*لینین تا ئەم ساتە وەختە مێژوویە ناسراوترە لە ڕابەران و شەخسیەتە سیاسییە لۆکالی و سەراسەریەکانی سەرجەم بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی دنیا.
*دوای نزیک بە 90 ساڵ بەسەر تێپەربوونی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا، ئێستاش بۆژوازی لە ناوجەرگەی دنیای تەمەدونی بەناو غەربیدا نەیتوانییوە ئەو ئازادی و مافانە دەستەبەربکات کە شۆرشی ئۆکتۆبەر و بەڕابەری لینین دەستەبەری کرد.
*یادکردنەوەی لینین ئاکسیۆنێکە کە ئەو بزوتنەوەو ئینسانانە ئەیکەنەوە کە ڕوویان لە ئایندەیەکی بەختەوەرو ئازادە.
* یادی لینین تەنها گێڕانەوەی بیرەوەریەکی مێژووی نییە، بەڵکە لەوەزیاتر ڕوانینە لە تەجروبەیەکی گەورەو شکۆدار بۆ ئایندەیەک کە ئینسانەکانی خوازیاری عەدالەت و خۆشبەختی و ئازادی ئەم سەردەمەو نەوەکانی داهاتوو بەدوایدا وێڵن.
- تۆ پێت وایه که پێویسته لێنین یادی بکرێتهوه؟ وه بۆچی؟
عبداللە مەحمود: ئەمرۆ و ئەم سەردەمە یادکردنەوەی لینین لەهەموو کاتێک پێویسترە. بەوهۆیەوە کە هەرواهۆریای کۆتاییهاتنی کۆمۆنیزم و مارکسیزم و لینینزم و ئەو درۆ زەبەلاخانەی بورژوازی کە لەئاکامی شکستی سۆسیالیزمی درۆینەی دەوڵەتیدا ئەیدا بەگوێی بەشەریەتدا و بانگەشەی دنیای سولح و سەفاو ئاشتی کۆتاییهاتنی دیکتاتۆریەکان و … پوچی خۆیان لەهەموو گۆشەو کەنارێکی دنیاو لە هەموو زەمینەکانی ژیانی ملیاردها ئینساندا، بەکردەوە نیشاندا. ئەمە ئەگەر لەلایەک ڕیسوایی هێرشی نەخشە بۆکێشراوی نزیک بە نۆ دەهەی بۆرژوازی بۆسەر کۆمۆنیزم و شۆڕشی ئۆکتۆبەرو دەسکەوتەکانی نیشاندەدا، ئەوا لەلایەکیترەوە پێداویستی لینین و کۆمۆنیزم و ئۆکتۆبەرێکی تری بۆ بەشەریەتی ئەم سەردەمە کردۆتە پێداویستیەک کە کۆمۆنیستەکان و مارکسی و لینینیەکان کەوتۆتە ئەستۆیان. جگە لەمەش هەموو بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکان ڕابەران و کاریزمان بزوتنەوەکانی خۆیان یاد دەکەنەوە و ڕێزی لێدەگرن، تەنانەت پەروەندەسازی بۆدەکەن. مێژووی ناڕاست بەباڵایان دەبڕن. شکستەکانیان بەسەرکەوتن نمایش دەکەن و نیشانی دنیای ئەدەن. پارەی خەیاڵی سەرفی زیندوهێشتنەوەو کۆپیکردنەوەی کەسایەتیەکەیان دەکەن….تاد، ئینسان کاتێک ڕابەرانی واقعی ئەم بزوتنەوانە بەراورد دەکات لەگەڵ ڕابەرانی بزوتنەوەی کۆمۆنیستی و کرێکاری و پێشکەوتنخوازی دنیا، کەسایەتی وەکو لینین، ئەوکات دەتوانێ بزانێت ئینسانە گەورەکان کێن.
