Abdulla Mahmud

عەبدوڵا مەحمود

abdulla.mahmud@gmail.com  

کۆبونەوەی یەکێتی و گۆڕان، بە ئامادەبوونی تاڵەبانی و نەوشیراون مستەفا… کۆبونەوەیەکی رۆتین و باو نییە، لە دۆخێکی ئاساییدا روینەداوە، وە تەنها بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندیەکانیشیان نییە لەگەڵ یەکتری… بەڵکە ئەم کۆبونەوەیە دەسپێکی دەورەیەکی نوێیە، لە دۆخێکی تایبەتیدا کە دەیەوێت چاوبخشێنێتەوە بە پێگە سیاسی خۆیان و ئەو گۆرانی باڵانسەی لە پێگەی ‌هێزەکاندا، پێکهاتووە.

هیچ لەوە رۆشنتر نییە، کە دۆخی یەکێتی نیشتمانی چ بەوێنەی هێزێكی سیاسی بەشدار لە دەسەڵات و چ وەکو وەزعی ڕیکخراوەیی و ناوخۆیی و چ پێگەی لە ململانێی هەرێمایەتیدا، تادەگات بە وەزعی سیاسی خۆی لەو ناوچانەی لەژێر قەڵەمرەوی خۆیدایە…دۆخێکی تێكچژاو هاوکات کێرفی روو لەداکشانە. یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەگەڵ ئەوەدا بەشێکە لەدەسەڵاتی هەرێم و بەشدارە لە سیستەمی سیاسی و حکومڕانیدا…بەڵام ئەمە لەئێستادا نەبۆتە مایەی بەشدارییەکی راستەقینە لە پرسە سیاسیە چارەنوسسازەکان و بڕیارە گرنگەکاندا… یەکێتی نیشتمانی لە دنیای واقعی سەرساحەی سیاسی کوردستاندا زۆرتر رۆڵی ئۆپۆزیسێۆنێکی شەرمۆک دەبینێ، لە بەرامبەر پارتی هاوپەیمانیدا. هەموو دەسەڵاتە گرنگەکانی فەرمانڕەوایی…سەرۆکی هەرێم، سەرۆکی حکومەت، سەرۆکی دەزگای ئاسایشی هەرێم… وە هەموو جومگە بناغەیەکانی حکومڕانی و بڕیاری چارەنوسسازی ئەو جغرافیا سیاسیەی ناوی هەرێمی کوردستانە، لەدەستی پارتیدایە. دیارە هێشتا یەکێتی دەتوانێ ببێتە مایەی گرفت و سەریەشە و بۆ پارتی، وە دەتوانێ دۆسیەکان، رابگرێت و کۆسپ بخاتە بەردەم زۆر لە هەنگاوەکانی پارتی… بەڵام یەکێتی لەدەستبردن بۆئەم گەمەیە، هێشتا لە دۆخی هەڵبژاردن و بریار وەرگرتندایە. یەکێتی لەناوخۆشیدا هێشتا بەدەست گرفتە ناوخۆیەکانی، بەدەست تەکەتولات، بەدەست گورزی جیابوونەوەی بەشێکی زۆر بەرچاوی بزوتنەوەی گۆڕانی ئێستا، دەناڵێنێ. ناکۆکی لە بانگەشەو دروشمەکانی لەگەڵ پراکتیک و مامەڵەی واقعیدا، گرفتێکی واقعی تری یەکێتییە. بە جیا لەهەموو ئەمانە روبەرووە لەگەڵ دۆخ و ناجێگیری باری تەندروستی تاڵەبانی، کە چەسپی بەستنەوەی تەکەتولەکان و مۆتۆری ئیدارەدانی کێشەناوخۆیەکانی یەکێتی و ململانێکانیەتی…لە ئاستی ناوچەیشدا یەکێتی کە میحوەری ئیران و مالیکی گرتووە، خودی ئەم میحوەرە دەرگیری دۆخێکی شکندەیە…لە ناوخۆی عێراقدا ئێران بەهۆی پشت راستکرنەوەی ناسیونالیزمی عەرەبی و هێزەکانیەوە، باڵی مالکی بێ رەقیب نەماوە، پایەی ئێران تیادا لاواز بووە، دۆخی سوریا کە ئێران هەموو هەوڵیك دەدەت بۆ پاراستنی دەسەڵاتی ئەسەد، هەوڵێکی بێهودەیەو سەرئەنجام ئەم سەکۆیەش لەدەستی ئێران دەردێت، کە هاوکات کاریگەری دەبێت لەسەر دۆخی وڵاتانی ناوچەکەو بەدیاریکراویش لە عێراقدا گورزێک لە پیگەی مالکی و ئێران دەوەشێنێ. یەکێتی لەژێر قەڵەمرەوی دەسەڵاتی خۆیشیدا، وەزعی باش نییە…بەشیکی زۆی جغرافیای ژیر دەسەڵاتی یەکێتی نیلییە، نارەزایەتی و نەفرەتی جەماوەری لە دەسەڵاتی یەکێتی بێئەژمارە… ئەمە دۆخی یەکێتییە….

بزوتنەوەی گۆڕان، بەوێنەی بەرهەمی قوڵبونەوەی ململانێێ ناوخۆیەکانی ناو یەکێتی لە ژێر کاریگەری کەوتنی دەسەڵاتی بەعس و هەلومەرجی سیاسی دوای بەعسدا، وە لەبەرامبەر رەوتی رولەپاشەکشەی یەکێتیدا لە سەر ساحەی سیاسی کوردستاندا، توانی خۆی وەکو هیزیکی سیاسی نوێ لەساحەکەدا، نمایش بکات و ئوردویەک لە تورەیی و نەفرەتی جەماوەری لەدەسەڵات، بکاتە سەرچاوەی هێزی خۆی و پشتیوانی لە پرۆژەو سیاسەتەکانی. ئێستا ئەویش پێگەی بەرەو لاوازی چووەو دەچێت. کەم ڕەنگ بوونەوەی یان باشتر بڵیێن رۆشنبونەوەی ئەوەی کە بزوتنەوەی گۆڕان جیاوازی زۆر بەرجەستەی لەگەڵ سیاسەت و نەخشەکانی یەکێتی و پارتی نییەو بەشیک نییە لە بزوتنەوەی کۆمەڵایەتی جەماوەری بۆ ئالوگۆری بناغەیی سیستەمی سیاسی و حکومرانی لە کوردستاندا، وە هەلگری پرۆژەی لە بنەرەتدا جیاواز لە هی پارتی و یەکێتی نییە، هەروەها هاوپەیمانیەتی بەستی لەگەڵ رەوتە ئیسلامیەکان و پشت بەستنی بە میحوەی ئیران و مالیکی و… دوخی ناوخۆیی و بەیەکددانی نەوەی نوێی سیاسی گۆران لەگەڵ سەرانی پیشووی یەکێتی لەناو گۆراندا…تاد، ئەو هۆکارانەن، کە بزوتنەوەی گۆرانی بەرەپاشەکشە بردووە.

سەرانی گۆرانخوازانی گۆران…لەگەڵ جیابونەوەیان لە یەکیتی، جەنگ و ململانیی ناو تەلاری رێکخراوەیی یەکێتیان هێنایە سەر شەقامەکان و کەوتنە کارادنەوە نواندنێکی توند لەگەڵ یەکێتی و دەسەلاتەکەی لەزونی سەوزدا… لە کاتێکدا یەکێتی ئامانجێکی باش نەبوو، لەناو هۆڵی پەرلەمانیشدا، لەبەرامبەر فراکسیۆنەکانی پارتی و یەکێتیدا، دەست بەتاڵ دەرچوون و تەپڵ لێدان و فرکان فرکانی بوتڵ هاوێشتن، دروشمی حەماسی، نەیتوانی لەبەرامبەر زۆری دەسەڵاتی پارتی و یەکێتی گوێلەمستیدا، ببیتە دەستمایەکی باش… بۆیە ئەمانە لە درێژ ماوەدا بە قازانجی پارتی و بە پاشەکشەی پیگەی خۆیان و یەکیتی و بێئومید کردنی جەماوەرەکەیان، شکایەوە.

 لەناو جەرگەی ئەم هەلومەرجەدایە، کە یەکێتی و گۆران، پرۆسیسی بە خۆداچوونەوە و چاوخشاندنەوە، وە نزیکبونەوە لەیەکتری بۆیان بۆتە پێداویستیەکی لەدواخستن نەهاتوو…

پارتی دێوەزمەیەکی سیاسیە، لەسەر ئاستی کوردستان چ بەهۆی فریودان و چ لە ڕیگای سەرکوتی سیاسیەوە، پایەکانی دەسەڵاتی قایمتر کردووە، لە راکێشانی پشتیوانی ناوچەیی و جیهانیدا تا رادەیەکی زۆر سەکەوتووە، میحوەری ئەمریکا و تورکیای گرتووە. بێ ئەمماو ئەگەر پیادەی سیاسەت و دروشمەکانی دەکات، پاراستنی قازنجی چینی سەرمایەداری کوردستان دەکات و نوینەرایەتی سیاسی کردنی ئەم چینەی قۆرغی دەسەڵاتی خۆی کردووە، هەموو جومگە هەستیارەکان و سەرجەم دەسەڵاتەکانی بڕیاردانی لەدەستی خۆیدا کۆکردوتەوە، پێ بە پێی ئەم پێگەیەش پاشەکشەی بەسەر هێزو لایەنەکانی سەر بە خانەوادەی خۆیدا داسەپاندووە، هێشتاش هەوڵدەدەت دەسەڵات بە تەواوی لەدەستی خۆیدا یەک سەرەو قوتبی بکاتەوە و لایەنەکانی تر بە هاوپەیمانەکانیەوە تا لایەنە نەیارەکانی تا ئەو ئاستە لاوازو بکات و بێکاریگەر بکات، کە بتوانێت بە درۆی دیموکراسی بەرگ بکات بەو دەسەڵاتە یەک قوتبیەیدا… لایەنەکانی تر بە دۆراو بێکاریگەر و هاوکات بێ پێگەی جەماوەری نیشان بدات… وە لە پیادەکردن و خستنەگەری سیاسەتەکانی خۆیدا هەوڵدەدات بێ نەیار بمێنێتەوە یان لانی کەم، کاریگەریان هێندە لاواز بکات، کە نەتوانن کێشە بۆ پرۆژەکان و نەخشە سیاسیەکانی دروست بکەن… پارتی تاک لایەنە و بێ مایەدانانی زۆر لەسەر لایەنەکانی تر بریار دەدەت و دەچێتە ناو هەموو گەمەکانی سەرەکیەکانی کوردستان، گەمەی هەرێم و بەغدا، کایەی کێشە ناوچەییەکان… ئەگەر بۆی کرا کەمێک توانای خۆی دەخاتە گەر تا لە ژێر ناوی یەککریزی نیشتمانی، هێرش و هەرەشەی دەرەکی، بیانکاتە پاشکۆی سیاسەتەکانی خۆیان، کە بۆشی نەکرا تاوانباریان بکات بە نەپاراستنی بەرژەوەندی نیشتمانی! و تیکدانی یەککریزی ناو ماڵی کورد!!. ئەمانە ئەو راستیانەن کە پارتی بە نەخشەو بەرنامەوە پیادەیان دەکات. دیارە ئەم جێگاو ڕێگایەی پارتی بە نرخی ترساندن و سەرکوتی سیاسی پاشەکشەکردن بە بزوتنەوە نارەزایەتیەکان و ئازادی و ئازدیخوازی، داسەپێنراوە.

ئەو مامەڵەیی پارتی و ئەو پیگەیەی ئێستا دایمەزراندووە، مایەی ترسێكی واقعییە بۆ سەرجەم هیزو لایەنە سیاسیەکانی سەر بەخانەوادەی بۆرژوازی سەر گۆرەپانی کوردستان و هاوکات بۆسەر خەڵکی کوردستان و خواستە رەواکانیان…لەو نێوەشدا ‌هێزە کاریگەرەکانی وەک و گۆران و یەکێتی وە حزبی دووەم و سێیەم…بەو راستیە گەیشتون کە هیچ کامیان بە تەنها، چ وەکو ئۆپۆزیسیۆن چ وەکو هاوپەیمانی پارتی… ناتوانن پارتی رابگرن و هاوسەنگی هێز، بگۆرن.

