2020

وەزارەتی ڕۆشنبیری بڕیارێکی بەعسیانەی دەکرد!

عەبدوڵا مەحمود

بەرواری٢٤/٩/٢٠٢٠ وەزارەتی رۆشنبیری حکومەتی هەرێم!! بریارێکی دەرکرد، بەپێی ئەو بڕیارە لەمەودا لیژنەیەکی چاودێری پێکدەهێنن بۆ چاودێری ئەو کتێبانەی دەنووسرێن، بەمەبەستی پێدانی ژمارەی سپاردنیان. بە گوێرەی ئەم بڕیارەی وەزارەتی ڕۆشنبیری… کتێبێک بۆئەوەی ژمارەی سپاردن و ڕیگەی چاپکردنی پێبدرێت، پێویستە ڕەچاوی “بەرژەوەندی باڵای نیشتیمانی و نەتەوەیی و پاراستنی بەها پیرۆزییەکان بکرێت و شیرازەی کۆمەڵایەتی و پاراستنی بەها و هێما پیرۆزەکان تێک نەدات”

ئەم تێکستەی وەزارەتی رۆشنبیری ڕیک و راست، قفڵدانە لەهەر دەنگ و قەڵەمێکی نەیار بەدەسەڵات، نەیار بە بزوتنەوەی کۆنەپەرستانەی قەومی و دینی خێڵ و سەرانی بە پیرۆزکراویان، مێژووی بەدرۆ نوووسراویان، کارگەی دروستکردنی کاریزمای چنگ بەخوێنیان. وە ڕێگرە لەهەر رەخنەیەکی مۆدێرن و ئینسانی لەهەر نەریت و فکر و سیاسەت و کەلتورێک کە گۆمی لیخنی تاوانکاری بزوتنەوە کۆمەڵایەتییە بۆگەن و لیخنەکان، دەشڵەقێنی. وە دەرگا دادەخات لەبەردەم هەر لێکدانەوە توێژینەوەیەکی زانستی و رەخنەگرانە لە ژێر ناوی پاراستنی بەها و پیرۆزییەکاندا.

ئەم بڕیارە، بڕیاری چاوەڕوانکراوی دەسەڵاتی تاڵانچی بزوتنەوەی کوردایەتییە و هاتاو تەریبە بە برسیکردن و موچە لێبرین و نۆکەرایەتی و خۆشخزمەتی و هەراجکردنی هەموو پیرۆزییەکانی ئینسان و بەهاو باڵا شکۆدارەکانی ناو کۆمەڵگە، لە راستگۆیی و یاخی و بوون و مل نەدان و تێکۆشان و رەخنەکردنی پۆخڵەواتە بێ کۆتاو تاوانە زنجیرەیەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی و حزبەکانی.

ئەم بڕیارە بەمانای وشە، بەعسیانە و داعشیانەیە و پاساوەکانیشی بۆ ڕیگەگرتن لە رەخنە و نووسین و ئازادی چاپەمەنی و بیرواڕو بەیان، هەمان پاساوەکانی بەعس و داعشە.

بەعس بەپاساوی پاراستنی سەروەری نیشتیمانی و شکۆی نەتەوەیی و بەها پیرۆزەکانی… کەشی ئازادی و بەیان و چاپەمەنی و نووسینی کڵۆم دابوو، وە هەر بەو پاساوەش بەدەیان هەزار ئینسان لەکونجی زیندانەکاندا راگیران و بەدەیان و سەدانیان بەهەمان پاساوی ڕیزگرتن لە پیرۆزییەکان لەدار دران.

داعش بەهەمان پاساوی بەرگری لە پیرۆزییەکانی ئیسلام و رەمزەکانی، بەسەدان و هەزاران ئینسانی سەربڕی و ژنانی لە بازاڕ و کڕینی ئیسلامی و بەها” پیرۆزەکانی ئیسلامدا” خستە مامەڵەی ئیسلامی محەمەدییەوە… مێژووی رژێمە فاشیستەکانی دنیا سەر رێژە لەم بریارەی وەزارەتی رۆشنبیری!!