لینین یەکێکە لە کەسایەتیە سیاسی و مارکسیستییەکانی سەدەیەکی دیاریکراو، سەدەی بیستەم. سەدەیەک کە ئەو توانی مۆر بدات لەهەموو هاوکێشە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوری و فەرهەنگی و ئیداری و تادەگاتە پەیوەندی نێودەوڵەتی و پێناسەکردنەوەی هەموو ماف و ئازادیەکان و سەرجەم فۆرمۆلبەندیەکانی دنیا. ناوی لینین و شۆڕشی ئۆکتۆبەر لەپاڵ ناوی مارکسدا، تا ئەم ساتە وەختە مێژوویە ناسراوترە لە ڕابەران و شەخسیەتە سیاسییە لۆکالی و سەراسەریەکانی سەرجەم بزوتنەوەکۆمەڵایەتیەکانی دنیا.
دیارە کەسێک ئەگەر ئەو نەخشەی سەراپا جیهانداگرەی بووبێت و گەورەترین ئاڵوگۆری لەمێژووی بەشەریەتدا تومارکردبێت و حزبی وەکو وەسیلەی ئاڵوگۆڕی ریشەیی پێکهێنابێت و شۆڕشی کرێکاری بەرپاکردبێت و گەورەترین و دڕندەترین نیزامی سیاسی و دەسەڵاتی لە لەشەش یەکی گۆی زەویدا خستبیت، و دەسەڵاتی سەرجەم بێبەشانی داسەپاندبێت، نەک پێویستی بە یادکردنەوە بەڵکە پێویستی بە گەورەترین لێتوێژینەوە هەیە، پێویستی بە کردنەوەی چەندین قوتابخانە هەیە بۆ دەرسکردنەوەی بۆچونەکانی و فێربوونی پراکتیکەکانی.
لینین کاتێک لە چوارچیوەی مێژووی خۆیدا وەکو کەسایەتیەک و بیرمەندێکی گەورەی ماکسیستی دەبێتە شوێنی باس و گفتوگۆو یادکردنەوەو هەڵدانەوەی کارنامەو بۆچونەکانی، ئەوکاتە ئینسان تێدەگات چ ئینسانیکی گەورەی سەردەمی خۆی بووە، چ روئیایەکیشە بۆ داهاتووی بەشەریەت.و چ پێویستیەکە بۆئەمرۆ. چونکە یادکردنەوەی لینین ئاکسیۆنێکە کە ئەو بزوتنەوەو ئینسانانە ئەیکەنەوە کە ڕوویان لە ئایندەیەکی بەختەوەرو ئازادە. بۆیە یادی لینین تەنها گێڕانەوەی بیرەوەریەکی مێژووی نییە، بەڵکە لەوەزیاتر ڕوانینە لە تەجروبەیەکی گەورەو شکۆدار بۆ ئایندەیەک کە ئینسانەکانی خوازیاری عەدالەت و خۆشبەختی و ئازادی ئەم سەردەمەو نەوەکانی داهاتوو بەدوایدا وێڵن.
دنیای بێ لینین و بزوتنەوەی بەهێزی کرێکاری و سۆسیالستی، دنیای بێ حزبی لینینی، دنیای بێ پراکتیکی کۆمۆنیستی لینین و ….. دنیایەکی سەرەو خوارو پڕ کوێرەوەریە. ئێوە تەماشکەن و بیهێنە بەرچاوتان ئەگەر لینین و شۆڕشی ئۆکتۆبەر نەبوایە، شەڕی بۆرژوازی بۆدابەشکردنی سەرلەنوێی دنیا لەنێوان زلهیزەکانی ئەو کاتەدا چەند ملیۆن قوربانی تری دەویست؟ دەبوا چەند خوێنیتر بڕژێت بۆئەوەی کەمکردنەوەی سەعات کار بۆ 40 سەعات داسەپێنرایە، و بۆرژوای چەند کارگەو کارخانەی خەڵتانی خوێن کردبا بۆوەستانەوە بە ڕووی خواستێکی ئاوا سادەدا. یان ئەگەر لینین و ئۆکتۆبەر نەبوایە دەبوو چەند دەهە و چەند دەورەیتر تێکەڵاوبوونی ڕەش پێست و سپی پێستەکان بە یاسای قەرەقوشی بۆرژوازی قەدەغەکرابا. ئەگەر لینین و شۆرشی ئۆکتۆبەر نەبوایە دەبوو چەندین دەهەی تر ئازادی سیاسی و کۆبونەوەو مانگرتن و خۆپیشاندان و ئازادی بیروباوەر، و جیایی دین لەدەوڵەت و پەروەدەو فێرکردن، ئازادی ڕاگەیاندنی دژی دینی و دینداری، حەقی هاوڵاتیبوون بێگوێدانە دین و میللیەت و ڕەگەز …. بەدی هاتبا. بەڕەسمی ناسینی مافی میللەتان لە دیاریکردنی چارەنووسی خۆیاندا، تا مەسەلەی حەقی پەنابەری، و مافی دەنگدان بۆ هەمووان، یەکسانی ژن و پیاو، مافی بەساڵاچوان و مناڵان، حەقی خوێندن و فێربوونی خۆرایی، حەقی نیشتەجێبوون و خانەولانە، بیمەی بێکاری، هاوخەباتی و هاوچارەنووسی….. تادەگات بەباسی بەرابەری و یەکسانی وحکومەتی شورایی، هەڵوەشاندنەوەی خاوەندارێتی تایبەتی چ پێویست بوایە؟ ئەمانە هەموویان بەرهەمی شۆڕشی ئۆکتۆبەرو نەخشی ڕابەری لینینە. ئێوە تەماشاکەن دوای نزیک بە 90 ساڵ بەسەر تێپەربوونی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا، ئێستاش بۆژوازی لە ناوجەرگەی دنیای تەمەدونی بەناو غەربیدا نەیتوانییوە ئەو ئازادی و مافانە دەستەبەربکات کە شۆرشی ئۆکتۆبەر و بەڕابەری لینین دەستەبەری کرد.
بۆیە لینین کە ڕەمزی گەورەترین ئاڵوگۆر لەهەموو زەمینەکان و لایەنەکانی ژیانی بەشەریەتی ئەم گۆی زەویەدایە بەئاقاری ئازادی و خۆشبەختی بەرابەریدا، پێویستی بە یادکردنەوەیەکی خەباتکارانە هەیە.
- ئهو دهرس و تهجروبانهی لێنین چین که پێویسته کرێکاران و بزووتنهوهی کۆمۆنیستی له بهرچاوی بگرن لهمڕۆدا و جهختی بخهنهوه سهر؟
عبداللە مەحمود: ڕاستیەکەی دەرس و تەجروبەکانی ئۆکتۆبەرو لینین و نەخشی ئەو لەم شۆرشەو لەوەش واوەتر لەسەر بەشەریەت وە بۆ چینی کریکارو کۆمۆنیستەکان و بزوتنەوەی کریکاری و کۆمۆنیستی هێندە زۆرە، کە لێرەدا ناکرێت و بواری ئەوەمان نییە بەدرێژی باسیان بکەین، بۆیە من لێرەدا ئاماژە بەگرنگترین دەرس و تەجروبەکانی ئەکەم.
یەکەمین دەرسێک کە لینین و شۆڕشی ئۆکتۆبەر نیشانی بزوتنەوە کریکاری و کۆمۆنیستی وچەپ و دنیایاندا ئەوە بوو کە مارکسیزمی لە مەیدانی پراکتیکدا بە کردەوە دەرهێنا،و نیشانیدا کۆمۆنیزم و بنیاتنانی کۆمەلگای سوسیالستی و کۆمۆنیستی خولیاو خەیاڵێک نییە و کارێکی عەمەلییە.
وە ئەوەی کە بۆرژوازی دەوڵەتکردن و ئیشکردن لە بواری دەوڵەتی کردبوو بە کاریکی ئاڵۆز، وە بەکاری خەڵکی متەخەسیس و دیاریکراوی دەزانی و بۆدورخستنەوەی چینی کرێکار لەخەباتی سیاسی و دەستبردنی بۆشورش و ئەوەی بەخەیاڵ لەقەڵەمئەدا کرێکار دەسەڵات بگرێتە دەست، دەوڵەت بەدەستەوەبگرێت و بەڕێوەی بەرێت. شۆڕشی ئۆکتۆبەر ئەم درۆ زلەی بەکردەوە، بەمێژوو سپارد.