گۆران و یەکێتی وەک تالەبانی و نەوشیروان پشت راستیان کردەوە، لەسەر هەموو پرسە گرنگەکان و چارەنوسسازەکانی عێراق و ناوچەکە و ناو هەرێمی کوردستان زۆر نزیکن و تارادەی وەکو یەک بوونیان… بێگومان ئەمەش دانپیانانێکی واقعییە، گۆران و یەکێتی دەرهاویشەی یەک بزوتنەوەی سیاسی و یەک مۆدیلی حزبی بزوتنەوەی کوردایەتین، بەشێک لە هۆکاری لێکترازانیان ریشەی لە مامەڵەی نەرمی یەکیتی لەگەڵ پارتی و رێکەوتنی ستراتیجیدا بوو، ئێستا ئەمە سەلما ئەگەر یەکێتی پێشووی بەر لە جیابونەوەی گۆرانخوازان! لێی، شانسی سەرکەوتنی ململانێی لەگەڵ پارتی بە هۆی نزیکایەتی و کەم بوونەوەی جیاوازییەکانیەوە لەگەڵ پارتی لەدەستدا و بووە هێزی دووەم، وە گۆرانیش بە ئۆپۆزیسیۆن بوونی لەگەڵ دەسەڵاتدا نەک هەر نەیتوانی کارتەکانی ململانێی لەگەڵ پارتی تا سەر بەدەسەتەوە بگریت، بەڵکە پارتی لە رێگای خۆ بەخاوەنکرنی زۆرێک لە کارتەکانی دەستی ئۆپۆزیسێۆن لەوانە، یەک خستنەوەی ئیدارەکان، پیکهێنانی ئەنجومەنی باڵای دانوستاندن، گێرانەوەی دەستور، باس لە هەموارکردنەوە رێکەوتنامەی ستراتیجی… ئۆپۆزیسیۆن و یەکیتی هاوپەیمانی خۆی، دەست خاڵی دەهێڵێتەوەو ئەمەش رەوتی داکشانی کێرفی یەکیتی و گۆران لەسەر گۆرەپانی کوردستاندا، مەلموس تر دەکات و پیگەی سیاسیان لاواز تر…بەرگرتن بەم رەوتی داشکانە و سنوردانانێک بۆ زۆر رۆیی پارتی و نەخشەکانی، ناکرێ نەبێتە دەستور و نەخشەی هاوبەشی یەکیتی و گۆران لەدەورەی داهاتوودا.. بەو مانایە کۆبونەوەی گۆران و یەکیتی، کۆبونەوەیەکی بڕیار وەرگرتن و دەست بردنە بۆ نەخشەو سیاسەتی هاوبەش، وەکو هەوڵێکی بەرگریکەرانەو پێشگیرانە بە سیاسەت و پیگەی پارتیدا…

کاردانەوەی توندی گۆران تەنها یان زۆرتر بەرامبەر بەیەکیتی لە ٣ ساڵی رابردوودا، لە حاڵیکدا یەکێتی دەمێک بوو هیزی بریار بەدەستی کوردستان نەبوو، گۆرانی توشی پاشەکشە کرد و پارتی و هیزە کۆنەپەرستە ئیسلامیەکان، بەرەکەی دەخۆن. بێدار بوونەوەی یەکیتی و گۆران لەم دۆخەدا، یەک دەستکرنەوەی سیاسەتەکانیان و نەخشەکانیان بە رووی پارتیدا، بۆتە پیداویستیەک، ئەگەر گۆران و لەوەش واوەتر یەکێتی خۆی لە ژیر باڵی پاوانخوازی پارتی و سیاسەتەکانی دەرنەکێشیت، و بە پرۆژەی جیاوازەوە دەرنەکەوێت…رەوتی پاشەکشەی زیاتر دەپێوێت و لە حاڵەتی نەمانی کاریگەری تاڵەبانیدا بەهۆی تەمەن و باری ناجێگرییەوە، یەکیتی توشێ لێکترازانی تر دەکات و هیندەی تر پارچەکانی ئەم لیکترازانە دەبنە نێچیر بۆ قەپە گەورەکانی پارتی…گۆرانیش هیچی تر بە تەپڵ کوتانی ئۆپۆزیسێۆن بوون لە دۆخی نا سەقامگیر و هەڵواسراو نادیاری کوردستاندا، ناتوانێ هیچ بەرێک بچنێت. لە کوردستاندا نە هەڵبژاردن دەتوانیت ببێتە بژارەیەک بۆ ئاڵوگۆر لەهاوسەنگی هێزو نە پەرلەمان دەتوانێت ببیتە مەرجەع و پیکهاتەیەکی یاسایی و نە خەڵکی کوردستانیش دەتوانن لە ژێر سایەی ئەم دەسەڵاتەدا بە مافە فەردی و مەدەنیەکانی خۆیان بگەن و ژیانی مادی و مەعنەویان، هێندە بگۆرێت کە ئاهی خۆشبەختی و خۆشگوزەرانی هەڵبکێشن.

باسی کێشمەکێشی هەرێم و بەغدا، ریکەوتنی ستراتیجی، گێرانەوەی دەستور، چاکسازی لە کوردستان…تاد، دۆسییە سەرەکیەکانی رێکەوتنی نیوان گۆران و یەکێتی نیین، بەڵکە مامەڵەکردن لەگەڵ پارتی و هەرەشەکانی بۆسەر پێگەی خۆیان، میحوەرو ئامانجی لێک نزیکبوونەوەی نێوانیانە.

دیارە ئەم لێک نزیکبوونەوەیە و ریكەوتنامەیە هیچ پەیوەندیەکی بە خواستەکانی خەڵکی کوردستان، لەوانەش ئازادیە سیاسیەکان، مافە فەردی و مەدەنیەکان، یاساو ریسای مۆدێرن، نەخشە رێگای ئایندەی سیاسی کوردستان، گێرانەوەی دەور بۆ ئیرادەی خەڵکی، پرسی کۆتاییهێنان بە سیستەمی پشتبەستوو بە میلیشیا و زۆری هێز …نییە. بۆیە بەسادەیی کۆبونەوەی نیوان گۆران و یەکێتی و نزیکبونەوەیان لەیەکتری، بۆ ئاڵو گۆر بەخشین نییە لە ژیان و گوزەرانی خەڵکی کوردستاندا، بەڵکە تەنها ململانێیەکی دەسەڵاتە و جەنگە لەسەر بەش و پێگەی سیاسی و داهاتی کوردستان.

گۆران و یەکێتی بۆ پاراستنی زونی سەوزو نیلی، لەبەرامبەر هەیمەنەی پارتی و زونی زەردا، بەرەونزیکبوونەوەی زیاتر دەڕۆن و هەوڵی پێشگرتن بە هەوڵەکانی پارتی دەدەن، بەڵام لەم ململانێی نێوان ئەم دوو زون و ئیدارە جیاوازەدا، خەلکی کوردستان بێ باج دەرناچن…بە تایبەت کە هیچ کام لە هێزانە کەمترین بەهای بەکردەوە بۆ ئیرادەو خواست و مافەکانی خەلکی کوردستان دانانێن و جەنگ و ململانێیکانیان لەسەر خواستەکانی خەڵکی کوردستان نییە. بەڵکە لەسەر بنەمای بێیرادەکردنی زیاتری خەڵکی کوردستان و پشت کردنە ماف و خواستەکانیان دەتوانن جەنگ بۆ ئامانجە حزبیەکانیان وەرێبخەن.

بۆیە پێویستە لەسەر خەڵکی کوردستان، بە جیاکردنەوەی ریزی سەربەخۆیان، لەسیاسەت و کارنامەی ئەم حزبانە، لە سات و سەودای نێوانیان، و بەکۆبونەوەیان لەدەوری یەکتری و بە ریکخراوبوونیان، بە درێژەدان بە بزوتنەوە نارەزایەتیەکانیان، پاشەکشە بەسەر سەرجەم بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد وحزب و لایەنەکانیدا، بسەپێنن.