ئەم بریارە لە کاتێکدا دەردەچێت، کە وەزارەتی  رۆشنبیری و راوێژکارە گەمژەکانی باش دەزانن، دنیای ئەمڕۆ، دنیای سەردەمی بەعس و رژێمە فاشیستە قەڵەم کوژە ئازادەکان نییە، دنیای کڵۆم دراوی رابردوو نییە…سەردەمی میدیاو چاپەمەنی کۆنترۆڵکراو نییە… ئەمرۆ سۆشیال میدیاو کەناڵەکانی راگەیاندن و گەیاندنی نووسین و پەیام و بۆچوون و لێکدانەوەو رەخنەکان، بە کۆمەڵگە لە ئیرادەی هەموو دەسەڵاتەکان باڵاتر و گەورەترە و هەوڵدان بۆ چوارچێوەدان و کڵۆمکردنی بە یاسای بەعس ئاساو داعش ئاسا، بەشوێنێک ناگات.

ئەم پەلەقاژەیەی وەزارەتی رۆشنبیری بۆ ڕیگەگرتن لە خستنە ڕووی تاوانکارییەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی و کاراکتەرەکانی، بۆ بێدەنگکردنی ئاه و ناڵەی ئینسانی برسیکرا و موچە لێبڕاو، بۆ بێدەنگ کردنی و بیئیرادەکردنی ئینسانی ناڕازی و رەخنەگر لەو بەهایانەی بەناوی پیرۆزییە نیشتیمانی و نەتەوەیی و بەها پیرۆزە کۆمەڵایەتییەکان، دەیانەوێت پیرۆزییەکانی ئینسانی ئازاد و دیدی ئازاد و رەخنەگرانە، قفڵ بدەن، بەشوێنێك ناگات.

هەروەکو چۆن پرۆژە یاسای رێکخستنی میدیای ئەلکترۆنی، لەناو بێشکەدا، خنکێنرا، ئەم بریارەش پێویستە ئاوا توڕبدریتە ناو زبڵدانی بریارە بێ هەژمارە دژە ئینسانیەکانی تر… وە ناوی خاوەنان و ئەندازیارانی ئەم بریارانەش لە دیوار و ئەرشیفی سەرکوتگەری قەڵەم و رەخنە بنووسرێن، تا نەوە دوای نەوە ئەم قارەمانانەی جەنگیو لەدژی ئازادی بناسن.

جێگای ئاماژەپێدانە، ژمارەیەک نووسەر و رۆژنامەنووس بەدژی ئەو بڕیارەی وەزارەتی رۆشنبیریدا وەستانەتەوە، کە ئەمە کارێکی باشە، بەڵام بەشی هەرەزۆری هەر ئەو نووسەر و رۆژنامەنووسانە، لەبەرامبەر داخستنی نووسینگەکانی ئین ئارتی، دەستگیرکردنی دەیان لە هەڵسوڕاوان و بەشداری خۆپیشاندانەکانی بادینان و هەولێردا بێدەنگن. ئەمەش ناکۆکییەک لە هەڵوێستی ئەو نووسەرو رۆژنامەنووسانە لە مامەڵە لە پرسی ئازادی و ئازادییەکان و ئازادی بەیان و چاپەمەنیدا دەخاتە ڕوو، کە پێویستە ئەم ناکۆکییە وەڵام بدەنەوە.

٢٨/٩/٢٠٢٠

ساڵی تازەی خوێندن، لە ژێر سایەی ڤایرۆسی دەسەڵاتی کوردایەتیدا!!

عەبدوڵا مەحمود

لەکاتێکدا ئەمساڵ دەرگای قوتابخانەکان کرایەوەو خوێندن بۆ ساڵی ٢٠٢٠-٢٠٢١ دەستی پێکرد، کە لەلایەکەوە هەرەشەی کۆرۆنا ڤایرۆس سەرجەم پرۆسەی خوێندن و جوڵەی کۆمەڵگەی سنوردار کردووە، لەلایەکی تریشەوە کۆرۆنا ڤایرۆسی دەسەڵات دەستی ناوەتە بینەقاقای سەجەم کۆمەڵگەو خوێندن و پەروەردەش، بەتایبەت.

ساڵی تازەی خوێندن و هێنانی خوێندنی ئۆنلاین یان خوێندنی ئەڵکترۆنی… لە هەلومەرجێکدا کە هیچ زەمینەیەک بۆی ساز نییە، و هیچ ئامادەکارییەکی پێویستی بۆ نەکراوە، لەپاڵ نەبوونی و گرانی و بێ موچەیی و دواخستنی موچەی مامۆستایان و کارمەندانی پەروەردەدا، سەرجەم پرۆسەی خوێندنی لەبەردەم مەترسیدا ڕاگرتووە.