لینین و و حزبی لینینی لەجێگای شۆرشی میللی و ووڵاتی، شۆڕشی کرێکاری بەناوەڕۆکی ئەنتەرناسیونالستی بەرپاکرد، وە بەکردەوە هاوپشتی و هاوچارەنووسی چینی کرێکارو بەرژەوەندییە سەراسەری و گشتیەکانی چینی کرێکاری کردە مەبنای شۆڕش. ناسنامەی میللی و دینی و ڕزگاری خاک و سەرزەمینی میللی و نەتەوەیی و کەلتوری هیچ جێگایەکیان لە ناو ئەم شورشەدا نەبوو، لەجێگای حزبی میللی و نەتەوەیی، حزبی پێشرەوی چینی کرێکارو شۆرشی کرێکاری پێکهێنا، هاوچارەنووسی چینی کرێکاری نەک هەر لەڕوسیا بەڵکە لەدنیادا کردە مەبنای خەباتێکی ئەنتەرناسیونالستی. وە نیشانیدا کە چۆن سەرمایەدان و دەوڵەتەکانیان سەرباری کێشمەکێشی نەپساوەی واقعی نێوان خۆیان بۆ بردنی دەست رەنجی زیاتری چینی کریکاو قازانج پەرستی،کە لەنێوان خۆیان هەیانە، بەڵام بۆ سەرکوتی چینی کرێکارو شۆڕشی حەقخوازانەیان دەست ئەخەنە ناودەستی یەکترو لە هیچ پیلانێک درێغی ناکەن. لینین و شۆڕشی ئۆکتۆبەر لەبەرامبەردا هاوچارەنووسی چینی کرێکاری جیهانیان کردە بناغەیەکی پتەو. ئەمە لەکاتێکدا بوو کە بەهۆی بەردەوامی جەنگی جیهانی یەکەمەوە دەمارگیری نەتەوەیی و بەرگری لە نیشتمان و بۆرژوازی خۆ ووڵاتی تەواوی ئەوروپای ئەوکاتەی داگرتبوو. زۆربەی حزبە لیبرال و سۆسیال دیموکراتەکان، لەژێرناوی بەرگری لە نیشتماندا کەوتبوونە بەرگریکردن لە بۆرژوازی ووڵاتی خۆیان. لەناو دڵی ئەم هەلومەرجەدا لینین و حزبی بۆلشویک ڕیزی سەراسەری چینی کرێکارو هاوپشتی و هاوچارەنووسی جیهانی چینی کرێکاریان نوێنەرایەتی کرد.
ناسینی ووردی هەلومەرج و تەشخیس دانی گرفتە بناغەیەکانی کۆمەڵگاو چونیەتی کۆکردنەوەی چینی کریکار و خەڵکی ستەمدیدە لەدەوری و پێکهنانی هاوپەیمانیەتی لە نێوان کرێکاران و باقی توێژە بێبەشەکانی ئەو سەردەمەدا، یەکێکیتر لەو دەرسە بەنرخانەیە کە دەبێ حزبە لینینیەکان لە خەباتیاندا بۆ بەرپاکردنی شۆڕشی کرێکاری و کۆمۆنیستی بەدەستیەوە بگرن، لینین لەڕاستای هەڵوەشاندنەوەی خاوەندارێتی تایبەتی لەڕیگای شۆڕشی چینی کریکارو و بێبەشانەوە بۆ بەرپاکردنی کۆمەڵگای سۆسیالستی، سەرەکیترین گرفتەکانی کۆمەڵگای روسیای بەدەستەوە گرت کە کۆمەڵگای داگرتبوو، لینین کەدەیبینی ڕۆژانە کلور کلور ئینسان لەجەنگدا دەسوتێن و کەمئەندام ئەبن و خەلکی هەراسانی درێژەکیشانی جەنگ بوو، دروشمی ئاشتی و لەکاتێکدا برسێتی بڕستی لە زوربەی هەرەزۆری کۆمەڵگا بڕیبوو، دروشمی نان و لەوەختێکدا سەرکوتی بێپەردەی سیاسی و نەبوونی ئازادی بەمانای تایبەتی و گشتی ووشەکە، ئازادی پەلبەست کردبوو، دروشمی ئازادی و بەم شێوەیە دروشمی ” نان ئاشتی و ئازادی ” بەدەستەوەگرت و بە بەدەستەوەگرتنی ئەم دروشمانە کە خواستی هەرەزوربەی خەڵکی بێبەشی روسیا بوو توانی خەڵکی روسیا بۆ شۆرش و ئاڵوگۆر لە دەوری ئەم خواستە سەرەکیانە ڕێکبخات.