 ناوەراستی سێبتەمبەری 2012

بەشی دووەم و کۆتایی
هاوڵاتی: رانەگەیاندنى دەوڵەتى نەتەوەیى کوردى خەلەلێکە لە تێڕوانینى تاک و شەقامدایە یان لە گوتارىسیاسی کوردیدا؟ یان هەردووکیان پێکەوە؟
عەبدوڵا مەحمود: ڕانەگەیاندنی یان بەدەستەوە نەگرتنی خواستی پێکهێنانی دەوڵەت زۆرتر پەیوەندی بە دەسەڵاتی حزبەکانی کوردستانەوە هەیە، ئەم پرسەیان کردۆتە پرسێکی گران و گەورەی وەها تاڕادەی سەرچڵییەکی شێتانە. هاوکاتیش هەر ئەم دەسەڵاتە بە سانایی رێگا نادات بە حزب و لایەنی سیاسی تر کە ئازادانە کار بۆ چارەسەری ئەم پرسە و سازدانی خەڵکی بکەن و هەڵسوڕان بەو ئاقارەدا بکەن. ئەمەش نیشانەی ئەوەیە تاک و شەقام پێشوازی لەپێکهێنانی دەوڵەت دەکەن.
دەسەڵاتی قەومی کورد، ‌هێندەی ڕویان لە ڕازیکردنی وڵاتانی کۆنەپەرستی ناوچەکەیە ‌هێندە بۆیان گرنگ نییە مل بدەن بە خواست و ئیرادەی خەڵکی کوردستان و حزب و لایەنە سیاسیەکانی نەیاری خۆیان.
گومان لەوەدا نییە چ تاک و چ شەقام لەگەڵ خواستی سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەتدان، بەڵام ئەم دەسەڵاتە دەسەڵاتێکی کەڕ و سەرو خەڵکییە، ئەگەر نا چ شتێک ڕێگرە راپرسیەک ئەنجام بدات تا بزانرێت خەڵکی کوردستان چییان دەوێت.
هاوڵاتی: ئەوەى لە کوردستاندا هەیە، کاریزماى خێل، کاریزماى حزبە، خیڵ و حزب دەستەو گروپێکى بان نەتەوەیین، پێتان وا نییە نەبوونى کاریزمایەکى نەتەوەیى یەکێک بێت لە ئاستەنگەکانى بەردەم کارکردن بۆ راگەیاندنى دەوڵەتى سەربەخۆ؟
عەبدوڵا مەحمود: نەخێر ئەمانە هیچیان نیین، چارەسەری پرسی نەتەوەیی بە ناسیونالیزم و هێزە نەتەوەییەکان ناکرێت، ئەمانە پێداویستی مێژووی خۆیان لەدەست داوە. وە بونەتە سەرباری پێداویستی مێژوویی. بەکردەوەش ئەوەی لە کوردستان رێگرە لەوەی ئەم کێشە سەرەتانییە بە چارەسەر بگات، حزبە ناسیونالیستەکانن. ئێوە تەماشا بکەن هێندەی یەکێتی و پارتی سوێند بەیەکپارچەیی عێراق دەخۆن، ‌هێندەی هەوڵدەدەن کوردستان بە عێراقەوە بلکێنەوە، هێندەی چاویان لە بیناکردنەوەی دەوڵەتی عێراق و حکومەتی عێراقە کە خۆشیان تیادا خاوەن بەش بن، ئەوەیان بۆ گرنگ نییە کوردستان سەربەخۆ بێت و ببێتە وڵاتیکی سەربەخۆی سەردەمی، هۆکەشی ئەوەیە ئەگەر ئەمە ڕوبدات ئەمان چ لەسەر ئاستی عێراق و ناوچەکەو چ لە کوردستانی خاوەن دەوڵەتی مۆدێرندا، بێکارە دەمێنەوە. کێشەی خەڵکی کوردستان خێرو بەرەکەتێکە بۆ مانەوەیان و بەشدارێتیان لەگەڵ ناوەندو درێژەدان بەدەسەڵاتیان بەسەر خەڵکی کوردساتانی بێ قەوارەی دەوڵەتیدا. کاریزماش پێشمەرجی بەدەوڵەت بوون نییە و بەپێچەوانەوە ئەوانە دەبنە کاریزما کە رەوندێک و گرێیەکی سیاسی گەورەیان بە ئاقارێکی تەندروست و ئینسانیدا، بردوەو بەسەرکەوتن گەیاندووە. لینین ئەوکاتە بوو بە کاریزما کە شۆڕشی ئۆکتۆبەر سەرکەوت، ماندیلا ئەوکاتەی توانی ببێتە کاریزما کە ئاپارتایدی رەگەزی بەکۆتا گەیشت…تاد
هاوڵاتی: دەوڵەتى نەتەوەیى یەکێکە لەدەرکەوتەکانى مۆدێرنێتە، ئێمە لەناو دەرکەوتەکانى ترى مۆدێرنێتى دا دەژین، خۆ بواردن لەو دەرکەوتە گرنگە دەگەڕێنیتەوە بۆچى؟
عەبدوڵا مەحمود: زۆر گرنگە کەباسی دەوڵەتسازی دەکەین، راستییە جێکەوتوەکان فەرامۆش نەکەین. پرۆسەی دەوڵەتسازی هی سەردەمی مۆدێرنە و بەرهەمی مۆدێرنەیە، کەئەم کاتە شێوەی پێکهاتن و دروستبوونی تەواو جیاوازە لەدەورانی وەستانەوە بەرووی کۆلۆنیالیزم و داگیرکاری ئەمپریالیستی و سەربەخۆخوازی لەدەستی ئیمپریالیزمدا، هەروەها جیاوازیشە لە سەردەمی ئەمڕۆ.
دەوڵەت سازی سەردەمی مۆدێرنە یان شۆرشی پیشەسازی بەرهەمی کۆتاییهاتن و بەش بەشبوونی ئیمپراتۆریەتە کۆنە جیهانداگرەکانی دنیا بوو بۆ یەکەی سیاسی نوێ، دەوڵەتی نوێ، قەوارەی نوێ. دەورانی کۆتاییهاتنی سەردەمێک و بنیاتنانی سەردەمێکی نوی بووە، تووڕدانی کۆمەڵگای کلاسیکی کشتوکاڵی و دەسەڵاتی فیودالی دامەزراندنی کۆمەڵگای پیشەسازی مۆدێرن و سەرمایەداریی بووە. ئەمە دابەشبوونێکی نوێی کۆمەڵگاو سازدانی بازاڕی گەورەی هاوبەش بووە، کە هاوکات لەگەڵ خۆیدا یەکخستنی سیستەمی خوێندن وپەروەردەو فێرکرنی ‌هێنا، وەپاشەکشەی بە دەسەڵاتی کلیساو دین کردووە. تا ئەو رادەیەیی پێكهاتنی دەوڵەتی نەتەوەیی هاوشانی عەلمانیەت پێناسە دەکرێت، وە ئەوکاتە هیچکام لە زمان یان دین و کەلتور، مەبنای پێکهاتنی دەوڵەتی نەتەوەیی نەبوون، تەنانەت بنەماکەی قەوم و قەومچیتی نەبوو، بەڵکە ئاوێزانبوونی قەومە جیاوازەکان بوو لە چوارچێوەی میللەت و دەوڵەتسازی ئەوکاتەدا.
هەروها سەردەمی جەنگی جیهانی یەکەم و دوای جەنگ رووبەڕووی دەورانێکی تری دەوڵەت سازی و سەربەخۆی وڵاتان و پێکهاتنی دەوڵەتسازی دەبینەوە، کە بنەماکەی کۆتاییهێنانە بە داگیرکاری و دەسەڵاتی کۆلۆنیالی و ئەمپریالیستی، دیارە لە ئێستادا باسی دەوڵەتسازی و سەربەخۆیی تەواو لەهەردوو دەورانی پێشوو جیاوازە، بەتایبەتیش پرسی دەوڵەت بۆ کوردستان و فەلەستین زۆر تایبەتی ترو جیاوازترە.
ئەوەی کەخۆ دوور دەگرێت لەم پرسە ناسیونالیزمی کوردە. ناسیونالیزمی کوردی خۆدان لەم مەسەلەیە بە ئاوابوونی نەخشی سیاسی و جێپێی خۆی لە عێراقی ئێستادا، دەبینێ. بۆیە ئەگەر لایەن و کەسانێکیش ئەم پرسەیان لەگەڵ باس بکەن، دەڵین ئێمە لەگەڵ جیابوونەوەو پێکهێنانی دەوڵەتدا نیین.
هاوڵاتی: بەراى ئێوە کارکردن بۆ پێکهێنانى دەوڵەتى سەربەخۆ لەکوێوە دەست پێدەکات، لەراگەیاندنى لەمیدیاکانەوە یان لەخۆ ئامادەکردن و رێکخستنى ماڵى کوردى؟
عەبدوڵا مەحمود: دیارە دەستبردن بۆ هەر گەڵاڵەو پرۆژەیەکی گرنگ پێویستی بەدەستپێشخەریەک هەیە، دەشێ ئەم دەستپێشخەرییە بژاردەیەکی سیاسی یان حزب و ڕێکخراوەیەکی سیاسی بێت. گرنگ ئەوەیە زەمینەکانی پێکهاتنی دەوڵەت دەمێکە ئامادەییی هەیەو خواستێکی بەرینی جەماوەریشە، ئەوەی کە پێویستە گوڕینی خواستی پێکهاتنی دەوڵەتە بۆ بزوتنەوەیەکی فراوانی جەماوەری و سەراسەری و بەدەست هێنانی پشتیوانی ناوچەیی و نێودەوڵەتی… ئەمەش بەبێ هاتنە مەیدانی بزوتنەوەیەکی کارای مۆدێرن بەسەمەر ناگات. دیارە لەم نێوەدا میدیا دەتوانێ نەخشی زۆر بەرجەستەو کاریگەر بگێڕیت.
هاوڵاتی: بەراى ئێوە هیچ دیالۆگێک یان خاڵێکى هاوبەش یان سینارۆیەکى پێشوەخت هەیە لەنێو لایەنە سیاسییەکاندا بەتایەتى نێوان پارتى و یەکێتى کە خاوەن رێککەوتنامەى ستراتیژین لەسەر سەربەخۆى کوردستان؟
عەبدوڵا مەحمود: یەکێتی و پارتی هەرگیز خاوەنی پرۆژەی ستراتیجی نیین، زۆرتر بە نرخی رۆژ و لە ململانێی ناوچەیی و ئاڵوگۆر و تەکانە گەورە کۆمەڵایەتی و سیاسیەکان، کەڵک وەردەگرن. بۆیە لام وانییە هیج سیناریۆیەک هەبێت جگە لەوەی لە ئێستادا نایانەوێت و بە قازانجی خۆیانی نازانن ئەم پرسە، بەشوێنێک بگات. هێشتا لەسەر زەمینەی مانەوەی ئەم پرسە ژیانی سیاسی دەکەن. بەڵام زۆرجار و لەچوارچێوەی ململانێێ خۆیان لەگەڵ ناوەند، یان سازانەکانیان لەگەڵ لایەنەکانی تر، یان لەدۆخی ئاڵۆزکاو کاتی گرژیەکاندا، باسی سەربەخۆی دەوروژێنن یان دەیسپێرنە کەسان و کۆڕو کۆمەڵی نزیک و راسپێردراوی خۆیان تا بەدەستەوەگرتنی سەربەخۆی بکەنە کارتی گوشارو ئامرازی دەستکەوتی زیاتر… کە نمونەکەی “بزوتنەوەی ریفراندۆم” بوو.
هاوڵاتی: بەراى ئێوە رێگرییە جدییەکانى بەردەم پێکهێنانى دەوڵەتى سەربەخۆ لەباشور ئابورین یان سیاسى؟
عەبدوڵا مەحمود: بەجیا لە یەکێتی و پارتی کە خۆیان کۆسپێکی سەرەکی بەردەم چارەسەری ریشەیی کێشەی خەڵکی کوردستانن. گرفتی سەرەکی بێگومان سیاسییە. ئامادەیی سیاسی و ئیرادە بۆ ئەم پرسە لاوازە. هەر کاتێک ئامادەیی سیاسی یانی بزوتنەوەیەکی سیاسی خاوەن ئیرادە هاتە مەیدان و توانی خەڵکی کوردستان لەدەوری خواستی جیابوونەوەی کوردستان و پێکهاتنی وڵاتێکی سەربەخۆی مۆدیرن و ئازاد و رێکبخات، دەتوانێ هەنگاو بە هەنگاو گرفتەکانی تر وەلابنێ.
هاوڵاتی: ئێستا هەرێمى کوردستان، تارادەیەکى زۆر هەرێمێکە کە لەرووى ئابورى و سیاسییەوە نیمچە سەربەخۆیە، بەراى ئێوە چى بکرێت بۆ ئەوەى کوردستان ئابورییەکى سەربەخۆى خۆى هەبێت؟
عەبدوڵا مەحمود: پیشمەرجی سەربەخۆیی ئابوری، سەربەخۆیی حقوقی و سیاسییە بۆ کوردستان. کێشەی سیاسی و حقوقی کوردستانە کە کۆسپی بەردەم ئابورییەکی سەربەخۆی بەهێزە. کوردستان خاوەنی سەرمایەکی زۆری سامانی ژیر زەوییە بەتایبەت نەوتە، هەروەها خاوەنی زەوی کشتوکاڵی، سامانی ئاژەڵداری و ئاوە… ئەگەر کوردستان جیابێتەوە و دەوڵەتێکی مۆدیرنی پشت بەستوو بە دەورو بەشداری راستەوخۆو ئازادانەی خەڵکی دروست بێت، کێشەیەک نابێت بەناوی كێشەی ئابورییەوە. دەبێ بۆ سەربەخۆیی ئابوری، سەربەخۆی سیاسی و حقوقی زامن بکرێت.
هاوڵاتی: بەراى تۆ کێ مافى چارەنووسى نەتەوە دەستنیشان دەکات، بەتایبەتى ئەگەر نەتەوەیەک وەک کەمایەتى سەیری بکرێت، نەتەوەکە خۆى یان لایەنى دەرەکى؟
عەبدوڵا مەحمود: بێگومان ئەو خەڵکانەی چارەنووسیان نادیارە، هەڵواسراوە، دەستی بەسەرداگیراوە، ئەوە هەر ئەوانیشن کە دەبێ خۆیان رێک بخەن و ئیرادە بکەن و بۆی بێنە مەیدان و بڕیار لەسەر چارەنوسی خۆیان بدەن، نەک هیچ لایەن و هێزیكی دەرەکی. ئەوە رووینەداوە لایەن و هێزو ناوەندێکی سیاسی دەرەکی لەخۆیانەوە بێن و پرسی جغرافیایەک و گرفتێکی بناغەیی و سیاسی، بکەنە ئەجندای خۆیان. بۆیە ئەوەی پێویستە ئەوەیە کە خەڵکی کوردستان خاوەنی کێشەیەکن و چارەسەری کێشەکە دەبێ بەدەستی خۆیان بێت و پشتیوانی ناوچەیی و جیهانی بۆ بەدەست بهێنرێت.
هاوڵاتی: ئاخۆ مەرجە هەموو جیابوونەوەیەک لەرێگەى توندوتیژى و خوێن ڕشتنەوە بێت، بەتایبەت لەم سەردەمەدا؟
عەبدوڵا مەحمود: بەداخەوە هیچ کێشەیەکی قوڵی سیاسی لە دنیادا بێ کێشە و بێتوندوتیژی بەچارەسەر نەگەیشتووە، جا یان ڕاستەوخۆ دەست براوە بۆ توندوتیژی یان ناراستەوخۆ لە رێگای جەنگی بەوەکالەتەوە، توندوتیژی کراوە. دیارە زۆر باش دەبوو کە بەبێ کێشە بە بێ توندوتیژی پرسی خەڵکی کوردستان بە چارەسەر بگات، ئەمە خواستی خەڵکی کوردستان و دنیای شارستانییە، بەڵام بەدوری دەزانم وڵاتانی ناوچەکە ملهوری نەنوێنن… ئەوەی کە دەتوانێ ئاستی ئەم ملهوری نواندن و توندوتیژییە کەم بکاتەوە، بزوتنەوەی جەماوەریی ملیۆنییە بە بەهرەمەند بوون لە پشتیوانی جەماوەری ناوچەکەو دنیا.