لایەنێکی هەرە سەرەکی سیستەمی خوێندن و پەروەردەو فێرکردنی تەندروست، بەجیا لە رێرەوەو مەنهەجی ئازادیخوازانە و ئینسان سالاری، بوونی زەمینەیەکی گونجاو، زامنبوونی پێداویستییەکانی خوێندن، و ئامادەییەکانی خوێندکارو مامۆستا و بردنە سەری توانایەکانیانە.

لە هەرێمی کوردستانی ژێر سایەی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتیدا، کەرتی خوێندن و پەروەردە، یەکێک لە پەراوێزخراوترین کەرتەکانە.

کەمی بینایەی خوێندن و نا ستانداردبوونی خوێندگاکان، کۆن بوونیان، چەند دەوامی، نەبوونی پێداویستی ناو قوتابخانەکان لەوانە تاقیگەو شوێنی سەرگەرمی، تا دەگاتە ئاو و کارەبای پێویست و ئەنتەرنێت و کتێب و دەفتەر و ….تاد

جیا لەهەموو ئەمانە، هەلومەرجی سەختی ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیان، کاریگەری راستەوخۆی لەسەر مناڵەکانیان و کوڕ و کچەکانیان لەسەر پرۆسەی خوێندن هەیە. هاوکات کەمی موچەو دواکەوتنی موچە، توانایی و سەلیقەی مامۆستایان دەهاڕێت. کەمی بودجە بۆ پەروەردەو فێرکردن، بەمانای فەراموشکردنی کەرتی فیرکردن و پەروەردەیە. ئەوەی بۆ دەسەڵاتی سیاسی هەرێم جێگای هیچ بایەخێک نییە، ریشەی لە دیدی دەسەڵاتدایە بۆ کۆمەڵگە و هاوڵاتیانی و خوازیاری ئەوەیە کۆمەڵگە بەدواکەوتوویی و نەخوێندەواری بمێنێتەوە.

لە هەلومەرجێ ئێستادا، کە ئەمە دۆخی خوێندکار، مامۆستا، قوتابخانەو بیناو پێداویستەکانی بێت، دەبێ خوێندن لە دۆخی تازەدا چۆن بێت؟

خوێندنی ئۆنلاین، پێویستی بە پێداویستی و فازێکی تر لە ئامادەیی هەیە. دابینکردنی کۆمپیوتەر یان ئایپاد، بۆ خوێندکاران، زامن بوونی کارەبا و ئەنتەرنێتی بەردەوام، بوونی ژوری تایبەت و کەشیکی ئارام بۆ قوتابی تا بتوانێت پرۆسەی خوێندن بە شێوەی ئۆنلاین دەست پێبکات، هاوکات لەگەڵ ئەوانەدا زامن بوونی ژیان و گوزەرانی خوێندکاران و خانەوادەکانیان… لەگەڵ فەراهەم بوونی ژیانێکی شیاو بۆ فێرکاران و مامۆستایان، سەرەتاییترین پێداویستی و لەراستیدا پیش مەرجی دەستبردن بۆ خوێندنی ئۆنلاینن.

بەداخەوە، نەک ئەوانە بۆ خوێندکار و کەس وکاریان، بەڵکو بۆ مامۆستایان و فێرکارانیش بوونیان نییە، ئەمەش هەر لەسەرەتاوە ساڵی تازەی خوێندن بەرەو رووی شکست و دارمان دەکاتەوە.

ئەم هەلومەرجە سەختە کەڕووبەڕووە لەگەڵ خوێندن و پەروەردە، بەشێک و گۆشەیەکە لە هێرشی دەسەڵات بۆسەر کۆمەڵگە، نەک وەڵامدانەوەو نەخشەیەک بۆ هەلومەرجێکی تایبەتی لە دۆخێکی هەستیاری وەکو ئێستادا.

