لةبةرامبةر ئةولايةن و حزب و كةسايةتي و ميديايانةي خواستي ضاكسازيان بةرِوي دةسةلآتدا دةهيَناية مةيدان ئةم برادةرانةي ناو دةسةلآت وةلآميان ضي بووة؟
خواستي طؤرِيني ياساكاني بةعس لةوانة ” ياساكاني باري كةسيَتي، ياساكاني سزادان، ياساي ضاثةمةني و ئةحزب و كوروكؤمةلَةكان..تا هيَنانة مةيداني دةيان و سةدان داخوازي كريكاري و جةماوةري، خواستي تويذة مةحرومةكان، خواستي بزوتنةوة كؤمةلآيةتيةكان” كريَكاران، لاوان و خويندكاران، ذنان و بيخانةولانةكان….” تا دةطات بةخواستي دادطاييكردني تاوانبارني بةعس، تاوانباراني ذن كوذ،.. خواستي دةستهةلَطرتن لة ثشتيوانيكردن لة كؤنةثةرستي و ئيسلامي سياسي… بةمةبةستي طؤرِان خراونةتة بةردةم دةسةلآت، برادةراني ليستي طؤران جوابيان بؤيان ضي بووة؟
ذنان و كيَشةي ذنان
بةدواي خرؤشاني جةماوةري خةلَكي كوردستان و نةماني دةسةلآتي بةعس لة كوردستان، شةثؤليَكي ذنكوذي لة ذيَرناوي ئةخلاق و ثةيوندي ئةو ذنانة بةدامودةزطا جاسوسيةكاني دةسةلآتي بةعسةوة، دةستيثيَكرا. هةلَسورِاواني بزوتنةوةي شورايي و ضةثةكان كة كةوتنة وةستانةوة بةرووي ئةم ذن كوذيةدا تاوانباركران بة بةرطريكردن لة بةرةلآيي و بيئةخلاقي…تاد وسةرئةنجام لةماوةيةكي كةمدا بةدةيان ذن قةسابي كران. ثرسيار ئةوةية، كاراكتةرة سةرةكيةكاني ئيَستاي ليستي طؤرِان لةو بارةيةوة لة كويَي ئةم ذن كوذيةدا بوون و هةلَويَستيان ضي بوو؟ وة دواي زياتر لة دةيةيةك لةم رِووداوانة لة ديمانةيةكدا كة سالار حةمة عةلي لةلايةن دةزطاي ديالؤطةوة لةطةلَ كاراكتةري سةرةكي ليستي طؤران سازيداوة لة ثةيوةند بة كيَشةي ذنانةوة لة كؤمةلَطاي كوردستاندا، لةوةلآم بةثرسياريَكدا دةلَيَت” كيَشةيةك نيية بةناوي كيَشةي ذنان لةكوردستان” هةروةها لةوةلآمي ثرسياريَكي تردا دةلَيَت” ليَدانء سوكايةتيء هةرِةشة ءتيرؤري دذ بة ذنان بة كيَشة نازانم ” ديسان ثرسيار ئةوةية، يةكيَك لة كةسايةتية ثلة يةكةكاني ليستي طؤران و بانطةشة ضاكسازي ئاوا برِوانيَتة كيَشةي ذنان، ئيَوة ضؤن تةماشاي ئةم هةلَويَست و بؤضون و بانطةشانة ئةكةن كة بؤ ضاكسازي و طؤرِان دةيكةن؟ وة ئيَوة لةوبارةيةوة دةلَيَن ضي؟
ئؤثؤزيسؤن و بيروراي جياواز
بوني جياوازي بيرورِا لةناو هةر حزبيَكي سياسيدا، نيشانةي زيندوييةتي ئةو حزبةية، نةبوني مايةي تيرامان و هةلَويَستةو دياردةيةكي حزبة داخراو سةركوتكةرةكانة. لة كؤمةلَطاشدا بووني ئؤثؤزيسؤني جدي دياردةيةكي تةندروستي سيستةمي ديموكراسية و نةبوني ئؤثؤزيسؤنيش ثرسيار دةخاتة بةردةم ئةم دةسةلآت و كؤمةلَطاية. ثرسيار ئةوةية لةناوخؤي يةكيَتي نيشتماني كوردستاندا كاراكتةرة ناسراو سةرةكيةكاني ليستي طؤران لةكويَي رِيَزطرتن لة ئازادي بيروراي نيَوحزبيدا بوون؟ و ضؤن مامةلَةي مخالفيني سياسي خؤيانيان كردووة؟ لة كؤمةلَطاشدا ضؤن مامةلَةي حزبي ئؤثؤزيسؤن يان مخاليف بة خؤيانيان كردووة؟ ئةطةر ئيَستا نةوشيروان مستةفا و هاورِيَكاني لة يةكيَتيدا بريار بةدةست بووبان، ضؤن مامةلَةي ئةو كادرانةي يةكيَتييان دةكرد كةلةناو يةكيتيدا دذي يةكيَتي دةوةستانةوة وسةنطةريان لة ناوثةيكةرةي حزبدا لة حزب دةطرت ؟