هاوڵاتی: پێداویستیەکانی پێکهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی کورد چین؟ لەئێستادا ئەو پێداویستیانە تاچەند لەبەردەستدان؟ چی بکرێت لەسەر ئاستی ناوخۆ و دەرەوە بۆ پێکهێنانی دەوڵەتی کوردی؟
عەبدوڵا مەحمود: بۆ پێکهاتنی دەوڵەتێک یان جیابونەوەی رەسمی جغرافیایەک لە جغرافیایەکی تر، پێداویستی سیاسی دەیسەپێنی، واتە گرفتی سیاسی. قوڵبونەوەی گرفتی سیاسی و بوونی بە گرێیەکی گەورە کە مافی وەکو یەکی و یەکسانی هاوڵاتیان لە بەرامبەر یاسادا، دەستە بەندی بکات و هەڵاواردن پلەبەندی هاوڵاتیان بکات لەسەر بنەمای قەومی و لەونێوەشدا رێگایەک و دەسەڵات و سیستەمێک پێک نەیەت کە کۆتایی بەم جیاکاری و پلەبەندییە بهێنێ، بێگومان جەنگ و توندوتیژی دەبنە قسەکەر. ئەوەی کە وای کردووە پرسی پێکهێنانی دەوڵەت لەکوردستان تا ئێستا پرسێکی سەرەکی بێت، پرسی وەڵامدانەوەیە بە کێشەیەکی سیاسی بە پاشخانێکی مێژوویی و ناوچەیی و جەنگێکی زنجیرەیی و ململانێییەکی نەبڕاوە… کە ئاسۆیەکی بۆ بەیەکەوە ژیان و تیكەڵ بەیەکبوونەوە نەهێشتۆتەوە و دەسەڵات و سیستەمێک بوونی نییە کە ناسنامەی هاوڵاتی بوون لەجیگای ناسنامەی کورد بوون و عەرەب بوون تورک بوون…تاد، بکاتە ناسنامەی ولاتی و حکومی. وە هەموو هاوڵاتیان لەبەرامبەر بە یاسادا یەکسان بن. ئەمە گرفتی سەرەکییە و ئاسۆیەکیش لە ئێستادا بۆ دامەزراندنی سیستەمێکی ئاوا بوونی نییە. ئەمەشە مەبنای پێداویستی دەوڵەتسازی لە کوردستان. دیارە من مەبەستم دەوڵەتی کوردی و سەبەخۆیی کوردی نییە، مەبەستم پێکهاتنی دەوڵەتێکی مۆدێرنی غەیرە قەومییە، سەربەخۆیی و پێکهێنانی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەکوردستان لەبنەرەتدا بۆ کۆتاییهێنانە بە ناسنامەی قەومی. پێکهێنانی دەوڵەتی قەومی دیسان زەمینە سازکردنەوەیە بۆ ململانیی قەومی و هەڵاواردنی قەومی و پلەبەندی هاوڵاتیانی کوردستان لەسەر بنەمای قەومی. پێدوایستی پێكهاتنی دەوڵەتێكی سەربەخۆ چەندە گرنگە بۆ چارەسەری کارسازی پرسی خەڵکی کوردستان، وەستانەوە بەرووی هەر هەوڵێكی قەوم خوازانەدا بۆ پێکهاتنی دەوڵەتێکی قەومی چەند بارە پێویستترە.
ئەوەی کە پیویستە بکرێت ئەوەیە کە خواستی خەڵکی کوردستان بۆ سەربەخۆیی جیا ناکرێتەوە لە خواستی ئەم خەڵکە بۆ ئازادی و دەستەڕاگەیشتنی بە مافە فەردی و مەدەنی و جیهان داگرەکانی ئینسان. ئەم خواستە رەوایە پێویستە بەوێنەی بزوتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی فراوان خۆی نمایش بکات، وە لەخواستەوە ببێتە بە بزوتنەوەیەکی جەماوەری کە ئاڵا و ئاسۆی ئازادیخوازی و پێشرەوانەی خۆی نمایش بکات و ئاسۆی خۆی لە ئاسۆی بزوتنەوەو هەوڵە قەومی و دواکەوتووەکان جیابکاتەوە. پلاتفۆرمی پێشکەوتنخوازانەی خۆی بەرزبکاتەوەو بکاتە مەبنای کۆکردنەوەو وەرێخستنی بزوتنەوەیەکی ملیۆنی لە کوردستان، کە ئەمەش دەتوانێ پشتیوانی ناوچەیی و دنیا دەستەبەر بکات و دەستی رژێمە ملهورەکانیش بۆ دەستێوەردان و ملهوری نواندن ببەستێ.
١٨/١١/٢٠١١
لە رۆژنامەی هاوڵاتی ژمارە(٧٨٦) بەرواری ٢٧/١١/٢٠١١ بڵاوکراوەتەوە

