ن
مایشێکی هونەری و دەنگی نووساوی ئیسلامیەکان!
عەبدوڵا مەحمود
بەرواری ٢٦ ی ئۆکتۆبەر، تارا عەبدوڵا هونەرمەندی شێوەکار بەهاوئاهەنگی رێکخراوەیەکی کۆمەڵگەی مەدەنی تابلۆیەکی درێژی نزیک بە پینج هەزار مەتری لە جل و بەرگی ئەو ژنانە نمایش کرد، کە قوربانی پیاوسالاری و توندوتیژی هەمەلایەنەن، بەڵام دوای رۆژێک و تەنها دوای رۆژێک چەند شوێنێکی ئەو تابلۆیە سوتێنراو پاشانیش لێکرانەوە.
باڵەکانی بۆرژوازی کورد لەسەر درێژەدان بە بڕینی قوتی هاوڵاتیان و دزی و تاڵانی داهاتی کوردستان کۆکن!
لە کۆبونەوەی پەرلەمانی کورستاندا کە ٢٧/١٠/٢٠٢٠ ئەنجامدرا، سەرجەم فراکسیۆنەکانی حزبەکانی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتی” پارتی، یەکێتی، گۆڕان”، وەڵامەکانی سەرۆکی پارتیان وەکو سەرۆکی حکومەت و تیمەکەی لە جێگرەکەی کە یەکێتی و وەزیری داراییەکەی کە گۆڕانە، قبوڵ کرد. پاساوەکانی سەرانی حزبەکانیان لە حکومەتدا!! بەوەی کە چاکسازی بەردەوامە، داهاتی ناوخۆ و بڕە پارەی بەغدا، بەشی موچەی تەواوی موچەخۆران ناکات، پشتراست کردەوە.
سەرکوت ڕاگرن!
عەبدوڵا مەحمود
ژێر سایەی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتی بەگشتی و زۆنی زەرد بەتایبەتی، کراوەتە زۆنی تابۆی دەنگ هەڵبڕین و ناڕەزایەتی و داواکردنی سەرەتایی مافە پایماڵکراوەکان.
سەرۆکی حکومەت و تیمەکەی لە پەرلەمان!! شکستی دەسەڵاتیان خستەوە ڕوو
عەبدوڵا مەحمود
پێنجی ئەم مانگە سەرۆکی حکومەتی هەرێم و جێگرەکەی و تیمێکی پەیوەندیداریان، سەردانی پەرلەمانی!! کوردستانیان کرد.
پێشتر ژمارەیەک لە پەرلەمانتاران خەریکی کۆکرنەوەی واژۆ بوون بۆئەوەی سەرۆکی حکومەت بانگهێشتی پەرلەمان بکەن بۆ لێپرسینەوەو پرسیار کردن… ئامانجی ئەو تیمە لەپەرلەمانتاران بۆ هێنانی سەرۆکی حکومەت بۆ پەرلەمان، لەلایەکەوە بۆ خۆجوتکردنیان و خۆهەڵواسینیان بوو بە نارەزایەتی
١٦ ئۆکتۆبەر ئەڵقەیەک لە نۆکەر پیشەیی!
عەبدوڵا مەحمود
لە ١٦ ئۆکتۆبەری ٢٠١٧، باڵێکی ناو یەکێتی نیشتیمانی کوردستان، باڵی میراتگری تاڵەبانی، دەستیان خستە ناو دەستی سوپاو حەشدی شەعبی و قاسم سلێمانی، بۆ هێرشی چەکداری بۆسەر شاری کەرکوک و ناوچە کێشە لەسەرەکان. لەم کردەوە نۆکەرپیشەیەدا، ژمارەیەکی زۆر لەخەڵکی ئەو ناوچانە ئاوارەبوون،
لەسێهەمین ساڵیادی ڕیفراندۆمدا
عەبدوڵا مەحمود
٢٥ سیبتەمبەر سێ ساڵ بەسەر ئەنجامدانی ریفراندۆمدا تێپەڕی. ریفراندۆێک کە زوربەی زۆری خەڵکی کوردستان بە گەرم و گوڕییەوە بەشداریان تیاکرد. خەڵکی کوردستان بۆیە لەم ریفراندۆمەدا بەحەماسەوە بەشداریان کرد، چونکە خوازیاری جیابوونەوەی کوردستان و تامەزرۆی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان بوون و نەیاندەوست لەچوارچێوەی عیراق و ئەو دەوڵەتانەدا بمێنەوە کە خاوەنی پرانسیبی مافی هاوڵاتی یەکسان نییەو و هەمیشە لەسەر بنەمای روانینی کەمتر بۆ هاوڵاتیانی تر دامەزراوە.
بزوتنەوەی کوردایەتی و تاوان لە زمانی خۆیانەوە!
نووسینی: عەبدوڵا مەحمود
مەلا بەختیار، بەبڵاوکردنەوەی کتێبەکەی بەناوی “لە بری بیرەوەری” گۆمی مەنگ و لیخنی بزوتنەوەی کوردایەتی و کاراکتەرەکانی شڵەقاند. جارێکی تر ئەو راستیەی دوبارە کردووە، کە بزوتنەوەی کوردایەتی و وەکو بزوتنەوەیەکی بۆرژوازی و کۆنەپەرستانە، کۆپی هەمان ئەو بزوتنەوە کۆنەپەرست و فاشیستانەیە کە رەنگڕێژی میژووی رەشی گەلێك کۆمەڵگەو وڵاتیان کردووە بوونەتە پەڵەی رەشی ناو میژووی مرۆڤایەتیش. دیارە مەلا بەختیار خۆیشی کاراکتەرێکی ناو ئەو بزوتنەوەیەو حزبی ئەو جوڵانەوە کۆنەپەرستە دژە ئازادییە.