بزوتنەوەی شورایی و دەسەڵاتی شورایی یەکێکیتر بوو لەو سیستمە سیاسی و ئیداریەی کە لینینی و شۆرشی ئۆکتۆبەر بۆیەکەمین جار لەبەرامبەر سیستەمی پەرلەمانی بۆرژوازیدا دایمەزراند و دەسەڵاتی زوربەی بۆ بەڕێوەبردنی ووڵات چ بەوێنەی دانەری یاساکان و چ بەوێنەی بەڕێوەبردنی یاساکان، جێگیر کرد. وە نیشانیدا کە سیستەمی شورایی و بەڕێوەبردنی دەوڵەت و بە پێچەوانەی بانگەشەی بورژوازییەوە نەک هەرکارێکی دوورە دەست وئاڵۆز نییە، کاری جەماعەتیکی دەورە دیدەی تایبەت نییە، بەڵکە کارێکی ئاسایییە و سادەیە و هەموو کەسێکی سەرو تەمەن 18 ساڵ دەتوانی بەشداری تیا بکات.
لەگەڵ لە دەسەڵات هێنانەخوارەوەی بۆژوازی کۆنگرەی دووەمی سەراسەری شوراکان، بریارنامەیەکی ڕوو بە کرێکاران و بێبەشانی ڕووسیا ڕاگەیاند، یەکێک لەبەندەکانی بریتی بوو لەمەسەلەی دیاریکردنی حەقی دیارکردنی چارەنووسی میللەتەکانی بەدەست خۆیان.
دیبلۆماسی نهێنی هەڵوەشاندرایەوە و هەموو ڕیکەوتننامە نهێنیەکان بڵاوکرانەوە، و بەئاگاداری کۆمەڵ گەیەنران، حەقی پەناهەندەیی بۆیەکەمین جار بەهەموو مافێکەوە کە خەڵکی روسیا هەیبوو درا بەهەرکەسێک کە لەو ووڵاتەدا بوو. بەکورتیەکەی دەرسەکان و دەسکەوتەکانی شۆرشی ئۆکتۆبەر کە لینین ڕابەری کرد هێندە زۆرن و هەموو زەمینەکانی ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئیداری و ئابووری و حقوقی لە ئاستێکی فراوانی کۆمەڵایەتیدا دەگرێتەوە. بۆ زیاتر ئاشنابوون بەم دەسکەوتانە دەکرێت دەستوری ئەساسی کەدوای چەند مانگ لە پێکهێنانی حکومەتی شورایی پەسەندکرا، بە شێوەیەکی هەمەلایەنە دەسکەوتەکان و تەجروبەکانی ببینرێت. لێرەدا بانگەوازی هەموو خەباتکارنی کۆمۆنیست و خەڵکی ئازادیخواز ئەکەم کە ئەم سەنەدە بخوێننەوە.
- یهکێک له باس و مهسهله گرنگهکانی لێنین که کۆمۆنیزمی پێ دهوڵهمهند کردوو واداری کرد عهمهلی بکاتهوهو به شۆڕش بگات حزبی کۆمۆنیست بوو. حزبێک که بهبێ بوونی ناتوانرێت شوڕش بکرێت و خهباتی چینایهتی کرێکار بگاته ئامانجی خۆی. تۆ ئێستا یهکێکیت لهوانهی که له دهستهی دامهزراندنی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستاندایت. چهنده توانیوتانهو ههوڵتان داوه حزبێک پێکبهێنن که لهو مۆدێلهی حزبهکهی لێنین بێت؟ ئهگهر بکرێت کهمێکیش باسی ئهو مۆدێلهی لێنین بۆ حزبمان بۆ بکهیت.