بەشی یەکەم
هاوڵاتی: زۆر جار لە مێژوودا هەلى زێرین هاتۆتە ئاراوە و زەمینەى خۆشکردوە بۆ راگەیاندنى دەوڵەتى سەربەخۆ لە باشورى کوردستان، بەڵام رانەگەیەنراوە، بۆ نموونە لە ساڵى 1991 کە حکومەتى مەرکەزى دەزگا ئیدارییەکانى خۆى لە کوردستان کشاندەوە؟ یان ساڵى 2003 کە حکومەتى بەعس رووخا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەوڵەتى کوردى رانەگەیەنرا، بەراى ئێوە، هۆکارى رانەگەیاندنى ئەم دەوڵەتە پەیوەندى بەچییەوە هەیە؟
عەبدوڵا مەحمود: بێگومان زۆر دەرفەتی گرنگ هاتنە پێشەوە بۆ ڕاگەیاندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ و بۆ کۆتاییهێنان بە کێشەی خەڵکی کوردستان کە پانتایەکی ناوچەیی و مێژووی هەیە و یەکێکە لەگرفتە چارەسەرنەکراوەکانی دنیای ئەمڕۆ.
ئەوەی کە کۆسپی سەرەکی بەردەم ڕاگەیاندنی دەوڵەت و پێکهێنانی وڵاتێکی سەبەخۆیە، بە پلەیی یەکەم حزبە دەسەڵات بەدەستەکانی کوردستانن، کە لە دۆخی ئێستادا پێکهێنانی دەوڵەت لە بەرژەوەندی خۆیان نازانن و نایەنەوێت ئەم پرسە بە چارەسەر بگات.
بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد بە گشتی و حزبە دەسەڵاتبەدەستەکانی کوردستان، لەروانگەی بەرژەوەندی چینە داراکانی کوردستان و خۆیاندا، زۆرتر چاویان لە بازاڕی عێراقە، چاویان لە داهاتی نەوتە، چاویان لە کەڵەکەی سەرمایەیە لە جغرافیایەکی فراونتر لە کوردستان، وە چاویان لە بەشداری دەسەڵاتە لە ناوەندی سیاسی عیراقدا و بەو هۆیەشەوە لەگەڵ چارەسەری کێشەی خەڵکی کوردستان نیین، کە یان جیابونەوەیە لە عێڕاق و پێکهێنانی وڵاتێکی سەربەخۆیە یان لکاندنەوەی کوردستانە بە عێراقەوە لەسەر بنەمای یەکسانی هاوڵاتیان لە مافەکانیاندا، کە بەراستی ئەوەی دوەمیان ئیمکانی نییە. نە عێراق پێکهاتۆتەوە و نە زەمینەی تیکەڵبوونەوەی ئەم دوو جغرافیاو کۆمەڵگایە لە ئارادایەو نە ئاسۆیەکیش بۆ ئەوە هەیە دەسەڵات و دەوڵەتێكی مۆدیڕن لەدۆخی ئێستای عێراقدا پێکبێت کە وەکویەکی لە مافەکانی خەڵکی عێراقدا لەبەرچاوبگرێت.
هاوڵاتی: ئایا گەڕانەوەى هێزەکانى ئەمریکا و هاوپەیمانەکان، جارێکى تر عێراق ناهێنێتەوە سەر لێوارى جەنگێکى دژوارى ناوخۆ، بەراى ئێوە لێرەوە دەرفەتێکى تر دروست نابێتەوە بۆ جیابوونەوەى کوردستان لەعێراق؟
عەبدوڵا مەحمود: دیارە ئەمریکا بەو شێوەیەی باس دەکرێت بە یەکجاری لە عێراق ناکشێتەوە و ئەم ناوچەیە بە ئاسانی جێناهێڵێت، ئەگەر کەسانێک لایان وایە ئەمریکا بەتەواوی عێراق جیدەهێڵیت توشی وەهم بوون. ئەمریکا لە ژێر گوشاری ناوخۆیی و ڕای ئەمریکی و لە ژێر گوشاری رای گشتی دنیا و ناکامیەکانی لە عێراقدا ناچارە کە ‌هێزەکانی لانی کەم زوربەی هەرەزۆری هێزە سەربازییەکانی بکێشێتەوە، بەڵام گەورەترین قونسوڵی ئەمریکا لە دنیا، هێزی ئەمنی و پسپۆڕانی سەربازی، لە عێراق دەمێننەوە و لە تەواوی ناوچەکەشدا هێزی ئەمریکا ئامادەیی هەیەو دەمێنێ.
دیارە چونە دەرەوەی هێزی سەربازی ئەمریكا، بۆشایەک لە عێراقدا بەتایبەت لە زەمینەی ئەمنیدا دروست دەکات، وە دەست تێوەردانی وڵاتانی ناوچەکە بەتایبەت ئێران زیاد دەکات، بەڵام هاوکات چەکێکیش لەدەستی زۆریك لە هێزە نەیارەکانی ئەمریکا دەردەهێنێت کە حزوری سەربازی ئەمریکا بیانویەک بوو بۆ درێژەدان بە کردەوە تیرۆریستیەکان. من لام وانییە جەنگی ناوخۆ بە چونەدەرەوەی ئەمریکا دەست پێبکاتەوە، بەڵام هەمان ئەم توندو تیژی و کارە تیرۆرستیانە درێژەیان دەبێت و میلیشیای لایەنە سیاسیەکانی عێراق بۆ سەپاندنی خواست و ئەجندای خۆیان لە حکومەتی عێراقیدا، شەقام و کاری تیرۆرستی و پلان بەدەستەوە دەگرن.
مەبنای جیاکردنەوەی کوردستان، بوونی ئەمریکا، یان چونەدەرەوەی نییە، هەتا بۆ خۆدورگرتن نییە لە ئەگەری شەری ناوخۆ..، بەڵکە کوردستان بە کردەوە لە ساڵی ١٩٩١ وە لە عێراق جیا بۆتەوەو تا هاتووشە ئەم دابڕانە قوڵتر و فراوانتر بۆتەوە، پەیوەندی خەڵكی کوردستان بە دەوڵەتی عێراقەوە ‌زۆر لاواز بووە، بە کردەوە کوردستان بۆتە دەوڵەت و جغرافیایەکی جیاواز و دابڕاو لە عێراق و بۆتە وڵاتێکی سەربەخۆ کە رەسمیەتی نیودەوڵەتی وەرنەگرتووە. دەرفەت گونجاوە بۆ سەپاندنی ئەم رەسمیەتە بەسەر کۆمەڵگای نیودەوڵەتی و رەسمیەتدان بەو دابڕانەی کە پێکهاتووەو ئاسۆیەکیش بۆ لکاندنەوەی و تیکەڵاوکردنەوەی کوردستان بە عێراقی قەومی و ئیسلامی، لە ئارادانییە. مەگەر بە جەنگ و وەرێخستنی لەشکرکیشی سەربازی کە ئەمەش لە ئێستادا، ئیمکانی نییە.
هاوڵاتی: گوتارى فەرمى و سیاسى کوردى ئەمرۆ، گوتارێکە دوورو نزیک خۆى لە باسى دەوڵەتى کوردى دەبوێرێت، بگرە هەندێک جار لەلایەن هەندێک سیاسەتمەدارو دژایەتیش دەکرێت، ئایا وەها تێڕوانینێک لێدانى زەنگى نائومێدى نییە، بەرامبەر سەربەخۆى کوردستان؟
عەبدوڵا مەحمود: من لام وانییە خۆ دوور گرتنی حزبە قەومیەکانی کوردستان لە هێنانە باسی پرسی دەوڵەتێکی سەربەخۆ ئەوە بێت لە زەنگی نائۆمیدییە، بەڵکە ئەوان لە ئێستادا ئەمە بە قازانجی خۆیان نازانن بۆیەش لەبەرامبەر داخوازی سەربەخۆیی و پرسی دەوڵەسازیدا لە کوردستان، دەڵین ئەمە خەونی شاعیرانەیە، فەنتازیایی سیاسیە، خەیاڵ پڵاوییە، ناواقعییە، کاتی نەهاتووە…تاد، ئەمەش جگە لە دژایەتی ئاشکرای هەر هەوڵێک بە ئاقاری چارەسەری کێشەی خەڵکی کوردستاندا هیچی تر نییە.
ناسیونالیزمی کوردو حزبەکانی لەسەر بنەمای زوڵمی قەومی سەر خەڵکی کوردستان و کێشەکەی…ناسنامەی خۆیان، ئامادەیی خۆیان، قەڵەمڕەوی سیاسیان، درێژەدان بە تەمەنی دەسەڵاتدارێتیان، رەسمیەتی نێودەوڵەتی و ناوچەییان، بەشیان لەدەسەڵاتی ناوەندی عێراقدا…تاد، پچریوە. بەکۆتایی هاتنی کێشەی خەڵکی کوردستان و یەکلابوونەوەی یەکجارەی ئەم کێشەیە پاساوە سەرەکیەکانی ئامادەیی سیاسیان لەدەست دەدەن و کەنار دەکەون، بۆیە هەمیشە لەبەرامبەر داخوازی زۆر رەوای ئازادییەکان، باشبژێوی و خۆشگوزەرانی، مافە فەردی و مەدەنیەکان، دەهۆڵی زولمی قەومی، دەهۆڵی هەڕەشەی دەرەکی، دەهۆڵی کۆتایی نەهاتنی پرسی نیشتمانی و نەتەوەیی و رزگاری نیشتمانی… دەرخواردی خەڵکی کوردستان دەدەن و نایانەوێ ئەم دۆسیەیە بە چارەسەری گونجاو و کارساز بگات.
پێکهاتنی دەوڵەت و بوونی کوردستان بە وڵاتێکی سەربەخۆی سکیولارو ناقەومی، پایەکانی مانەوەی بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد، بەشێوەی رابردوو هەڵدەتەکێنی، بۆیە نایانەوێ ئەم مەسەلەیە کۆتایی پێبێت و وشیارانەش دژایەتی هەر هەوڵیک دەکەن کە بە ئاقاری جیاکردنەوەی کوردستان و پێكهاتنی وڵاتێکی سەربەخۆ بنرێت.
هاوڵاتی: هەریەک لە پارتى دیموکراتى کوردستان و یەکێتى نیشتمانى لەدواى هەڵبژاردنەکەى ساڵى 1992 جارى فیدراڵییان بۆ کوردستانداوە، زیاتر لە بیست ساڵە تەبەنى ئەو داوایە دەکەن، ئۆپۆزسیۆنیش کە ئەزمونێکى تازەیە لەکوردستاندا لەو داوایەى تێنەپەراند، واتا کاتى ئەوەنییە بزووتنەوەیەکى سیاسیى تەبەنى راگەیاندنى دەوڵەتى سەربەخۆ بکات لەکوردستان؟
عەبدوڵا مەحمود: فدرالیزم لە عێراقدا مەبناکەی جغرافی و سیاسی و قەومییە، نەک ئیداری و شێوازی لامەرکەزی حکومڕانی. وە ئەم فدرالیزمە ‌‌هێندەی هەوڵێکی ناسیونالیزمی کوردە بۆ مانەوە لەگەڵ عێراق، ‌هێندەش سازشێکی سیاسیە لەگەڵ ناسیونالیزمی عەرەب و هەروەها دروستکردنی کۆسپیشە بەرووی هەر هەوڵ و تێکۆشانێکدا بۆ پێکهێنانی دەوڵەتێكی سەربەخۆ.
دیارە ئەم فدرالیزمەی ناسیونالیزمی کوردو حزبەکانی شانازی پێوە دەکەن و بەدەسکەوتێکی سیاسی مێژووی وەسفی دەکەن، لای خۆیان نەبێت لای هیچ هێزو لایەنێکی سیاسی عێراق مەوزوعیەتی نییە و جێگای بایەخی کەس نییە. لەوەش واوەتر ئەم فیدرالیزمە یان ئەم زەواجە ناشەعی و بێبنەمایەی نێوان ناسیونالیزمی کورد و ناسیونالیزم- ئیسلامی عێراق… نەبۆتە مایەی یەکگرتنەوەی کورستان بە عێراقەوە و تێكەڵبونەوەیان، تەنانەت نەبۆتە مایەی ئارامیەکی سیاسی و سەقامگیر. کێشمەکێشی نێوان ناوەندو هەرێم و هێزو لایەنەکانی لەسەر زوربەی مەسەلەو پرسە بناغەیەکان هێندە رۆشنە، کە تێهەڵدان لەم فیدرالیزمەو توڕدانی وەکو مرەکەبی سەر کاغەزیش کردوتە واقیع. کێشمەکیش لەسەر سنور، ناوچە کێشەلەسەرەکان، پرسی کەرکوک، پێشمەرگە، بودجە، سامانی نەوت و غاز، پۆستە ئیدراییەکان، سەرژمێری، موچە، جموجۆڵی هێزەکانی سوپا، تەنانەتە فڕینی کۆپتەرو تەیارەیەکی عیراقی بەسەر کوردستاندا، بە روداوی نامۆ سەیر بکرێت. بەسن بۆ دەرخستنی درۆی فیدرالیزم و بێبنەمابوونی لەنزمترین ئاستی خۆیدا.
ئەوەش کە پێی دەوترێت ئۆپۆزیسیۆنی ناسیونالیستی دژی دەسەڵاتی ناسیونالیزم خۆی، زۆر لەوە بودەڵەترە بەجدی خۆی بدات لەو پرسەو جیاوازییەکی بنەڕەتی لە دیدو ڕێگاچارەی حزبە دەسەڵاتدارەکان.
بێگومان بزوتنەوەیەکی سیاسی تر پێویستە بۆ هێنانە ئارای پرسی دەوڵەتسازی لە کوردستان و وەرێخستنی بزوتنەوەیەکی جەماوەری و تەیارکردنی بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکان لەڕاستای جیاکردنەوەی کوردستان لەعێراق و پێکهێنانی وڵاتێكی عەلمانی ناقەومی. کە دیارە حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی لە ساڵی ١٩٩٥ ئەم پرسەی هێناوەتە مەیدان و تاڕادەیەک بۆی تیکۆشاوە و تەنانەت بۆتە مەبنای کێشمەکێشیش بۆی لەگەڵ دەسەڵاتی ناسیونالیستی کورد، ئێستاش ئەم پرسە سەرباری هەر ئاڵوگۆڕێک کە بەدوای کەوتنی بەعسەوە هاتوتە ئارا، مەوزوعیەتی خۆی بەهەمان هێزی جارانەوە ماوە، چونکە ئەگەر ستەمی نەتەوایەتی نەماوە، بەڵام کێشەی کورد هەر ماوەو وەڵامی کۆتایی خۆی وەرنەگرتووە. پەیوەندی هەرێمی کوردستان بە عێراقەو نە پێكهاتۆتەوە و نە پێكدێتەوە و نە خەڵکی کوردستانیش مل ئەدەن بە لکاندنەوەیان بەو دەسەڵاتە شۆفینی و ئیسلامی کۆنەپەرستەی عێراق.
هەموو رۆژێک پێداویستی جیاکردنەوەی کوردستان لە عێراق تازە دەبێتەوە و ئەمەش خواستی زوربەی هەرە زۆری خەڵکی کوردستان و مەبنای چارەسەری گرفتی ناوچە کێشەلەسەرەکان و کەرکوک و سنور و کۆتاییهێنانە بە ململانێ و کێشمەکێشی ئێستاو داهاتووشەوە. پێویستە خواستی خەڵکی کوردستان بۆ جیابونەوە لە عێراق و پێكهێنانی وڵاتێکی سەربەخۆ، بکرێتە بزوتنەوەیەکی جەماوەری و کۆمەڵایەتی و ئەمەش ئەرکی بەرەی ڕادیکاڵ و ئازدیخواز و چەپ و کۆمۆنیزمی کرێکارییە. وە بە پێچەوانەوە پرسی خەلكی کوردستان و لەو ناوەشدا دەوڵەتیکی سەربەخۆ ئەگەر بە ئەجنداو لەژێر ئاسۆی بزوتنەوەی ناسیونالیستیدا بچێتە پێشەوە، هەم ناوەرۆکی دەوڵەتەکە و پێکهاتەکەی ناسیونالیستی و دواکەوتوو دەبێت و هەم ئەمە هەرگیز بەمانای دەست راگەیشتی خەڵکی کوردستان بە ئازادییە ساسییەکان و مافە فەردی و مەدەنی و ئینسانداگرە جیهانیەکان نابێت. لەو بابەتەشەوە کەم نین ئەو نەتەوانەی دوای سەربەخۆیان سەرکوتی سیاسی، پیشلکردنی مافەکانی ئینسان و ئازادییەکان و پایماڵکردنی مافی تاک و زۆر زیاتر بووە تا لەژێر سایەی دەوڵەتە ئیمپریالیست و داگیرکەرەکان.
هاوڵاتی: رانەگەیاندنى دەوڵەتى نەتەوەیى چ خزمەتێک بە گوتارى مانەوەى کورد دەکات؟ لەکاتێکدا چەند جارێک زەمینەى ئەو راگەیاندنە هەبووە و نەکراوە، وڵاتانى دراوسێ هەر بەردەوام بوون لە سەر هەڵویستى دوژمنانەى خۆیان، کاتى ئەوە نەهاتووە ئەو وەهمە بڕەوێنریتەوە کە وەهمى وڵاتانى دراوسێ و ناوچەکەیە؟
عەبدوڵا مەحمود: ناسیونالیزمی کوردو حزبەکانی چونکە لەگەڵ خواستی جیابونەوەی خەڵکی کوردستان نین و ئەمە بە قازانجی بزوتنەوەکەیان و خۆیان نازانن، زیدەڕۆیەکی زۆر دەکەن سەبارەت بە وڵاتانی ناوچەکە و ئەمە دەکەنە بەهانەی ناواقعی بوونی جێبەجێبوونی ئەم خواستە. لە کاتێکدا دنیای ئەم سەردەمە رێگای لەشکرکێشی سەربازی وڵاتیك بۆ سەر وڵاتێکی زۆر بەرتەسک کردۆتەوە، هەروەها زۆر ستەمە کاتێک بێت دەسەڵاتدارێتی خۆجێیی کوردستان بتوانێت توانای بەرگری سەربازی بگاتە ئاستی دەوڵەت، ناشکرێت دەستبردن بۆ ئەم پرسە ببەسترێتەوە بەو کاتەی توانایی سەربازی کوردستان دەگاتە ئاستی دەوڵەتانی ناوچەکە، ئەمە سپاردنی چارەسەری کێشەی خەڵکی کوردستانە بە مەحاڵ.
هەروەها ئەگەر جاران باسی هەرەشەی بەعس دەکرا ئەوە لەدەسەڵات خراوە و عێراق خۆی پێكنەهاتۆتەوەو دەرگیری ئەزمەی پێکهێنانەوەی دەوڵەت و حکومەتە و توانای سەربازیشی زۆر سنوردارە. ئەوە سوریایە لەبەردەم سێڵاوی جەماوەریدایەو مانەوەی ئەستەمە، ئەوە تورکیایە بەمەبەستی هێنانەدی خەونەکانی لە بوون بە ئەندام لە یەکێتی ئەوروپادا و هاوکات بەهۆی بەرینبوونەوەی خواستی چارەسەری کێشەی کورد لە تورکیادا، ناچار بووە کە مل بدات و خەریکی بەڵێن دانە، ئێران بەجیا لە قوتبی بوونەوەی کێشەی ناوخۆی سەرانی رژێم بەدوای سوریادا دوور نییە تسۆنامی راپەڕین و شۆرش یەخەگیری نەبێت، وە بە جیا لەهەموو ئەمانە ئەم دەورەیە دەورەی دوبارە وەلانانی دەسەڵاتە ملهورەکان، پێناسەکردنەوەی دەسەڵاتدراێتی و ئاڵوگؤرە لە سیستەمی حکومرانیدا، هەروەها دەورەی ئیرادەکردن و بڕیاردانە و خەڵک ترس و سامی لەدەسەڵاتەکان شکاوەو شکاندنی تەلیسمی ترسی ئەم دەوڵەتانە زۆر سادە بۆتەوە. هەروەها لەمیژووی تا ئیستای دنیادا نەبووە چارەسەری کیشەیەک بێ کێشە بێت، یان بەدەست هێنانی ماف ناخرێتە سەر سینیەک و پێشکەش ناکرێت بە خەبات و لێبڕاوی و کۆکردنەوەی هێزی جەماوەری پشیتیوانی دنیای ئازادیخوازی مەیسەر دەبێت، هاتنە مەیدانی ملیۆنی خەڵکی کوردستان و پشتیوانی خەڵکی ولاتانی ناوچەکەو پشتیوانی ڕای گشتی دنیا لە بزوتنەوەیەکی ئازادیخوازانە بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی مۆدێرن، تاکە زامنی پوچەڵکردنەوەی هەڕەشەکان و درۆکانی ناسیونالیزمی کوردو حزبەکانیەتی.
ماویەتی….
لە ژمارە(٧٨٥) هاوڵاتیدا بڵاوبۆتەوە