هەر حزب و بزوتنەوەیەکی سیاسی، رزگاری ئینسان یان چارەسەری پرسێکی پەیوەندیداری گرنگ و چارەنووساز، بە ئینسان و کۆمەڵگەکەی خۆیەوە مەبنای نەبێت، بانگەواز و پەیامە گشتیەکەی لە روکەشدا هەر شتێک بێت، سەرئەنجام دەبێت بەحزب و رێکخراوەی ناکوک بە ویست و داخوازی کۆمەڵگەو پرسە بناغەیەکانی، دەبێتە بزوتنەوەو حزبی ناکۆک بە ئازادی و مافە سەرەتاییەکانی ئینسان. دەبێتە ماشێنی تەسفیەو سرینەوەی نەیارانی ناوخۆیی و دەرەوەی باڵەخانەی حزبەکەی، دەبێتە ئوستازی پاساو هێنانەوە بۆ سەرکوت و کوشتار و دۆسیە سازکردن…
بزوتنەوەی کوردایەتی وەکو بزوتنەوەیەکی بۆرژوازی، لەگەڵ ئەوەدا بە خۆبەستنەوە و خۆ هەڵواسینی بە پرس و زوڵمی نەتەوایەتی خەڵکی کوردستانەوە، هاتۆتە مەیدان و پێی گرتووە، بەڵام لە بنەرەتدا چارەسەری مەسەلەی کورد و وەڵامدانەوە بە زوڵمی نەتەوایەتی، مەبنای نەبووە و لەوەش زیاتر خۆی بۆتە کۆسپێکی بەردەم ئەو پرسەو قوڵکردنەوەو ئاڵۆزکردنی…
خولانەوەی لە دەوری “مفاوەزات، شەر، مفاوەزات”، بۆ بەشداری لەدەسەڵاتی ناوەندیدا، مەبنای یاخی بوون و وەرێخستنی جوڵانەوەی سیاسی و چەکداریی بزوتنەوەی کوردایەتی بووە. بەشداربوون لە دەسەڵاتە دیکتاتۆری و هاوبەشی کردن لەگەڵ جەلادەکانی خەڵکی کوردستاندا، مەبنا و پەیامی روون راگەیەنراو و بە کردەوەی حزبەکانی بووە، بۆیە هیچ لەوە سانا تر نییە، خۆیان ببنە کۆپی و مۆدیلی دوبارەی هەمان ئەو دەسەلاتە بکوژ و ببڕانەی، میژوویان و کارنامەیان خوێناوی و سەرکوت و تەسفیەکردنی نەیارەکانیان، بێت. بزوتنەوەیەک خوازیار و پەرۆش و ستراتیجی ئەوە بێت، ببێتە بەشیک و لایەنیک لە دەسەڵاتی بەعس و گوێڕایەلی سەدام حسێنی دیکتاتۆر، هیچی لێ چاوەڕوان ناکرێت، ئەوە نەبێت ببیتە کۆپی بچوکراوەی ئەو دەسەڵات و جەلادەو کارنامەکەی.
کارنامەو میژووی بزوتنەوەی کوردایەتی لەچوارچیوەی ئەم ئامانجەی ناسیونالیستی کوردا، لێوان لێو و سەررێژە، لە تاوانکاری و داهینانی کردن لە تاواندا… تاوان دەرەق بە نەیارانی سیاسیان، دەرحەق بە کادر و هاوڕێ ناکۆکەکانیان لەناو یەک حزبدا، دەرهەق بەسەرەتایترین ئازادییەکان، دەرهەق بە بیرورای جیاواز و ئازادی چاپەمەنی، دەرهەق بە “نا” وتن، بەسەرۆک و پیرۆزی بنەماڵە…
رەهەندی ناسیونالیستی، نازیزم، فاشیزم، راسیزم، ستالینیزم، بەعسیزم… ی لەخۆی هێناوەتە دەرەوە و میژووی تەژی لە تاوانی وا قێزەون کردۆتەوە، کە بۆ مرۆڤایەتی بیرچوونەوە هەڵنەگرە.
ئەم بزوتنەوەیە لەهەر جیگا و لەهەر کۆمەڵگەیەکدا بێت، ڕەگەکانی ئەم رەوتە ئینسانکوژانە پایە بنەرەتیەکانی پێکدەهێنن.