ئەگەر ئێستا کۆڕۆنا ڤایرۆس، ڕێگرە لە خوێندن بەشێوەی ئاسایی و لەجێگایدا خوێندنی ئۆنلاین یان ئاوێتە، بۆتە رێگایەکی ناچاری… ئەوا پێویست بوو ئامادەییەکان و پێداویستییەکانی ئەم شێوازە بۆ ساڵی نوێی خوێندن

بەرنامەڕیژیی بۆ بکرایە. بۆ ئەمەش دابینکردنی پێداویستی خوێندنی ئۆنلاین، بەتایبەتیش دابەشکردنی کۆمپیوتەرو ئایپاد بۆ هەموو قوتابی و خوێندکارێک لە هەموو ئاستەکان، لەگەڵ زامنکردنی کارەباو ئەنتەرنێتی بەردەوام…لانی کەمی ئەو پیداویستیانەیە کە دەبوو بۆ فەراهەم بکرێت. هاوکاتیش مامۆستایان و کارمەندانی پەروەردە موچەیان لەکاتی خۆیدا پێ بدرایە تا حەوسەڵەو توانای وانە وتنەوەی پێویستیان ببوایە.

نەبوونی زوربەی پێداویستیەکان بۆ خویندنی ئەمساڵ و بۆ سیستەمی بە ئۆنلاین کردن یان ئاوێتە کردنی خوێندن… لەپاڵ نەبوونی و گرانی و بێ موچەی و لێبرینی موچەدا، بەراستی هیرشیکی بێ پاساوی دەسەڵاتێکی نابەرپرسە بەرامبەر بە پرۆسەی خوێندن و گشت کۆمەڵگەو لێلکردنی ئاییندەی نەوەکانی داهاتووە.

مامۆستایان و کەس و کاری خوێندکاران، ئەرکیانە لە چوارچێوەی نارەزایەتییە فراوان و بەردەوامەکانیاندا، دەستی خەباتکارانەیان بخەنە ناو دەستی یەکتری، بۆ بەرگری لە خۆیان و ڕۆڵەکانیان و ناچارکردنی دەسەڵات، کە ئاوڕێکی جدی لە پرسی خوێندن و پەروەردەو دۆخی مامۆستایان و کارمەندانی بداتەوە.

کۆتایی سێبتەمبەری ٢٠٢٠

کاری زۆرتر و موچەی کەمتر

عەبدوڵا مەحمود

لەم دوایانەدا دەسەڵاتی سیاسی هەرێم بڕیاری درێژکرنەوەی سەعات کار و دەوامیان بۆ کارمەندانی کەرتی گشتی و حکومی!!، ڕاگەیاندا. ئەمە لە هەلومەرجێکدا کە موچە دوادەکەوێت. لە کاتێکدا کە موچە هەر مانگە بڕێکی زۆری لێدەبڕدرێت، وە لە دۆخێکدا کە مانگەکان درێژ دەکرێنەوە… لەهەموو ئەوانەش زیاتر لە بارو ڕەوشێکدا کە بێکاری بێداد دەکات و هەڵدەکشێ، گرانی زیاتر دەبێت و هەڕەشەی کۆرۆنا بۆتە مۆتەکەی سەر ژیانی گشتی کۆمەڵگە.

ئەم هەنگاوەی دەسەڵاتی سیاسی هەرێم، هێندە عەنتیکەیە کە دەتوانین  بڵێین بێ وێنەیە و تەنها لەدەسەڵاتی تاڵانچی بزوتنەوەی کوردایەتی چاوەڕوان دەکرێت. لە کاتێکدا کە موچە دوادەخرێت، و لێی دەقرتێنرێت… بەهەموو پێوانەیەک دەبوو کاتی دەوام کردن و سەعات کار کەم بکرێتەوە، کەچی بە پێچەوانەوە، کاتی دەوام و سەعات کار درێژ دەکرێتەوە.

ئەم هەنگاوەی دەسەڵاتی هەرێم بە زیادکردنی دەوام، لە هەلومەرجێکدایە کە هێشتا ئایندەی موچە و زامن بوونی دیار نییە و دەسەڵاتی سیاسی چاولەدەستی بەغدایە. هەر کاتێک لە بەرپرسانی دەسەڵات بپرسی کە موچەی مانگی داهاتوو کەی دەدرێت؟ لەوەڵامدا دەڵێن ئەگەر بەغدا پارەی نارد!!. ئەم وەڵامەی دەسەڵاتی هەرێم کە هەڵگری هیچ حکمەتێک و ماندوبوونێک نییە، شانخاڵی کردنەوەی دەسەڵات لە بەرپرسیاریەتی دەخاتە ڕوو. هاوکات بێدەربەستی ئەو دەسەڵاتە لەبەرامبەر بە هاوڵاتیان و کارمەندان دەخاتە روو، کە بۆیان گرنگ نییە ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیان چۆنە…