عەبدوڵا مەحمود

abdulla.mahmud@gmail.com

هەرێمی کوردستان خاوەنی سەدان دەزگاو کەناڵی میدیایی راگەیاندنی هەمە چەشن و هەمە جۆرە. لەناو ئەو هەموو کەناڵانەدا ژمارەیەکیان راستەوخۆ سەر بەحزب و رێکخراوە سیاسیەکانن. ژمارەیەکیشیان میدیای سێبەرن و دەستوخەت و دەنگیان دەناسرێتەوە. بەڵام هەندیك میدیای تر هەن کە خۆیان بە سەربەخۆ یان ئەهلی دەناسێنن یان واناسراون. من لێرەدا قسەم لەسەر میدیای حزبەکان نییە، بەڵکو دەمەوێت سەبارەت بە میدیای ئەهلی یان سەربەخۆ قسە بکەم. دیارە مەبەستم لە میدیای ئەهلی یان سەربەخۆ ئەوە نییە، کە ئەم میدیاو کەناڵانە، جیاواز یان دوورن لەدیدو روانینی بزوتنەوەی ناسیونالیستی و رەوتگەلی دینی، بەڵکە تەنها مەبەستم ئەو کەناڵ و دەزگا راگەیاندنانەیە کە خۆیان لەدەرەوەی چوارچێوەی رێکخراوەیی حزب و رێکخراوە سیاسیەکانی کوردستاندا، پێناسە دەکەن.

ئەوەی زۆر جێگای لێرامانە، هەموو ئەو میدیاو دەنگانەی خۆیان بەسەربەخۆ رادەگەیەنن، یان بانگەشەی ئەهلی بوون دەکەن، هێندەی نووسەر و کادر وسەرکردەی حزب، تیایدا دەردەکەون مینبەریان دەخرێتە بەردەم، بە دەگمەن روودەدات نوسەرێک، هەڵسوراوێک، چالاکوانێک، رابەری بزوتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی، لەو میدیایانە دەربکەون و میدیا و مینبەر بخرێتە بەردەمیان. ئەم حاڵەتە پێویستی بە زۆر لێڕامان نییە، ئەرشیفی ئەو میدیایانە لە پێش هەموویانەوە ئەو کەناڵانەی زۆر بانگەشەی سەربەخۆیی دەکەن لە چەشنی NRT سیخناغە لە دەمو چاوی کادرانی حزب و نووسەرانی حزب و موچەخۆرانی. لەناو ئەو لەشکرەش لە بەرپرس و کادر و نووسەرانی حزبدا، خێلی مەلای بەلاشخۆری عەمامە بەسەر بێ عەمامە، سەرکردەو کادری حزبە ئیسلامیەکان، نووسەرانی ئیسلامی، نووسەرانی سەلەفی و تەنانەت هەڵگرانی دید و بەرگریکەران لەداعش، پشکی شێریان لەناو ئەو میدیایانەدا، پێبراوە. کەم بەرنامەو تەوەر، دیدار و گفتوگۆ هەیە، مەلاو کادرانی ئیسلامیەکان تیادا بەشدار نەبن. رۆژ و شەوێک نییە کادرانی کۆنەپەرستی ناو کۆمەڵگا، نووسەرانی ئیسلامی، بەرگریکاران لە داعش، میوانی ئەو میدیا و دەزگا راگەیاندنە بەناو سەربەخۆو ئەهلیانە نەبن. ئەوە لە کاتێکدایە، کەئیسلامیەکان و حزبە ئیسلامیەکان و خۆیان خاوەنی چەندین دەزگای میدیایین لە گۆڤارو رۆژنامەو هەفتەنامەو پەیچ و کەناڵی سەتەلایت و تەلەفزیۆنی ناوخۆیی  محەلی. کەچی دیسان، میدیای ئەهلی و بەناو سەربەخۆ، دەرگایان بۆ ئەم ئیسلامیانە خستۆتە سەرپشت، تا ئازادانە سوکایەتی بە هەموو پیرۆزیەکانی ئینسان و جوانیەکانی ناو کۆمەڵگا بکەن. پرسیار ئەوەیە ئایا بەراستی ئەم کەناڵ و میدیا بە ناو ئەهلی و سەربەخۆیانە، بەشێک نین لە هێزو وزەی گێرانەوەی کۆمەڵگا بۆ دواوە؟ ئایا بەراستی ناراستگۆیی بانگەشەکانیان، بەرۆشنی نیشان نادەن؟ ئایا بەراستی جێگای شەرم نییە ئەم میدیا و کەناڵە خۆ بەسەربەخۆزان و ئەهلیانە، چاوی بینین و گوێچکەی بیستنی دەنگ و خواستی ئۆردویەک لە ئینسانی سەربەخۆ، ئازادیخواز، چەپ، هەڵسواروانی بەرگری مافە ئینسانیەکان، لە مافی ژنان و لاوان و مناڵان… هەزاران هەڵسوڕاوی سیاسی سەربەخۆ، چالاکوان و هەڵسواراوانی کۆمۆنیست و چەپ، مۆدیرن و عەلمانیەکانیان، نییە. خۆ باش دەزانن تەنها ئەم ئۆردووە خاوەنی کەناڵ و دەزگای میدیایی خۆیان نیین. خۆ باش دەزانن ئەم لەشکرە زۆرتر دەکرێنە نیشانەی قیرەقیری ئیسلامیەکان و کۆنەپەرستەکان و دەسەڵاتی سیاسی. پرسیار ئەوەیە هۆکار چییە ئەم لەشکرە لەلایەن ئەم میدیا ئەهلیانەوە پەراوێز دەخرێن و ئەوانەش خاوەنی چەندین میدیا و دەریایەک لە پارەوپوڵن و نوێنەری بەرەی کۆنەپەرست و ئیسلامی سیاسین، پێشوازی دەکرێن؟ هەتا بەشێکی زۆر لەپێشکەشکاری بەرنامەو تەوەرە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکان و پرسە گرنگەکانی ناو کۆمەڵگا، خۆیان هێندە دواکەوتوو کۆنەپەرستن، یان نا پرۆفیشناڵ و بێ زانیارین، کە بەسانایی دیارە لە ئەلف و بێ میدیاو کاری رۆژنامەگەری نازانن.

زۆر جار ئینسان، سەراسیمە دەبێت بەو کەناڵانە کەچۆن دەتوانن کەسانی واگەمژه بدۆزنەوەو بانگهێشتی بەرنامەکانیان بکەن؟ کە زۆر جار بەئاشکرا سوکایەتی بە پێشکەش کاری بەرنامەکان، دەکەن. سوکایەتی بە کۆمەڵگا دەکەن. تەنانەت بە ئاشکرا بەرگری لە داعش و هاوشێوەکانیان دەکەن. لێکۆڵەر و توێژەر و چاودێری سیاسی وا گەمژە و بێئاگا ئەدۆزنەوە کە لێکدانەوەکانیان، بەشی ٢٤ سەعات، ناکات.

ئەو میدیا بەناو ئەهلی و سەربەخۆیانە، بەم رەوتەی گرتویانەتە بەرو بەو ئاراستەیەی هەیانە هێندەی تەلەفزیۆنی حزبەکان و میدیاکانیان، نووسەرو کادرە مۆڵەتپێدراوەکانیان، بەرپرسن لەو سەرگەردانییەی میدیا لە کوردستان و رۆژنامەگەری، تیادا نوقمە. میدیا و کەناڵە بەناو ئەهلییەکان، وەکو حزبە دەسەڵات بەدەست و دواکەوتووەکان، بەشێکن و بەشدارن لەو ژەهراوەی کۆمەڵگای پێ گێژ دەکەن و راستیەکانی کۆمەڵگا، دەشارنەوە. بەشێکن لەو هێزەی کە رێگری دەکەن لە گەشەی کۆمەڵگاو بێئیرادەکرنی خەڵک، بەشێکن لەو هێزەی کۆمەڵگا بەرەو دواوە دەبەن. بەشێکن لە پاشەکشەکردن بە فەرهەنگ و دیدی ئینسانی و بێرێزیکردن بە شکۆی ئینسانی. بەشێکن لە دروستکردنی ناسنامەی ساختە و بڵاوکردنەوەی رق و کینە و دڵرەقی. بەشێکن لە ماشینی درۆ سازی و درۆ دەرخوارد دانی کۆمەڵگا. من لام وایە  ترسناکی ئەم جۆرە میدیایە، هیچی لە ترسناکی دەسەڵاتی میلیشیایی و مافیایی کەمتر نییە. ئەم میدیایە هیچ تەبایەکی لەگەڵ ئازادیخوازی و پێشکەوتنخوازی و ئینسان دۆستی نییە. وە نەیاری سەرسەخت و کۆسپێکی واقعی بەردەم رەوتی پێشکەوتنی کاری میدیای و میدیای ئەهلی و سەربەخۆیە. دژی ئۆردوی ئینسانە ئازادیخوازەکان و نووسەران و هەڵسوارو چالاکوانە مۆدیرن و پێشکەوتنخوازەکانن.  میدیای بەرەی کۆنەپەرستی کۆمەڵگا و مینبەری حزب و لەناو حزبەکانیشدا مینبەری ئیسلامی سیاسی و کۆنەپەرستی ئیسلامین…

