
عەبدوڵا مەحمود
15/7/2001 ليذنةي بالاي ئاشتي يةكيتي وثارتي لة صلاح الدين كؤبونةوة. دواي كؤبونةوةكة رايانطةياند كة لةسةر طيرانةوةي وةجبةي سي يةمي مالة ئاوارةكان بؤ شويني ثيشويان ريك كةوتوون,…. بةلام لةسةر مةسةلة جةوهةريةكان لةوانة(مةسةلةي كارةبا, مالية, كرنةوةي نوسينطة, ثةرلةمان) بة ئيتفاق نةطةيشتون و بةطويرةي قسةكةريكي رةسمي بةشدار لة كؤبونةوةكاندا ئةو مةسةلانة ثيويستيان بة موناقةشةي زياترو دةقيقتر هةية.
ئةمة ئيعترافي خودي يةكيتي و ثارتىية لةسةر ئاكامى كؤبونةوةكةيان. لةكاتيكدا هةر ماوةيةك لةمةوبةر بوو نوينةري هةردوولا وةكو هةمووجاريك دواى ديداريان لةطةل بةرثرساني ئةمريكا رايانطةياند كة ثرؤسةي ئاشتي لةسةر ريكةوتنامةي واشنتؤن هةنطاوي باشي ناوة. بةلام ئةمجارةش ئةوةندةي نةخاياند كة طةمةي كؤبونةوة يةك لةدواي يةكةكان نةك لةسةر خالة جةوهةريةكاني ريكةوتنامةكةيان, بةلكو تةنانةت لةسةر مةسةلة زؤر لاوةكيةكانيش بن بةستي خؤي رادةطةيةنآ.
دواي تيثةربووني نزيك بةسي سال بةسةر ريكةوتنامةي واشنتؤندا(برة داهاتي نةوت بةرامبةر بةخؤراكي لي دةرضيت )كة هةردولا بؤ بةتالان بردني بة كؤبوونةوةيةك ريكةوتنيان لةسةر كردو بي كيشة لةسةرى ثيكهاتنء ضةند سةد ماليكي ئاوارةي يةكتر طيردراونةتةوة بؤ شويني ثيشويان, بة ئةنجاميكى ديكة نةطةيشتوون. هةراوهوريا سازكردنيش بؤطيرانةوةي بةشيك لة مالة ئاوارةكان نيشانةى خالى بوونى دةستى ئةم حزبانةية لة ئاست كيشة سةرةكىيةكانى خةلكء تةنانةت لة بردنةثيشى ريكةوتنامةكةى خؤشياندا. ئةو هةراية رءثؤشيك بوو كة لةو ريطايةوة دةيانةوي بيدةن بةسةر بنبةستى واقعي ريكةوتنامةي واشنتؤندا وهاوكات دةورةيةكي تر خةلكي كوردستاني ثي خؤشباوةر بكةن.
بةردةوامي طةمةي كؤبونةوةكاني ليذنةي “ئاشتى” تةنها دريذةدانة بة حالةتي “نةشةرو نةئاشتى” و ضاوةروان راطرتني خةلك, ئيعتراف بةوةى كة لةسةر مةسةلة جةوهةريةكان ريك نةكةوتوون, زؤرجاري تر لةلايةن رابةراني ثارتي ويةكيتيةوة راطةيةنراوة, بةلام ئةم جارةيان مةسةلةي دابين كردني كارةباشيان كردووة بةيةكيك لةخالة جةوهةريةكان, لةكاتيكدا دابين كردني وزةي كارةبا حةقي بيَ ئةملاو ئةولاي خةلكي كوردستانةو دةست بةسةردا طرتن وراطرتني خةلكي لةتاريكيدا و ثاشان كردني بةيةكيك لةخالة “جةوهةريةكاني” كيشةو ريكةوتنامةي ئةم حزبانة شتيك نىية جطة لة نيشانةى عةشيرةتطةرىء دذايةتيان لةطةل هةموو روخساريكى ذيانى مةدةنيدا.
مةسةلةكانى ماليةءثةرلةمانء كردنةوةي نوسينطةي هةردولاش, هيض بايةخيكيان بؤ خةلكي كوردستان نىية. تةجروبةي 10سالةى حاكميةتةتيان نيشانيداوة كة شةريان لةسةر مالية شةرة لةسةر تالانء برؤى زياتر نةك لةسةر باشكردنى طوزةرانى خةلك, خةلك ئةوكاتةيان لة بيرة كة شةري ناوخؤ نةبو و لةسةر مالية ريككةوتن هةبوو “حكومةت وثةرلةماني هاوبةش”يش هةبوو, بةلام ئةو كات لة هةميشة بردن وفرؤشتني ممتةلةكاتي كؤمةلطاء ئاوديو كردني لة لايةن بةرثرساني ثارتي و يةكيتي و بةتالانبردني داهاتةكاني تري كوردستان زؤرتر بوو, تالاني برة داهاتي بةرنامةي نةوت بةرامبةر بةخؤراكيش لةسالي 1996 تا ئيستا دريذةي هةية.