هەر دەسەڵاتێک بانگەشەی فەرمانرەوایی و حکومەتداری بکات، ئەرکی هەرە سادەی بریتییە لە دابینکردنی موچەو خزمەتگوازرییەکان و بەرپرسیارەتی هەڵگرتن لە بەرامبەر مافەکانی هاوڵاتیاندا. شانخاڵی کردنەوەی دەسەڵات لەبەرامبەر بە ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیان و بەتایبەتیش بەرامبەر کارمەندان و موچەخۆران، نەک هیچ رەوایەتیەک بە مانەوەی دەسەڵات نادات، بەڵكو کرێکاران و کارمەندان و موچەخۆران دەکاتە خاوەن ئەرک کە لەبەرامبەر نەبوونی موچەدا، کار ڕابگرن و مانگرتنی گشتی ڕابگەیەنن. وە لەبەرامبەر کەمکردنەوەی موچەو لێقرتاندنیدا، کاریان کەم بکەنەوە و لە درێژکردنەوەی کاتی دەوام و زیادکردنی سەعات کاردا، پێویستە داوای زیادکردنی موچەو ئیمتیازەکانیان بکەن.

پاساوی نەبوونی داهات و پارە بۆ دابینکردنی موچەو خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، هێندە پوچە ناتوانێ کەس فریوبدات. هەموو کەسێکی چاوکراوە ئەوە دەزانێت کە بێ بەغداش، داهاتی هەرێم لە فرۆشی نەوت و داهاتە ناوخۆییەکان، بەزیادەوە بەشی موچەو دابینکردنی خزمەتگوازرییەکان دەکات.

زیادکردنی کاتی دەوام و درێژکردنەوەی سەعاتی کار، لە هەلومەرجی سەختی ئێستادا، کە موچە نادرێ و دوادەخرێ و  لێ دەبڕدرێت، هێرشێکی بێ پاساوە بۆ سەر سفرەی ئۆردوی موچەخۆران و کارمەندان.

ئەم هێرش و بێدەربەستیەی دەسەڵاتی سیاسی هەرێم، پێویستی بە وەڵامی خێراو کاریگەری کارمەندان و موچەخۆران و تەواوی کۆمەڵگە هەیە. پێویستی بەدەستدانە مانگرتن و ڕاگرتنی کار هەیە، پێویستی بە ڕێکخراوبوون و یەکگرتووبوون هەیە.

دەسەڵاتی سیاسی هەرێم، کە دەمێکە بۆتە زیادە و زەروو بۆسەر ژیان و گوزەرانی چینی کریکار و کارمەندان، بە خواستی خۆی ئامادەی هەڵگرتنی هیچ بەرپرسیارییەتیەک نییە و دەبێ یەخەی بگیرێت و بە زۆری هێز پلان و نەخشەکانی هەڵبوەشێنرێتەوەو ناچار بەوە بکرێت داهاتی کۆمەڵگە بۆ خودی هاوڵاتیانی بگێڕێتەوە.

لەهەلومەرجی ئێستادا کە خواستی ڕاماڵینی دەسەڵات تا دێت بەرین دەبێتەوە، درێژکردنەوەی کاتی دەوام و زیادکردنی سەعات کار، دەتوانێت هێندەی تر شەپۆلی “نا” بۆ ئەم دەسەڵاتە و ویستی هەڵپێچانی خیراتر بکات.

رۆڵی رابەران و هەڵسوراوانی کرێکاری و کارمەندان و موچەخۆران لە هەموو ناوەندەکانی کار و دەوام کردندا، بۆ وەڵامدانەوە بە هێرشەکانی دەسەڵات و یاساو بریارە چاوچنۆکەکانی، زۆر چارەنووسازە  وپێویستە بە رۆڵی شایستەی خۆیان هەڵسن و ڕیگا نەدەن ئەم دەسەڵاتەی لە لێواری قەبرە، بەهێرشی سیستماتیک پەلەقاژە بۆ رزگارکردنی مەرگی دوابخات.

ناوەڕاستی سێبتەمبەری ٢٠٢٠