هةروةها وةختيَك يةكيَتي نيشتماني كوردستاني دةستي برد بؤ هيَرش بؤسةر حزبي كؤمؤنيستي كريَكاريي عيَراق، بة دادطا و ثاشان بةهةرِةشةو دوايش بةبرِيني ئاو و كارةبا و ئابلؤقةداني بارةطاكان و طرتني كادرو ئةندامان و دةستبةسةركردني وةفدي مفاوةزات و ثاشانيش هيَرشي ضةكداري بؤسةر بارةطاكانيان و سةرئةنجام بة رِؤذي روناك كوشتاركردني ذمارةيةك هاوريي ليان و ريطةطرتن لةوةش كةس و كاريان بيان نيَذن و مةراسمي ثرسةيان بؤدابنين. ثاشانيش بة قةدةغةكردني هةلَسوراني ياسايي ئةوحزبةيان طةياند. كارةكتةرة سةرةكيةكاني ليستي طؤران هةلَويَستيان ضي بوو؟ وةلةكويَي ئةم رِووداوةدا بوون و نةخشيان ضي بوو؟
جيابونةوةي كوردستان و ريفراندؤم ئايندةي كوردستان
تيطةيشتن لةوة كة تا كوردستان قةوارةي دةولَةتي ثيَنةدريَت، تا نةبيَتة دةولَةتيَكي سةربةخؤي بةرِةسمي ناسراو، دةسةلآتي ميليشيايي حزبي كؤتايي ثيَنايةت. وة هيض هيَزيَكي سياسي لةكوردستان ناتواني دةسةلآت لة دةستي خؤيدا كؤبكاتةوة و كؤتايي بهيَني بة دووئيدراةيي و دوو ناوضةي قةلَةمرةوي دةسةلآت. نة يةكيَتي نيشتماني دةتوانيَ ببيَتة هيزي بالآدةست لة بادينان و نة ثارتي لةسليَماني دةتوانيَ ئةم دةسةلآتةي هةبيَت و نةهةلبذاردن و حكومةت و ثةرلةمانيش دةتوانيَ كؤتايي بة دووئيدارةيي بهيَنيَت. هاوكات هيض ئاسؤيةكيش بؤ بةيةكةوة ذياني ئارةزومةندانة لةذير سايةي عيراق و هيزةكاني ئيَستايدا بةدي ناكريَت. هيض هيَزيَكيش ناتواني كوردستان بةزؤر بة عيَراقةوة بلكيَنيَتةوة. تائيَستاش هةرِةشة لةسةر كوردستان هةية زياتريش دةبيَت، لةوةها هةلومةرجيَكدا خواستي سةربةخؤي كوردستان و ريفؤراندؤم مافيَكي سةرةتايي خةلَكي كوردستانة بؤ برياردان لةسةر ضارةنوسي سياسي خؤيان. لة هةلَبذاردنةكاني 2005 دا بينيمان كة %86 خةلَك لة راثرسيةكي نارِةسميدا دةنطيان بة سةربةخؤيدا. كاراكتةرة سةرةكيةكاني ئيَستاي ليستي طؤران، هةلَويَستيان لةوبارةيةوة ضؤن بوو؟ ضؤن مامةلَةي ئيرادةي خةلَكيان كرد؟ لةبةرامبةر بة دةستيَوةرداني هةمةلايةنةي ولآتاني دذة ئازادي ناوضةكةو ثيَشيَلكردني ئيرادةي خةلَكي كوردستان و هيَرش بؤسةر ئؤثؤزيسؤني ئةم ولآتانةدا، كةسايةتية بريار بةدةستةكاني ئةوكات و ئيَستاي كؤمثانياي وشة، كاردانةوةيان ضي بووة؟ وة بةرنامةي جياوازيان بؤ ئاينندةي سياسي كوردستان كامةية؟
طةندةلَي
طةندةلَي يان بة واتايةكي دروستر تالآني داهاتي كؤمةلَطا، تيرؤري ساماني خةلَك…تاد، ميَذووةكةي بةئةندازةي دةسةلاتي ميليشايي ئةحزابي قةومي كوردة. بة ئاوديوكردني ممتةلةكةتةكاني دواي رِاثةرين و بةدياريكراويش بة ئاوديوكردني ممتةلةكاتي بةنداوي بيَخمة دةستي ثيَكردو تا كوردستان خالَي كرا لة زؤر وةسائيل و مةكائين و … كة بةعس دواي خؤي جيَي هيَشتبوو. ثاشانيش هةردوو حزب يةكيَتي و ثارتي و هةريةكةيان داهاتي ذيَر دةسةلاتي خؤيان و ئةو برِة ثارةيةي لة برياري 986 و باقي ئةو داهات و برةثارانةي تر بؤكوردستان نيَردراوة لة نيَوان خؤياندا برا بةشيان كردووة، هةروةها هةموو ثرؤذة ئابوري و بازرطانيةكان و هةموو كؤمثانيا طةورةو … لةدةستي خؤيان يان دؤستاني خؤياندا مؤنؤثؤل كردووة. وة هةرلايةكيان كؤمثانياي ئاشكرايان هةيةو هةبووة. ئةمانة هيضيان تازة نين، لةهةموو ئةو ماوة زةمةنيةدا، هةظالآني ئيَستاي ناو ليستي طؤران و بةرثرسةكانيان كاردانةوةو هةلَويَستيان ضيي بووة؟
5-6-2009