باسي ثةرلةمان وحكومةتيش بةبي دةولةت وناسنامةي وولاتي ياريةكي منالانةية, ئةويارية منالانةية تاقي كرايةوة, سالي 1992 بؤ 1994 دةورةي نيشاندان و نمايشي ئةم يارىيةبوو. كةضي دواي نزيك بةسي سال بةسةر كؤبونةوةكاني ليذنةي بالاي ئاشتي ريكةوتنامةي واشنتؤندا ئةو خالة جةوهةريانة! ريكةوتنيان لةسةر ناكريت و بة قةولي بةرثرساني ئةم دووحزبة مناقةشةي دةقيق ترو كاتي تري دةويت!!.تةنانةت بةرةسمي ناسيني مافى هةلسوراني سياسي يةكترو كردنةوةي نوسينطةش كاتي زؤري دةويت، تازة ئةطةر شوين بؤ نووسينطةكان دةست بكةويت. بةلي ئةو ئيدعايةي سةرؤكي ثارتي كة راي طةياند”نابي كةس لةذير دةسةلاتةكةي ئةواندا لةسةر هةلسوراني سياسي زينداني بكريت” وئيدعاي تالةبانيش كة باسي ئازادي بي سنورو دةكات وهاوكات بؤ لة مةحةكداني ئيدعاكةي دةلي “ئةطةر طوتارو كردار وةك و يةك نةبوو بؤ طالتة ثيكردن باشة”ئيدعايةكي ئةوةندة بي ناوةرؤكة كة كردةوةكانيان هةموو رؤذيك ثوضيةكةي نيشان دةدات, ديارة ئةمة نةك بؤ مخالفاني بزوتنةوةكةيان, بةلكو بؤ خؤشيان وةكو دووحزبي سةر بةيةك خيزان قابيلي هةزم نية. ئيستا بة ئيعترافي خؤيان لةسةر مةسةلة جةوهةريةكان ريك نةكةوتون و كارةباش بووة بةمةسةلةيةكي سةرةكي كة دةبي لةسةر ئةويش ريك بكةون و كاتي زؤريشيان دةويت. دةبي خةلكي كوردستان تةحةموليان دريذ بكةنةوةو ضاوةروان بن.
ئيمة وةكو حزبي كؤمؤنيستي كريكاري عيراق لةيةكةمين رؤذي ريكةوتنامةي واشنتؤندا, بةثيضةوانةي هةموو ئةحزابي ناسيوناليست, ووتمان ريكةوتنامةي واشنتؤن هيض ثةيوةنديةكي بةضارةسةري طرفتةكانى خةلكي كوردستانةوة نىية, لةوةش واوةتر ووتمان شةري ناوخؤ تايبةتمةندي ئةحزابي ميليشياي ضةكدارة لةسةر دةسةلات و ثاوانكردني ناوضةي جغرافياي يةكتري. ووتمان ريكةوتنامةي واشنتؤن جطة لة هةوليَكي بيهودة بؤ تةسفية حسابي نيوان خؤيان شتيكي تر نيةو هةولي هةرلايةكيشان لةبةرامبةر ئةوي تردا ض لةكاتي بةردةواميي شةريان و ض لةكاتي هودنةو راوةستاني شةري ناوبةناويان, سةرئةنجام هةمووي بؤئةوةية كة ئيمتيازي زياتر وةربطرن و ببنة شةريكة بةشي دةسةلاتي رذيم.
ئيستاش كة طةورة ديكتاتؤري عيراق مةسةلةي طفتوطؤي تةرح كردووة, بيطومان طةمةي كؤبونةوةكاني ليذنةي بالاي ئاشتي لة ضوارضيوةي رةوةنديكي تردا (ئيحتمالة) دريذة بكيشي, رةوةنديك كة رذيمي بةعس بةو ثىيةي خةريكة طوشارى لةسةر كةم دةبيتةوةء دةيةويت كارتي وةزعيةتي كوردستان لةدةست ئةمريكا دةربهيني و هاوكات لةناوخؤي عيراقيشدا تةسفية حسابي خؤي لةطةل ئةحزابي حاكمى كورددا بكات. ئةحزابى كورديش ئةم مةسةلةيةيان بؤ دةبيت بة مةشغةلةى جةوهةري وخالة جةوهةريةكاني ريكةوتنامةي واشنتؤن, كة لةسةريان ريك نةكةوتوون, دةبنة لاوةكي!!.بؤ ئةو مةبةستة مةكتةبى سياسي يةكيتيء ثارتي بةدواي بانطةوازي صدام حسيندا لة 22/7 دا كؤبونةوةو بةدواي كؤبونةوةكةشدا رايان طةياند كة كؤبونةوةكة بؤ ئةوةبووة تيروانيني هةردولا بؤ ثيشهاتة تازةكان جووت بيت. ثيشهاتة تازةكان بةثلةي يةكةم لةروانطةي يةكيتي وثارتيةوة ثيشوازي كردنة لة بانطةوازةكةى صدامى ديكتاتؤر.
بي طومان يةكيتي وثارتي سازان و ئيمتياز وةرطرتن لة رذيم, لة هةرضةشنة سازان و ئيمتيازيكي تر بة باشتر دةزانن و هةميشة ثيداطرىيان لةسةري كردووة و لة ماوةي ضةندسالي رابردوشدا سةرباري ثيشوازي و ضةثلة ليدان بؤ سياسةتةكاني ئةمريكا و غةرب, هةميشة تةئكيديان لةسةر طفتوطؤ لةطةل رذيم و يةكثارضةيي خاكي عيراق كردؤتةوة. ئيستاش خةريكى نةخشةى ئةوةن كة بةثآي مةبدةئي (سياسةت هونةري مومكيناتة) بة ثيشوازى بانطةوازى صدامةوة برؤنء لةسةروي ئيرادةي خةلكي كوردستانةوة سات وسةودا بة ضارةنوسى خةلكى كوردستانةوة بكةن. ئةوةي بؤيان طرنط نية ئايندةو ضارةنووسي ئةم خةلكةية. دةبي خةلكي كوردستان لة ئيستاوة لةبةرامبةر ثيشيل كردني ئيرادةياندا بينة مةيدان و هةرضةشنة سازان وسات و سةودايةك لةطةل ئةم رذيمة فاشيستة ريسواو ناكام بكةن و بؤ بة دةستةوة طرتنى ضارةنوسى خؤيان ثآ بنينة مةيدان.