ئێوە تەماشا بکەن… بزوتنەوەی کوردایەتی خاوەنی چ کارنامەیەکی رەش و خوێن رێژییە… لەجەنگی دەسەڵات و هەیمەنەو قەڵەمرەوی سیاسی، چۆن بەسەدان و هەزاران ئینسانی کردۆتە قەرەبروت، کەبەشێکی وەکو پێشەکی دراوە بەبەعس لە پیناو مفاوەزاتدا. یان دراوە بە ئێران بۆ پشتیوانی بەدەستهێنان. یان وەکو بەخشیش خوێنی سەدان ئینسانی ئۆپۆزیسیۆن رژێمی تورکیایان رادەستی میراتگرانی ئەتاتۆرک و ئیخوانییە ئەدۆغانیەکان کردووە. بە سەدان ئینسانی سەرنگوم و تیرۆر کردووە، یان لە پشتەوە و لە پلانی نەخشە بۆ دارێژروادا نەیارانی خۆیان و تەنانەت هاوڕیی گیان بەگیانی پێشووی خۆیان داوەتە بەر دەستڕێژ. بۆ شاردنەوەی تاوانەکانیان و سڕینەوەی ئاسەواری تاوانەکانیان خەڵکیان تیرۆر کردووە، وریای مام وەهاب و بەکر عەلی لە نموونەکانی ئەم تیرۆرانەن… هیچ حزبێکی سیاسی لە خانەوادەی بۆرژوازی کورد لە هیچ بەشێکی کوردستاندا نادۆزینەوە کە کەمترین دەسەڵاتی بووبێت و دەستی لە تاوان و تاوانکاری و سەرکوتگەری پاراستبێ چ لەڕیزەکانی خۆیدا و چ لەبەرامبەر نەیارە سیاسیەکانیدا. هیچ حزبێک و ڕیکخراوەیەکیان نییە، دەستی بۆ چەک و کوشتار و تیرۆر و پیلانگێران نەبردبێ؟ کام حزبی بۆرژوازی کورد هەیە، لەشەری دەسەڵات و داسەپاندنی هەژموندا، دەستی رژێمە درندەکانی نەگرتبێ و خۆشخزمەتی بۆ نەکردبن… ئەگەر یەکێتی و پارتی لە شەری دەسەڵاتی ناوخۆدا چەکی کیمیایی و وێرانکارییان هەبوویە کێ گومانی دەکرد کە بۆ سڕینەوەی یەکتری دەستی بۆ نەبەن؟ کام حزبی سیاسی لەم خانەوادەیەدا هەیە… لەبەرامبەر بەداوای خەڵک و هاوڵاتیان و مخالیفینی خۆیدا دەستی بۆ زەبروزەنگ، تیرۆری کەسایەتی و تیرۆری جەستەیی و ناو ناتۆرە دروستکردن نەبردبێ. کامیان هەیە کارنامەی تیرۆر نەبووبێتە پەڵەیەک بە میژووی بوون و هەڵسوڕانیەوە.
تیرۆری د.شوان و پاشان سەعید ئاڵچی، تیرۆری ئیبرایم عەزۆ و عەلی عەسکەری و هاوەڵەکانیان… کەبە دیلی کوژران. دەیان پێشمەرگەی حزبی شیوعی لە قرناقاو پشت ئاشان کە بەدیلی گیانیان لێسەندرایەوە، ئاڵای شۆرش کەوتنە بەردەم گەورەترین رق و فاشیانەترین ترین رەفتاریان تەنها بەهۆی بیروڕای جیاوازەوە. حەمەی حەلاق و هاوەڵەکانی بە ئاشکراو بەرۆژی روناک قەسابی کران… عەبدوڵای قەسرێ و هاوڕیکانی بەدیلی کوژران، پینج ئەندام و کادری حزبی کۆمۆنیستی کریکاریی بە رۆژی روناک و لەناو جەرگەی شاردا درانە بەر دەستدرێژی گوللە و کە وەفدی باڵای حزبی کۆمۆنیستی کریکاریی لە ماڵی نەوشیروان بوون… ئەوە لەکاتێکدا کە رژێمی درندەی بەعس بۆ یەکجاریش پەیرەوی لە دەست بەسەر کردنی وەفدی مفاوزی حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی نەبرد… بەڵام حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی و یەکێتی ئەم رەفتارە قیزەونەشیان داهێنا. وەکو بەعسیش بەکۆمەڵ ژیر خاکیان خستن، وەکو بەعسیش رێگەی پرسە بۆدانانیانی یاساغ کرد. چەندین کەسایەتی سیاسی لەناو شارەکاندا تیرۆر کران، لە رەئوف ئاکرەیەوە تا دەگاتە نەزیر عومەر و ویداد و شاپور و قابیل و بەکر عەلی… لیستی تاوانی بزوتنەوەی کوردایەتی و حزبەکانی سەر رێژە، لە تیرۆر و کوشتار. هەر ئەو قارەمانانە!! و کاراکتەرانەی بزوتنەوەی کوردایەتی پیش لەشکریان کردە عادەت و بوونە چاوساغی پاسدار بۆ سەر کێلگە نەوتیەکانی شاری کەرکوکی” قودسی کوردستان” بوونە چاوساغی فاشیستەکانی تورکیا و بەدەیان کادر و گەریلایان کردە خیر و سەدقەی نۆکەرایەتیان و کە تائێستاش بەردەوامە… چەندین جار بوونەتە قارەمانی پیش لەشکری بەعس بۆسەر کوردستان و بۆ سەر” پەرلەمان و حکومەتی” عەزیزیان. وا ئیستاش لە سەروبەندی ١٦ ئۆکتۆبەرداین کە حەشدی وەحشیان هینایەوە. تا روخانی رژێمی بەعسیش بەدەیان لەسەرکردەکانی حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی جاسوسی بەعس بوون و موچەی خیانەتکارییان وەردەگرت… ژن کوشتن بە جیا لەشاخ کە لەسەر خۆشەویستی و بۆ رەزایەت دان بە عەشیرەت و پیاوسالاری دەستیان بۆ برد، لەشاریشدا شەپۆلی ژن کوشتن ڕیک دوای راپەڕین خۆیان دەستیان بۆ برد و پاشانیش بە بەدەستەوە گرتنی یاساکانی بەعس و مل دان بە کۆنەپەرستی ئیسلامی شەرع و بە باوەشێن کردنی پیاوسالاری ناسیونالیستی ئەم قەسابییەی ژنان تا ئیستاش بەردەوامە. چەندین رۆژنامەنووس تیرۆر کران، ئەم تاوانانە تاوانی شارو شاخن، تاوانی ئاشکرا و بەچاو و هەندیکیان نهێنین…بەڵی کارنامەی بزوتنەوەی کوردایەتی، سیخناغە لە کوشتن و تیرۆر کردن و سەرکوت و ئیرهابی فکری و پاکانە پی پرکردنەوە و بوونی زیندانی نهێنی.