عبداللە مەحمود: ئێمە هەموو هەوڵمان ئەوەیە کە حزبێکی مارکسی لینینی پێکبهێنین، بەڵام دەبێ بزانین کە دەڵێن حزبی لینینی مەبەستمان ئەوەیە کە کەحزبێک بێت وەڵامی زەمانە بداتەوە. مۆدیلی حزبی لینینی ئەوە بوو کە وەڵامی زەمانی خۆی و ئەرکەکان و گرفتەکانی کۆمەڵگای خۆی دایەوە و بۆیە توانی چینی کرێکار سازبدات و شۆڕش ڕێکبخات و ڕابەری بکات، ئێمەش دەمانەوێ لەم مۆدیلە دروست بکەین. ئەومۆدیلەش بریتییە لە پێکهێنانی حزبێکی سیاسی مارکسیستی پراکتیکی و کۆمەڵایەتی، ئەنتەرناسیونالست و سازشهەڵنەگر لەگەڵ بۆرژازی و ڕژێمەکانیان، ڕۆشن و ئاوێزان لەگەڵ ناڕەزایەتیەکانی چینی کرێکارو خەڵکی بێبەش، خاوەنی تەشخیسی دروست بۆ ڕوداوەکان و هەلومەرجەکانی خەبات، ناسینی شێوازەکانی گەشەو پێشڕەوی، حزبی دەست و برد و ئامادە لەهەموو نەبەدەکانی خەباتی چینایەتیدا بەرامبەر بە دیاردەو ڕووداوەکان و بەرامبەر بە بۆرژوازی و ڕژێمەکەی، هاوکات حزبێکی توندۆتۆل، بەچاورۆشن مۆدێرن، شەفاف و بەدیسپلین، شۆرشگیرو میلتانت،خاوەن ڕابەرییەکی کۆمۆنیست و پراکتیکی ، …..تاد ئەمانە هەموویان مۆدیلی حزبێکی شۆرشگێری شێوە لینین.
- دوا ووتهت، پهیامت بهم بۆنهیهوه چییه؟
عبداللە مەحمود: من لەم یادەدا بانگەوازێکم هەیە، بانگەوازەکەشم ئەوەیە کە بۆ بەرزراگرتنی یادی لینین، لەکاتێکدا بۆژوازی تا ئێستا بە نیشاندانی ئەوەی کە ستالینیزم ودرێژکراوەی لینینزمەو دەیەوێ لینین لەچاوی دنیادا ناشیرین نیشانبدات و نەخشی ڕزگاریخوازانەو ڕابەری ئەو بۆ ڕزگاری و کۆتاییهێنان بەهەموو چەشنە چەوساندنەوەو نابەرابەریەک، بە دیکتاتۆریەت و سەرکوتی ئازادی بشوبهێنێت و وێنا بکات، یادکردنەوەی لینین دەبێ لەلایەن کۆمۆنیستەکان و بزوتنەوەی کرێکاری و بزوتنەوەی ئازادی و عەدالەتخوازیەوە ببێتە وەبیرهێنانەوەی نەخشی ڕابەری ئەو، گێرانەوەی دەرس و تەجروبەکانی، بەدەستەوەگرتنی میتۆدو پراکتیکی کۆمۆنیستی، گێرانی سمینارات و کۆڕوکۆبونەوە، وەرگێرٍانی هەرچی زیاتری بابەت و نوسراوەکانی، نیشاندانی نەخشی شوراکان و وەرگێرانی یاسای ئەساسی شوراکان تا بزانرێت لەیەکەمین ڕۆژی دەسەڵاتی چینی کریکاردا چی کرا بەیاسا و کۆمەڵگا چۆن ڕێکخراو ماف و داخوازیەکانی چینی کریکارو تەواوی دانیشتوان چی بەسەرهاتووەو چەند ڕێکخراوە. وە پێکهنانی حزبی لیننی و … هیوادارم یادی لینین کۆمەڵگا دابگرێت و هەموو کەس ئەم یادە بە بەدەستەوە گرتنی کێوێک لە سەرمایەی سیاسی و خەباتکارانەی لینین و شۆڕشی ئۆکتۆبەرەوە، یادی ئەم رابەرەی چینی کریکار بکەنەوە، ڕابەرێک کە هەر ئێستا کۆمەڵگای بەشەری پێویستییەتی.
16-1-2008