دیارە ژینگەو زەمینەی میدیایەکی ئاوا، کە بەناوی ئەهلی و سەربەخۆوە، بۆتە بڵندگۆی کادرانی حزب و بەتایبەتیش بڵند گۆی کۆنەپەرستی و پیاوانی دینی و کادرانی حزبە دینیەکان، دەسەڵاتدرایتی سیاسی لێی بەرپرسە یان ناراستەوخۆ لەلایەن کەسانێک کە لە فەلەکی حزبیدان، ئاراستە دەکرێن. لە کۆتاییدا بە پێویستی دەزانم پێداگری لە راستیەکی سەلماو بکەم کە هیچ گومانم لەوەیە نییە چۆن هیچ حزب و رێکخراوێکی سیاسی عەلمانی لە ناو بزوتنەوەی ناسیونالیستی کوردیدا بوونی نییە، ئاواش دڵنیام هیچ کەناڵ و میدیایەکی عەلمانیش لە کوردستاندا کەسەر بەخانەوادەی بزوتنەوەی کوردایەتی بێت، بوونی نییە. لە دۆخێکی ئاواشدا، بوونی میدیای بەناو ئەهلی و سەربەخۆ بەو ناوەرۆکە دواکەوتوو کۆنەپەرستیەوە، حاڵەتێکی چاوەروانکراوە. بەڵام بێدەنگی بەرامبەر بەو جۆرە لە میدیا، ناچاوەروانکراوەو پێویستە ئەو میدیایە، ماهیەتەکی و ترسناکیەکەی و کاریگەریە وێرانکەرەکانی لەسەر کۆمەڵگا، لەلایەن بەرەی ئازادیخوازو پێشکەوتنخوازی کۆمەڵگاوە، بخرێتە روو. ئەم جۆرە میدیایە لە ناوەرۆکدا سەر بە رەوت و بزوتنەوەیەکی کۆنەپەرستانەی کۆمەڵایەتییە. کە خوازیاری هێشتنەوەی دۆخی ئێستاو تەنانەت هەوڵی پاشەوپاش گەڕانەوەی کۆمەڵگاو سەندنەوەی ماف و دەستکەوتە شارستانی و مافە جیهانداگرە ئینسانیەکانی ئەدات. ئەم میدیایە بە نەخشەوە ئاراستە دەکرێت بۆ وەستانەوە بەرامبەر بە بزوتنەوەو کەلتورێک کە نارازییە بە دۆخی باو و خوازیاری ئاڵوگۆر و ژیانی باشتر و پێشکەوتنخوازیییەو هەوڵی بێوچان دەدەت بۆ دەست راگەیشتن بە دەستکەوتە هەمەلایەنەکانی پێشکەوتنی ژیانی ئینسانی.

 ئابی ٢٠١٥

بەرێزان…لاتان شاراوە نییە، کە سەرجەم حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی و گشت حزب و رەوتە سیاسیە ئیسلامیەکان، خاوەنی داهاتی باش و چەندین دەزگا و کەناڵی راگەیاندنی هەمەجۆرن. هەروەها ئەوەش روونە لاتان ئەوەی کە خاوەنی هیچ کەناڵ و میدیا و داهاتی پێویست نییە، خەڵکی بێلایەن و ئازادیخوازو رەوتی شارستانی کۆمەڵگایە. لەناو دڵی ئەو راستیە زۆر سادەیەدا، بەهەموو پێودانگێک دەبوو کەناڵ و دەزگا میدیاییەکان بەتایبەتیش ئەوانەتان کە بانگەشەی سەربەخۆ بوون و ئەهلی بوون دەکەن، بە پلەی یەکەم دەرگاتان بۆ کەسانی دەرەوەی حزبەکان و کەسانی بێلایەن و ئازادیخوازو مۆدیرن بخساتەیەتە سەر پشت و پشکی شیرتان بۆ ئەم رەوتە تەرخان کردبا. کەچی بەداخەوە، هێندەی ئێوە، مینبەر دەخەنە بەردەم بەرپرس وکادری حزبەکان، بەتایبەتیش بۆ بەردەم بەرپرس و کادری حزب و رەوتە ئیسلامییە سیاسی و سەلەفیەکان، مەلا هەرە کەللە وشک و دواکەوتوەکانی کۆمەڵگا، بە دەگمەن دەبینرێت نوسەرو کەسانی بێلایەن و چالاکوانی سەربەخۆ،  سیمای ناسراوی شارستانی وکەسانی مۆدێرن لەو کەناڵانە دەربکەون و مینەبەریان بخرێتە بەردەم. ئەمە مایەی تیڕامانێکی قوڵ و هەڵویستەیەکی جدییە. ئێوە تەماشای تەوەرەو پرۆگرامەکان، ئەرشیفی بەرنامەکانتان بکەن. رۆژ و شەوێک، یان تەوەرەو برگەو بەرنامەیەک نییە، ئێوە کادرو بەرپرسی حزب و بەتایبەتیش حزبە ئیسلامیەکان و سەلەفی و بەرگریکارانی داعشیزم بانگهێشت نەکەن؟ جێگای رامانە لەناو ئۆردویەکی بەرین لە نوسەر و لێکۆڵەر و شیکاری سیاسی و نوسەر و دەرچوانی زانکۆ و هونەرمەند و چالاکوانی سیاسی بیلایەن و بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی وەکو لاوان و خوێندکاران و و ژنان و… ئیوە کردوتانە بە پیشە و عادەت و خوتان گرتووە کە ئیسلامیەکان و ژەهراو رێژەکانیان، داوەتی بەرنامەکانتان بکەن و رێگەش دەدەن کە بەبەرچاوی کۆمەڵگاوە سوکایەتی و بێرێزی بەپرانسیپە ئینسانیەکان، بەمافە سەرەتایەکانی ئینسان، بە مافە فەدری و مەدەنیەکان، بە ژنان و ئازادیخوازن و تەنانەت بە کاری رۆژنامەوانی ئیوەش بکەن و هەرچی سوکایەتییە  بەئیتیکی دواندن و گفتوگۆی کاری رۆژنامەوانی بکەن.

بەڕیزان… ئیسلامیەکان و مەلاکانیان، مینبەریان کەم نییە، پوڵ و داهاتیان کەم نییە، کەنالی رادیۆیی و تەلەفزیۆنی و سەتەلایتیان کەم نییە، مینبەری مزگەوتەکانیان کەم نییە، کەوایە بۆچی ئیوە واز لەم خێڵە دواکەتووە خۆشخزمەتە ئیسلامیانە، ناهێنن؟ بۆچی بە پێچەوانەی بانگەشەی خۆتانەوە رەفتار دەکەن. مەگەر ئێوە ناڵین کەناڵی بێلایەن و سەربەخۆ و ئەهلین، دەی کەوایە بۆچی کەسانی بێلایەن وسەربەخۆ و ئەهلی بەدەگمەن و کادری حزبەکان و ئیسلامیەکان بە تایبەتی پشکی شیریان لە بانگهێشتن و مینبەر خستنە بەردەم لەلایەن ئێوەوە بۆ رەخساوە؟

بەرێزان ئەوەی ئێوە دەیکەن، هیچ پەیوەندی بە ئازادی بیرو باوەر و بۆچوون و رادەربرینەوە نییە، ئازادی بیروباوەرو رادەربرین هەرگیز بەمانای چاوسورکردنەوە، هەرەشە، تەکفیرکردن، هاندان و سوکایەتی کردن، نییە. کە ئیسلامیەکان و کادرانیان سڵی لێناکەنەوە. ئازادی بیرورا یانی ئازادی رەخنەگرتن لەهەموو لایەنە سیاسی و کەلتوری و ئەخلاقی و ئایدۆلۆژیەکانی کۆمەڵگا. ئەرکی میدیای ئازاد و سەبەخۆیە رێگە بگرێت لەهەر جۆرە وروژاندن و چاوسورکرنەوەیەکی دینی و قەومی و رەگەزپەرستانەو داوکەوتوانە لەدژی دەربرینی ئازادانەو بۆچون و دیدی تاکەکان.

تکایە چاوێک بە کاری دەزگاو کەناڵەکان و بەرنامەو تەوەرەکانیدا بخشینەوە…

عەبدوڵا مەحمود

کۆتایی نۆفەمبەری ٢٠١٥

عەبدوڵا مەحمود

abdulla.mahmud@gmail.com

لە ١٩ حوزەیرانی ٢٠١٥، ماوەی یاسایی! سەرۆکی هەرێم کۆتایی پێهاتووە. لە ١٢ئۆکتۆبەریشەوە، سەرۆکی پەرلەمان لەلایەن پارتیەوە بە زۆری چەک رێگریلێکرا بچیتەوە ناو هەولێر و دەزگا شەرعی! و هەڵبژێردراوەکەی کوردستان، پەرلەمان لە کارکەوتووە، حکومەتیش ٦ مانگە تەنها یەکجار کۆبۆتەوە، ئاسۆیەکی نزیکیش بۆ خستنەوە گەریان دیار نییە.

ئیستا هەریمی کورستان هەم بێ سەرۆکی هەرێمی یاساییەو هەم کاری پەرلەمان،  وەستاوە. حکومەتیش بێ پەرلەمان هیچ کارەیە و کۆبونەوەکانی وەستاون. دۆخی هەریمیش هیچ ئاڵوگۆرێکی بەرجەستەی تیا روینەداوە، کۆمەڵگا بە هەمان شێوەی رابردوو، بەهەمان ئەو کێشەو گرفت و قەیرانانەوە، کە بە بوونی سەرۆکی هەریم! و بە چالاک بوونی پەرلەمانیشەوە!، هەیبوو، ئێستاش دەچەرخێت. گرفتەکان بە سەرۆکی هەرێمی یاسایی!! و ماوە بەسەرچوەوە، پەرلەمان بەسەرۆک و کاری رۆتینی خۆیەوە تا بێ سەرۆک و لە کارخستنی… وەکو خۆیان ماونەتەوەو دەشێ بەهۆی هاتنی وەرزی زستانەوە گرفتی کارەباو سوتەمەنیش زیاد بکات و بچێتە سەر گرفتی بێ موچەیی و گرفتە زۆرو زەوەندەکانی تر… ئەمەش هەموو ساڵیک دوبارە دەبێتەوە.

ئەم هەلومەرجە کە هەرێمی کوردستانی پیا تێپەردەبێت، بەوەی سەرۆکی هەرێم و پەرلەمان و حکومەتی هەبێت، یان هیچیانی نەبێت، هیچ لە دۆخەکە ناگۆرێت، جگە لەزۆربوونی هاش و هوشی حزبی و درۆی پیداویستی کۆبونەوە حزبیەکان وبەرین بوونەوەی قیرەقیری لێکٶڵەرە سیاسی حزبی و بێبەهرەو بەرۆژ نرخی نان خۆرەکان. تەنها دەتوانێ راستیەکی سادە بەیان بکات، ئەویش ئەوەیە کە هێشتا هەرێمی کوردستان لە جێگا پێکهاتە و دەزگا یاساییەکان، حزبەکان و لە ناو حزبەکانیشدا، حزبی خاوەن هێزی چەکدار و قەڵەمرەوی جغرافیایی، کۆمەڵگا بەوجۆرەی خۆیان دەیانەوێت و بەرژەوەندیە سیاسی و ئابوریەکانیان دەپارێزێت، ئاراستە دەکەن. وە ئەو راستیە سادەیە نیشان دەدات کە هەڵبژاردن و حکومەت و پەرلەمان لە نەبوونی ناسنامەی حقوقی، لە نەبوونی قەوارەی دەوڵەتیدا… تەنها دەتوانێ جێگای خۆی بدات بە حزبە چەکدارەکان تا خۆیان بەسەر کۆمەڵگادا بسەپێنن و بەجۆرەی خۆیان دەیانەوێت یاری بە چارەنووس ئایندەی دانیشتوانەکەیەوە بکەن. حکومەت و پەرلەمان لە نەبوونی جغرافیای دان پیانراوی فەرمی نێودەوڵەتیدا، لە کاریکاتۆرێک زیاتر بۆ شێواندنی رای گشتی ناتوانێ رۆڵێکی تر بگێرێت. وە حکومەت و پەرلەمان لەدۆخی نەبوونی دەوڵەت و قەوارەی دەوڵەتیدا، تەنها دەبێتە چەک و کارتی گوشار بەدەست حزبی خاوەن هیزو قەڵەمرەوی جغڕافیای زیاترەوە. ئەوەی کە پارتی لە ئێستادا هەر کاتێک بیەوێت دەتوانێت دەرگای پەرلەمان کڵۆم بدات و سەرۆکەکەی خانەنشین بکات، ئەوەی کە یەکێتی نیشتمانی دەتوانی بەڕێوەبردنی شارێکی وەکو سلێمانی و دانانی پارێزگارێک بۆی بەویستی خۆی دابنێ، گاڵتە بە ئاکامی هەڵبژاردنەکان بکات… تەنها بەرهەمی دەسەڵاتی میلیشیایی و بەبارمتەگرتنی پاروی دەمی خەڵکە لە رێگای زۆری هیزەوە.