بەشیک لە خەرمانی ئەو تیرۆرانە، لەزمانی خودی بەشداربووان و رابەرانی بزوتنەوەی کوردایەتی و بە بەڵگەی حاشا هەڵنەگرەوە خراونەتە ڕوو… لە ئەدەبیاتی گێردراوەی کاراکتەرە سیاسییەکاندا، ناویان براوە هێشتاش دەیان و سەدان دۆسیە و فایلی تر بە نهێنی ماونەتەوە. ئەو کتێبەی مەلا بەختیار کەخۆی کاراکتەرێکی ناو ئەو بزوتنەوەیەیە تەنها گۆشەیەک لە کارنامەی بزوتنەوەی کوردایەتی و کاراکتەرەکانی خستۆتە ڕوو لە هەلومەرجێکی تایبەتی و ململانێیەکی نوێدا. کە وەکو خۆی دانی پیاناوە… هێشتا ٢٠% بیست لەسەدی بەیان کردووە و گومانی تیانییە، هەموو ئەوانەی تریش نیوەی تاوان و کارنامەی سەرکوتگەرییەکانیان نەخستۆتە ڕوو. بیهێنە بەرچاو… کە ئەگەر هەموو کاراکتەر و بەشدار و ئاگادار لە روداوەکان و میژووی بزوتنەوەی کوردایەتی وەکو خۆی بخەنە ڕوو، دەبێ ئاستی قوربانیەکانی دەستی ئەم بزوتنەوەیەو چ کێوێک لە لاشەی ئینسانی بخاتە ڕوو… دەبێ چ روباری خوێنێک بەربووبێ… دەبێ سێڵاوی فرمیسکی دایکانی رۆڵە قەسابی کراو چ ڕوبارێکی لێ دروست ببێ؟ لەناو شەپۆلی ئەو هەموو تاوانکاری و کوشتارەدا نەوشیروانی مستەفا باوکی هەژاران!!… زۆرترین ئاماژەی پێکراوە. بە ئاشکرا بریارو پەیامی سەرپانکردنەوە و پەڕوباڵکردنی نەیارانی سیاسی خۆی داوە… بێ دادگا رەوایەتی کوشتنی کردۆتە ئاو خواردنەوە.
لەو کاتەوەی کتێبەکەی مەلا بەختیار بڵاوبۆتەوە… کادرانی بزوتنەوەی گۆڕان و میدیاکار و دەزگا راگەیاندنەکانیان… نەیانتوانیووە یەک کەسایەتی سیاسی رازی بکەن بەوەی گەردن پاکی نەوشیروان مستەفا نیشان بدات و پەڕیزی پاک!!ی بخاتە ڕوو. هۆکارەکەشی ئەوەیە ئەو تاوانانەی بە بریار و بەبەشداری راستەوخۆی نەوشیروان ئەنجام دراون، هێندە ئاشکران، داناپۆشرێن… بەرۆژی روون کراون، بەبەرچاوی دەیان کەسەوە ئەنجامدراون، نووسین و دەنگ و پەیامەکانی خۆی ماون و بەشێکیان خۆی تۆماری کردوون و بەشانازیی و بێ منەتیەوە دەستی بردووە بۆ تاوانەکان. بزوتنەوەی گۆران کاتێک ناتوانێت، پەرێز پاکی نەوشیروان مستەفا بسەلمێنێ، ناچارە دەست ببات بۆبەخشینەوەی جوێن، فایل سازی، بوختان، تەشهیری شەخسی، بێ مۆراڵی لە ململانێی سیاسیدا،… کە بەراستی هیچ سنورکیان بۆی نەهێشتۆتەوە. کە دەتوانین بلێن بزوتنەوەی گۆران و نەوشیروان مستەفا، نەوەیەکی لە ریزەکانیاندا پەروەردە کردووە، نەوەی بێ گوێ، کەڕ و کوێر و زمان پیس و بەمانای وشەش لۆمپن… کە لە جێگای وەڵامدانەوە و خستنە رووی بەڵگە و گفتوگۆ.، دەست لەهیچ وشە و دەستەواژەیەک ناپارێزن کە لە مەنهۆڵی بزوتنەوەکەی خۆیان و هاوشیوەکانیان، ئیستعارەیان کردووە. هێشتا شانازی بەبڵاوکردنەوەی پاکانە بەزۆر پڕکردنەوەیەک دەکەن، کە داهێنەرەکەیان بەعسیەکان و فاشیەکانن… هێشتا شانازی بە قارەمانی دیل کوژیانەوە دەکەن، هێشتا دەیانەوێ ماشینی تیرۆر جەسەدی و فکری وەریبخەن و فتوا بدەن.
مەلا بەختیار و دەیان کەسی تر وەک کاراکتەری سیاسی و نووسەر بەشێک لەمیژووی شاخ و شار، لە مێژووی سەرکوت و تیرۆر، لە کارنامەی نۆکەرایەتی و خۆشخزمەتیان خستۆتە ڕوو… هێشتا هەموو ئەوەی وتراوە، دڵۆپێک لە دەریای تاوان و چەند تاڵە پۆشێکن لە خەرمانی کارنامەی دژە ئینسانی بزوتنەوەی کوردایەتی و حزبەکانی. بەڵام هاوکات مەلا بەختیار خۆیشی کاراکتەر و بەشداربوویەکی ئەو میژووە رەشەی بزوتنەوەی کوردایەتی و یەکێتی نیشتیمانییە کە گێرانەوەکانی و میژوو سازی ناتوانێت، ئەو لەو مێژووە و لەو کارنامەیە بێبەری بکات.
هەموو ئەو میژووە خوێناوییە کە بزوتنەوەی کوردایەتی و کاریزماو کاراکتەرە سەرەکیەکانی لەشاخ و شار، لەسەردەمی ئۆپۆزیسیۆن بوون و دەسەڵاتدارێتیدا ئەنجامیانداوەو بەو هۆیەشەو بە سەدان و هەزاران ئینسان بوونەتە قوربانی، سەد بارە پێویستی راماڵینی ئەم دەسەڵات و بزوتنەوەیەی کردۆتە ئەرکێکی لەدواخستن نەهاتوو… هەموو ئەو تاوانانە تێکهەڵکێشی تاوانی تاڵانی و دزی نەوت و دەست بەسەراگرتنی سامانی سەرزەوی و ژیر زەوی و سەرکوتگەری ٣٠ ساڵەی رابردووی دەسەڵات بوون.
ئەم بزوتنەوە و دەسەڵاتە، لەزمانی کاراکتەرەکانی خۆیانەوە، لە خوێنریژیدا نوقمن، لە تاوانکاریدا داهێنەرن، لە نۆکەرایەتی و خۆشخزمەتیدا، دەست لەسەر سنگ و هەڵکورماوی بەردەم وەزارەتخانەکانی رژێمە درندەو چنگ بەخوێنەکانن… لە ململانێی سیاسی نیوانیاندا ئوڵفەتیان بە نزمترین فەرهەنگی جنیو فرۆشێ و شکاندنی کەسایەتی و دەستبردن بۆ ژیانی تایبەتی نەیارانیان بردووە. ئەم بزوتنەوە کۆنەپەرستەی کوردایەتی کە بەچکەکانی پارتی و یەکێتی و گۆڕان و هاوشیوەکانین، لەگەڵ راماڵینیان، سەران و تۆمەتبارەکانیان دەبێ بخرینە بەردەم دادگایەکی جەماوەری… بۆ خستنەڕووی سەرجەم تاوانکاریەکانیان. تا نەوە دوای نەوە، بەو میژووە رەشە ئاشنا بن، کە لەژیر ناوی شۆرش!! خەبات دژی داگیرکاری!! ئەنجامیان داوەو خەون و ئاواتی دەیان هەزار پیشمەرگە و ئەندام و لایەنگر و جەماوەرەکەیان، خنکاندووە، هەمووشی لەپێناو هاوبەش بوون و خزمەتکردن بەو دەسەڵاتە رەشانەی، کە میژوویەکی رەش و پر خوێناوییان لەدژی خەڵکی کوردستان و هەموو دەنگێکی ئازادیخواز و ئینسانیدا، تۆمار کردووە.
وەزارەتی ڕۆشنبیری بڕیارێکی بەعسیانەی دەکرد!
عەبدوڵا مەحمود
بەرواری٢٤/٩/٢٠٢٠ وەزارەتی رۆشنبیری حکومەتی هەرێم!! بریارێکی دەرکرد، بەپێی ئەو بڕیارە لەمەودا لیژنەیەکی چاودێری پێکدەهێنن بۆ چاودێری ئەو کتێبانەی دەنووسرێن، بەمەبەستی پێدانی ژمارەی سپاردنیان. بە گوێرەی ئەم بڕیارەی وەزارەتی ڕۆشنبیری… کتێبێک بۆئەوەی ژمارەی سپاردن و ڕیگەی چاپکردنی پێبدرێت، پێویستە ڕەچاوی “بەرژەوەندی باڵای نیشتیمانی و نەتەوەیی و پاراستنی بەها پیرۆزییەکان بکرێت و شیرازەی کۆمەڵایەتی و پاراستنی بەها و هێما پیرۆزەکان تێک نەدات”
ئەم تێکستەی وەزارەتی رۆشنبیری ڕیک و راست، قفڵدانە لەهەر دەنگ و قەڵەمێکی نەیار بەدەسەڵات، نەیار بە بزوتنەوەی کۆنەپەرستانەی قەومی و دینی خێڵ و سەرانی بە پیرۆزکراویان، مێژووی بەدرۆ نوووسراویان، کارگەی دروستکردنی کاریزمای چنگ بەخوێنیان. وە ڕێگرە لەهەر رەخنەیەکی مۆدێرن و ئینسانی لەهەر نەریت و فکر و سیاسەت و کەلتورێک کە گۆمی لیخنی تاوانکاری بزوتنەوە کۆمەڵایەتییە بۆگەن و لیخنەکان، دەشڵەقێنی. وە دەرگا دادەخات لەبەردەم هەر لێکدانەوە توێژینەوەیەکی زانستی و رەخنەگرانە لە ژێر ناوی پاراستنی بەها و پیرۆزییەکاندا.
ئەم بڕیارە، بڕیاری چاوەڕوانکراوی دەسەڵاتی تاڵانچی بزوتنەوەی کوردایەتییە و هاتاو تەریبە بە برسیکردن و موچە لێبرین و نۆکەرایەتی و خۆشخزمەتی و هەراجکردنی هەموو پیرۆزییەکانی ئینسان و بەهاو باڵا شکۆدارەکانی ناو کۆمەڵگە، لە راستگۆیی و یاخی و بوون و مل نەدان و تێکۆشان و رەخنەکردنی پۆخڵەواتە بێ کۆتاو تاوانە زنجیرەیەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی و حزبەکانی.
ئەم بڕیارە بەمانای وشە، بەعسیانە و داعشیانەیە و پاساوەکانیشی بۆ ڕیگەگرتن لە رەخنە و نووسین و ئازادی چاپەمەنی و بیرواڕو بەیان، هەمان پاساوەکانی بەعس و داعشە.
بەعس بەپاساوی پاراستنی سەروەری نیشتیمانی و شکۆی نەتەوەیی و بەها پیرۆزەکانی… کەشی ئازادی و بەیان و چاپەمەنی و نووسینی کڵۆم دابوو، وە هەر بەو پاساوەش بەدەیان هەزار ئینسان لەکونجی زیندانەکاندا راگیران و بەدەیان و سەدانیان بەهەمان پاساوی ڕیزگرتن لە پیرۆزییەکان لەدار دران.