 هەرکاتێکیش ئەم حزبانە بەتایبەتی حزبی خاوەن قەڵەمرەوی سیاسی و چەکدار و دەستگیر بوو لە داهاتی خەڵکی کوردستان، پەرلەمان و حکومەت، بۆیان تەنها ئەو گرنگیەی هەیە ،کە رەوایەتی بدات بە دەسەڵاتی مییشیاییان و تاڵان و برۆیەکی ئاشکرا. هەر کاتێکیش بیانەوێت یان بەهەر هۆیەکەوە لە ئەدای حکومەت و پەرلەمان نارازی بن، وەکو موچەخۆری حزب دەتوانن لغاوی بکەن و لەکاری بخەن. ئەمەش نیشان دەادت کە حکومەت و پەرلەمان لە کوردستان لە بنەرەتدا دوو دەزگای فریوکارین بۆ شێواندنی راگشتی دنیای دەرەوە، لەناوخۆشدا بۆرسەیەکە بۆ سات و سەوداو دابەشکردنی داهات و سامانی خەڵکی کوردستان لە نیوان ئەو حزبانەی بەشداری لەم دوو دەزگایەدا دەکەن. ئەوە کە  حزبە سیاسیەکان و لێکوڵەر و توێژەرەوە سیاسیەکان، بانگەشەی ئەوە دەکەن کە کوردستان لە قەیرانێکی قوڵدایە، قەیرانەکە نە کودەتای پارتیە بەسەر شەرعیەت و پەرلەماندا، نە گرفتی سەرۆکایەتی هەرێمە و نە بنبەستی حکومەتی بنکە فراوان و نە تێکچوونی رێکەوتنامەکانی نێوان هەرێم و بەغدایە، وە نە تیكچوونی ڕیکەوتنی گۆران و پارتییە، ئەمانە هەموویان دەرهاوێشتە و ئاکامی گرفتی بناغەییترن…  گرفتی نەبوونی قەوارەی دەوڵەتی ویاسا، وە بوونی دەسەڵاتی میلیشیایی ئەحزابە. ئەم دەسەڵاتە میلیشیایییە خۆی بەربەستێکی سەرەکی هەر هەوڵ و بزوتنەوەیەکی ئازادیخوازانەیە بۆ دامەزراندنی دەسەڵاتی پشت بەستو بە ئیرادەی خەڵک. وە رێگری سەرەکی یاساو ریسا و دەزگای سیستەماتیکی بەرێوەبردنە. کۆتاییهێنان بەو گرفتانە تەنها لەگرەوی جیاکردنەوەی کوردستان لە عێراق و پێکهێنانی وڵاتیکی سەربەخۆی سکیولاری غەیرە دینی وغەیرە قەومی لەلایەک و کۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی میلیشیایی ئەحزاب لە لایەکی ترەوەیە…

ناوەراستی دیسەمبەری ٢٠١٥

عەبدوڵا مەحمود

abdulla.mahmud@gmail.com

بەرەبەیانی ساڵی ١٩٩٨، دەستی باندێکی چەپەڵی پڕ لە بۆگەناوی ئیسلامی، بۆ هەمیشە گیانی پڕ هیواو خولیای کۆمەڵگایەکی ئینسانی و بەرابەری، لە هاوڕێیان شاپور و قابیل سەندەوە.  فتوا و قیر قیرەی مەلای  دژە ئینسانی و دژە ئازادی و ژن و جوانی، سایەو ژینگەی کۆنەپەرستانەی دەسەڵاتدارێتی پارتی، سەوزەڵانی ئەم کردەوە ئیسلامیە قێزەونە بوو.

ئەوان رۆشتن و لێرەن… ئیسلامیەکان و دەسەڵاتی زەمینە بۆ ئامادەکەریان گیانی شاپورو قابیل، ئەم دوو ئینسانە کۆمۆنیست و شۆرشگێرەیان، دەرکیشا. ترس لە ورەو نەخشی رابەری ئەوان، ترس لە متمانەو خۆشەویستی ئوردوی بێخانەو لانەو ئاوارەکان، کرێکاران و دەست تەنگان، بۆ شاپورو قابیل و حزبی ئەوان، جیقڵدانەی دەسەڵاتی مافیایی و ئیسلامیەکانی لەمەنگەنەدا. ترساندنی ئینسانە داماو و بێئاگاکانی کۆمەڵگا، بەئاگرو  دوپشک و پردی سیراتی موو ئاسا و دۆزەخی دنیای پوچی سبەینی، بۆ ملکەچی کۆمەڵگە بە دۆزەخی دەسەڵاتی چاوچنۆکی و کۆنەپەرستانەی دنیای ئەمرۆ… نەیتوانی بەرگەی ڕۆڵی رابەری و تێکۆشانی پڕ ورە و هوشیارانەی شاپورو قابیل و حزبەکەی بگرێت… بۆیە جەهەنەمی ئیسلامیان بۆ کوشتنی ئازادی و سمبولەکانی ئازادی، گواستەوە ناو جەرگەی شار و دڵی رەشیان بەگیان کیشانی ئەوان، رەشتر کردو جارێکی تر سیمای نەفرەت ئامێزی ئیسلامیان، نمایشی بەردەم کۆمەڵگا کردەوە… وایان وێنا کرد بە تیرۆری شاپور و قابیل، نارەزایەتییە جەماوەریەکان و خواستەکانی ئۆردویی بێبەشانی کۆمەڵگا و تورەییان لە دەسەڵاتی زاڵمانەی سەرمایەداری و کۆنەپەرستی ئیسلامی، دەسڕنەوە و لەبەین دەبەن… وایان وێنا کرد، بەو کردەوە هەوسارپچراوە بێ کۆتاییە، خولیاو ئارەزووە بەرزە ئینسانیەکان، ژێر خاک دەخەن…

کەچی ئۆردوی بێخانەو لانە چەند بەرابەر بووە. سەرێک بکێشنە ژێر دەوارو خانوی کەلاوەو لە لایلۆن دروستکراوەکان، چاو بکەنەوەو کەمپەکانی ئاوارەیی ببینن، تا بزانن چۆن شاپورو قابیل پێویستن و چۆن یادەوەری خەباتکارانەیان، تیکەڵی حەشاماتی ئینسانی لە ژیان و ژینگە دەرکێشراو، بووە. سەردانێکی کارگەو کارخانە گیان کێشەکان بکەن، لە کرێکارانی هەموو بەشەکان بپرسن، بزانن شاپور و قابیل، چەندە پێویستن و چۆن بێ روانگەو دنیا بینی شاپورو قابیلەکان، دۆخی کرێکاران، گۆرەپانی ئاشکرای بەرامبەرکێی چینایەتی و  گیانکیشان و کەڵەکەی سەرمایەیە. زۆر بێژی ناوێت، برۆن و لە ژنانی نارازی و توڕە لە پیاوسالاری و ستەمی بێکۆتای سەریان پرسیار بکەن، بزانن شاپورو قابیل هێشتا سومبولی ئازادیان نین. برۆن و بێ سەڵمینەوە بەورەی بەرزی شاپور و قابیلەوە لە دەسەڵاتی مافیایی و تاڵانچی کوردی، لە پارێزگارو بەرپرسە حزبیەکان بپرسن و پێیان بڵێن شاپورو قابیل کێ بوون، تا لە بەرسڤی ئەواندا، جەسارەت و بڕوا بە سەرکەوتن ببیستن. برۆن و لە دەزگای ئاسایشەکانیان و زیندانەکانیان بپرسن، بزانن دەتوانن حاشا لەبەرزی ورەو پێداگری لەسەر باوەریان، بکەن؟ ئەوە هۆڵی میدیای هەولێر و ٨ مارس، برۆن و  بزانن دەنگی رەسای شاپور و قابیل، لە کەنار ژنانی یەکسانیخواز و تورە لە پیاوسالاری لەبەرامبەر ئیسلامیەکاندا، نابینن؟ بزانن یادەوەری لمۆز شکاندنی ئیسلامیەکان، لەدڵی مەلا فتوادەر و رەوتگەلە ئیسلامیە خۆشخزمەتچیەکاندا، سراوەتەوە؟ کام گۆرەپانی بەرەنگاری هەیە، کام دۆخ هەیە، و کام مەیدانەی تیكۆشان هەیە… شاپور و قابیل، تیایدا بەشیک نەبن لە ورەو و رێنوێنی و رێگاچارە…

     شاپور و قابیل… دوو رابەری شۆرشگێری مەیدانی رۆشن و پڕ ورەو خاوەن بروا، دوو سیماو روخساری بڵند باڵای تیکۆشەرو شۆرشگێری رێگای دنیایەکی باشتر بوون. ئەوان نەسرەوتوان و ماندوو نەناسی شۆرشی کرێکاریی و بنیاتنانی کۆمەڵگایەکی سۆسیالیستی، خاڵی لە جەورو ستەم و بێمافی و جیاکاری بوون. کۆمەڵگەی بێ شاپورو قابیلەکان، کۆمەڵگایەکی لێوان لێو لە نابەرابەری و ستەمی هەزار سەرە. ئەگەر رۆڵی ئینسان و ململانێی چینایەتی مۆتۆرو داینەمۆی کۆمەڵگاو مێژووە، ئەوا چەرخاندنی ئەم مێژووە بە ئاقاری دنیایەکی باشتردا، تەنها دەتوانێ بەرهەمی شاپورو قابیلەکان و حزبی کۆمۆنیستی کۆمەڵایەتی ئەوان بێت. بە پێوانەی زەمەن، شاپورو قابیل زەمەنێکە ئێمەیان جێ هێشتووە، کەچی یادەوەری و دنیا بینیان، ورەو ئومێد بە ئایندەیەکی گەشاوە، باوەر بە بنیاتنانی کۆمەڵگایەکی خاڵی لە ستەم و بیـمافی و چەوساندنەوەو هەڵاواردن، لێمان جیانابنەوەو جیانابنەوەو بۆ هەمیشە لەگەڵمانن، لە کەنارمانن… بروا بە ئازادی و یەکسانی، بە توانای ئینسان بۆ بنیاتنانی کۆمەڵگای ئینسانی، بروا بەرزو شکۆدارە زیندوەکەی ئەوان، تەنها دەتوانێ ئاوێنەی باڵانوێنی تیکۆشانی ئەوان بێت… تا ئەوکاتەش ململانێی چینایەتی نیوان داراو نەدارەکان مۆتۆری مێژووە، شاپورو قابیل رەمز و سەرچاوەیەکی گەورەو فێرکارین بۆ نەوەکانی ئیستا و داهاتوو، ئەوکاتەش کە خەون و خولیای ئەوان بە خەباتیکی ئامانجدارانەی کۆمۆنیستی دێتە دی، پەیکەری شکۆی خەباتکارانەیان لە بڵندایی و ناوەراستی شارەکاندا، دەبنە سومبولی خەبات و ئازادی و کۆمۆنیزمی مارکس. دەبنە هێمای پاراستنی دەستکەوتەکانی شۆرشی بێبەشان و ئینسانیەت…

نەمرن هەڵگرانی خولیا زیندوەکان… یادی خەباتکارانەتان، بۆ ئەبەد بەنەمری دەمێنێتەوە…