داعش بەهەمان پاساوی بەرگری لە پیرۆزییەکانی ئیسلام و رەمزەکانی، بەسەدان و هەزاران ئینسانی سەربڕی و ژنانی لە بازاڕ و کڕینی ئیسلامی و بەها” پیرۆزەکانی ئیسلامدا” خستە مامەڵەی ئیسلامی محەمەدییەوە… مێژووی رژێمە فاشیستەکانی دنیا سەر رێژە لەم بریارەی وەزارەتی رۆشنبیری!!
ئەم بریارە لە کاتێکدا دەردەچێت، کە وەزارەتی رۆشنبیری و راوێژکارە گەمژەکانی باش دەزانن، دنیای ئەمڕۆ، دنیای سەردەمی بەعس و رژێمە فاشیستە قەڵەم کوژە ئازادەکان نییە، دنیای کڵۆم دراوی رابردوو نییە…سەردەمی میدیاو چاپەمەنی کۆنترۆڵکراو نییە… ئەمرۆ سۆشیال میدیاو کەناڵەکانی راگەیاندن و گەیاندنی نووسین و پەیام و بۆچوون و لێکدانەوەو رەخنەکان، بە کۆمەڵگە لە ئیرادەی هەموو دەسەڵاتەکان باڵاتر و گەورەترە و هەوڵدان بۆ چوارچێوەدان و کڵۆمکردنی بە یاسای بەعس ئاساو داعش ئاسا، بەشوێنێک ناگات.
ئەم پەلەقاژەیەی وەزارەتی رۆشنبیری بۆ ڕیگەگرتن لە خستنە ڕووی تاوانکارییەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی و کاراکتەرەکانی، بۆ بێدەنگکردنی ئاه و ناڵەی ئینسانی برسیکرا و موچە لێبڕاو، بۆ بێدەنگ کردنی و بیئیرادەکردنی ئینسانی ناڕازی و رەخنەگر لەو بەهایانەی بەناوی پیرۆزییە نیشتیمانی و نەتەوەیی و بەها پیرۆزە کۆمەڵایەتییەکان، دەیانەوێت پیرۆزییەکانی ئینسانی ئازاد و دیدی ئازاد و رەخنەگرانە، قفڵ بدەن، بەشوێنێك ناگات.
هەروەکو چۆن پرۆژە یاسای رێکخستنی میدیای ئەلکترۆنی، لەناو بێشکەدا، خنکێنرا، ئەم بریارەش پێویستە ئاوا توڕبدریتە ناو زبڵدانی بریارە بێ هەژمارە دژە ئینسانیەکانی تر… وە ناوی خاوەنان و ئەندازیارانی ئەم بریارانەش لە دیوار و ئەرشیفی سەرکوتگەری قەڵەم و رەخنە بنووسرێن، تا نەوە دوای نەوە ئەم قارەمانانەی جەنگیو لەدژی ئازادی بناسن.
جێگای ئاماژەپێدانە، ژمارەیەک نووسەر و رۆژنامەنووس بەدژی ئەو بڕیارەی وەزارەتی رۆشنبیریدا وەستانەتەوە، کە ئەمە کارێکی باشە، بەڵام بەشی هەرەزۆری هەر ئەو نووسەر و رۆژنامەنووسانە، لەبەرامبەر داخستنی نووسینگەکانی ئین ئارتی، دەستگیرکردنی دەیان لە هەڵسوڕاوان و بەشداری خۆپیشاندانەکانی بادینان و هەولێردا بێدەنگن. ئەمەش ناکۆکییەک لە هەڵوێستی ئەو نووسەرو رۆژنامەنووسانە لە مامەڵە لە پرسی ئازادی و ئازادییەکان و ئازادی بەیان و چاپەمەنیدا دەخاتە ڕوو، کە پێویستە ئەم ناکۆکییە وەڵام بدەنەوە.
٢٨/٩/٢٠٢٠
ساڵی تازەی خوێندن، لە ژێر سایەی ڤایرۆسی دەسەڵاتی کوردایەتیدا!!
عەبدوڵا مەحمود
لەکاتێکدا ئەمساڵ دەرگای قوتابخانەکان کرایەوەو خوێندن بۆ ساڵی ٢٠٢٠-٢٠٢١ دەستی پێکرد، کە لەلایەکەوە هەرەشەی کۆرۆنا ڤایرۆس سەرجەم پرۆسەی خوێندن و جوڵەی کۆمەڵگەی سنوردار کردووە، لەلایەکی تریشەوە کۆرۆنا ڤایرۆسی دەسەڵات دەستی ناوەتە بینەقاقای سەجەم کۆمەڵگەو خوێندن و پەروەردەش، بەتایبەت.
ساڵی تازەی خوێندن و هێنانی خوێندنی ئۆنلاین یان خوێندنی ئەڵکترۆنی… لە هەلومەرجێکدا کە هیچ زەمینەیەک بۆی ساز نییە، و هیچ ئامادەکارییەکی پێویستی بۆ نەکراوە، لەپاڵ نەبوونی و گرانی و بێ موچەیی و دواخستنی موچەی مامۆستایان و کارمەندانی پەروەردەدا، سەرجەم پرۆسەی خوێندنی لەبەردەم مەترسیدا ڕاگرتووە.
لایەنێکی هەرە سەرەکی سیستەمی خوێندن و پەروەردەو فێرکردنی تەندروست، بەجیا لە رێرەوەو مەنهەجی ئازادیخوازانە و ئینسان سالاری، بوونی زەمینەیەکی گونجاو، زامنبوونی پێداویستییەکانی خوێندن، و ئامادەییەکانی خوێندکارو مامۆستا و بردنە سەری توانایەکانیانە.
لە هەرێمی کوردستانی ژێر سایەی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتیدا، کەرتی خوێندن و پەروەردە، یەکێک لە پەراوێزخراوترین کەرتەکانە.
کەمی بینایەی خوێندن و نا ستانداردبوونی خوێندگاکان، کۆن بوونیان، چەند دەوامی، نەبوونی پێداویستی ناو قوتابخانەکان لەوانە تاقیگەو شوێنی سەرگەرمی، تا دەگاتە ئاو و کارەبای پێویست و ئەنتەرنێت و کتێب و دەفتەر و ….تاد
جیا لەهەموو ئەمانە، هەلومەرجی سەختی ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیان، کاریگەری راستەوخۆی لەسەر مناڵەکانیان و کوڕ و کچەکانیان لەسەر پرۆسەی خوێندن هەیە. هاوکات کەمی موچەو دواکەوتنی موچە، توانایی و سەلیقەی مامۆستایان دەهاڕێت. کەمی بودجە بۆ پەروەردەو فێرکردن، بەمانای فەراموشکردنی کەرتی فیرکردن و پەروەردەیە. ئەوەی بۆ دەسەڵاتی سیاسی هەرێم جێگای هیچ بایەخێک نییە، ریشەی لە دیدی دەسەڵاتدایە بۆ کۆمەڵگە و هاوڵاتیانی و خوازیاری ئەوەیە کۆمەڵگە بەدواکەوتوویی و نەخوێندەواری بمێنێتەوە.
لە هەلومەرجێ ئێستادا، کە ئەمە دۆخی خوێندکار، مامۆستا، قوتابخانەو بیناو پێداویستەکانی بێت، دەبێ خوێندن لە دۆخی تازەدا چۆن بێت؟
خوێندنی ئۆنلاین، پێویستی بە پێداویستی و فازێکی تر لە ئامادەیی هەیە. دابینکردنی کۆمپیوتەر یان ئایپاد، بۆ خوێندکاران، زامن بوونی کارەبا و ئەنتەرنێتی بەردەوام، بوونی ژوری تایبەت و کەشیکی ئارام بۆ قوتابی تا بتوانێت پرۆسەی خوێندن بە شێوەی ئۆنلاین دەست پێبکات، هاوکات لەگەڵ ئەوانەدا زامن بوونی ژیان و گوزەرانی خوێندکاران و خانەوادەکانیان… لەگەڵ فەراهەم بوونی ژیانێکی شیاو بۆ فێرکاران و مامۆستایان، سەرەتاییترین پێداویستی و لەراستیدا پیش مەرجی دەستبردن بۆ خوێندنی ئۆنلاینن.
بەداخەوە، نەک ئەوانە بۆ خوێندکار و کەس وکاریان، بەڵکو بۆ مامۆستایان و فێرکارانیش بوونیان نییە، ئەمەش هەر لەسەرەتاوە ساڵی تازەی خوێندن بەرەو رووی شکست و دارمان دەکاتەوە.
ئەم هەلومەرجە سەختە کەڕووبەڕووە لەگەڵ خوێندن و پەروەردە، بەشێک و گۆشەیەکە لە هێرشی دەسەڵات بۆسەر کۆمەڵگە، نەک وەڵامدانەوەو نەخشەیەک بۆ هەلومەرجێکی تایبەتی لە دۆخێکی هەستیاری وەکو ئێستادا.
ئەگەر ئێستا کۆڕۆنا ڤایرۆس، ڕێگرە لە خوێندن بەشێوەی ئاسایی و لەجێگایدا خوێندنی ئۆنلاین یان ئاوێتە، بۆتە رێگایەکی ناچاری… ئەوا پێویست بوو ئامادەییەکان و پێداویستییەکانی ئەم شێوازە بۆ ساڵی نوێی خوێندن
بەرنامەڕیژیی بۆ بکرایە. بۆ ئەمەش دابینکردنی پێداویستی خوێندنی ئۆنلاین، بەتایبەتیش دابەشکردنی کۆمپیوتەرو ئایپاد بۆ هەموو قوتابی و خوێندکارێک لە هەموو ئاستەکان، لەگەڵ زامنکردنی کارەباو ئەنتەرنێتی بەردەوام…لانی کەمی ئەو پیداویستیانەیە کە دەبوو بۆ فەراهەم بکرێت. هاوکاتیش مامۆستایان و کارمەندانی پەروەردە موچەیان لەکاتی خۆیدا پێ بدرایە تا حەوسەڵەو توانای وانە وتنەوەی پێویستیان ببوایە.
نەبوونی زوربەی پێداویستیەکان بۆ خویندنی ئەمساڵ و بۆ سیستەمی بە ئۆنلاین کردن یان ئاوێتە کردنی خوێندن… لەپاڵ نەبوونی و گرانی و بێ موچەی و لێبرینی موچەدا، بەراستی هیرشیکی بێ پاساوی دەسەڵاتێکی نابەرپرسە بەرامبەر بە پرۆسەی خوێندن و گشت کۆمەڵگەو لێلکردنی ئاییندەی نەوەکانی داهاتووە.
مامۆستایان و کەس و کاری خوێندکاران، ئەرکیانە لە چوارچێوەی نارەزایەتییە فراوان و بەردەوامەکانیاندا، دەستی خەباتکارانەیان بخەنە ناو دەستی یەکتری، بۆ بەرگری لە خۆیان و ڕۆڵەکانیان و ناچارکردنی دەسەڵات، کە ئاوڕێکی جدی لە پرسی خوێندن و پەروەردەو دۆخی مامۆستایان و کارمەندانی بداتەوە.
کۆتایی سێبتەمبەری ٢٠٢٠
کاری زۆرتر و موچەی کەمتر
عەبدوڵا مەحمود
لەم دوایانەدا دەسەڵاتی سیاسی هەرێم بڕیاری درێژکرنەوەی سەعات کار و دەوامیان بۆ کارمەندانی کەرتی گشتی و حکومی!!، ڕاگەیاندا. ئەمە لە هەلومەرجێکدا کە موچە دوادەکەوێت. لە کاتێکدا کە موچە هەر مانگە بڕێکی زۆری لێدەبڕدرێت، وە لە دۆخێکدا کە مانگەکان درێژ دەکرێنەوە… لەهەموو ئەوانەش زیاتر لە بارو ڕەوشێکدا کە بێکاری بێداد دەکات و هەڵدەکشێ، گرانی زیاتر دەبێت و هەڕەشەی کۆرۆنا بۆتە مۆتەکەی سەر ژیانی گشتی کۆمەڵگە.
ئەم هەنگاوەی دەسەڵاتی سیاسی هەرێم، هێندە عەنتیکەیە کە دەتوانین بڵێین بێ وێنەیە و تەنها لەدەسەڵاتی تاڵانچی بزوتنەوەی کوردایەتی چاوەڕوان دەکرێت. لە کاتێکدا کە موچە دوادەخرێت، و لێی دەقرتێنرێت… بەهەموو پێوانەیەک دەبوو کاتی دەوام کردن و سەعات کار کەم بکرێتەوە، کەچی بە پێچەوانەوە، کاتی دەوام و سەعات کار درێژ دەکرێتەوە.
ئەم هەنگاوەی دەسەڵاتی هەرێم بە زیادکردنی دەوام، لە هەلومەرجێکدایە کە هێشتا ئایندەی موچە و زامن بوونی دیار نییە و دەسەڵاتی سیاسی چاولەدەستی بەغدایە. هەر کاتێک لە بەرپرسانی دەسەڵات بپرسی کە موچەی مانگی داهاتوو کەی دەدرێت؟ لەوەڵامدا دەڵێن ئەگەر بەغدا پارەی نارد!!. ئەم وەڵامەی دەسەڵاتی هەرێم کە هەڵگری هیچ حکمەتێک و ماندوبوونێک نییە، شانخاڵی کردنەوەی دەسەڵات لە بەرپرسیاریەتی دەخاتە ڕوو. هاوکات بێدەربەستی ئەو دەسەڵاتە لەبەرامبەر بە هاوڵاتیان و کارمەندان دەخاتە روو، کە بۆیان گرنگ نییە ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیان چۆنە…
هەر دەسەڵاتێک بانگەشەی فەرمانرەوایی و حکومەتداری بکات، ئەرکی هەرە سادەی بریتییە لە دابینکردنی موچەو خزمەتگوازرییەکان و بەرپرسیارەتی هەڵگرتن لە بەرامبەر مافەکانی هاوڵاتیاندا. شانخاڵی کردنەوەی دەسەڵات لەبەرامبەر بە ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیان و بەتایبەتیش بەرامبەر کارمەندان و موچەخۆران، نەک هیچ رەوایەتیەک بە مانەوەی دەسەڵات نادات، بەڵكو کرێکاران و کارمەندان و موچەخۆران دەکاتە خاوەن ئەرک کە لەبەرامبەر نەبوونی موچەدا، کار ڕابگرن و مانگرتنی گشتی ڕابگەیەنن. وە لەبەرامبەر کەمکردنەوەی موچەو لێقرتاندنیدا، کاریان کەم بکەنەوە و لە درێژکردنەوەی کاتی دەوام و زیادکردنی سەعات کاردا، پێویستە داوای زیادکردنی موچەو ئیمتیازەکانیان بکەن.
پاساوی نەبوونی داهات و پارە بۆ دابینکردنی موچەو خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، هێندە پوچە ناتوانێ کەس فریوبدات. هەموو کەسێکی چاوکراوە ئەوە دەزانێت کە بێ بەغداش، داهاتی هەرێم لە فرۆشی نەوت و داهاتە ناوخۆییەکان، بەزیادەوە بەشی موچەو دابینکردنی خزمەتگوازرییەکان دەکات.
زیادکردنی کاتی دەوام و درێژکردنەوەی سەعاتی کار، لە هەلومەرجی سەختی ئێستادا، کە موچە نادرێ و دوادەخرێ و لێ دەبڕدرێت، هێرشێکی بێ پاساوە بۆ سەر سفرەی ئۆردوی موچەخۆران و کارمەندان.
ئەم هێرش و بێدەربەستیەی دەسەڵاتی سیاسی هەرێم، پێویستی بە وەڵامی خێراو کاریگەری کارمەندان و موچەخۆران و تەواوی کۆمەڵگە هەیە. پێویستی بەدەستدانە مانگرتن و ڕاگرتنی کار هەیە، پێویستی بە ڕێکخراوبوون و یەکگرتووبوون هەیە.
دەسەڵاتی سیاسی هەرێم، کە دەمێکە بۆتە زیادە و زەروو بۆسەر ژیان و گوزەرانی چینی کریکار و کارمەندان، بە خواستی خۆی ئامادەی هەڵگرتنی هیچ بەرپرسیارییەتیەک نییە و دەبێ یەخەی بگیرێت و بە زۆری هێز پلان و نەخشەکانی هەڵبوەشێنرێتەوەو ناچار بەوە بکرێت داهاتی کۆمەڵگە بۆ خودی هاوڵاتیانی بگێڕێتەوە.
لەهەلومەرجی ئێستادا کە خواستی ڕاماڵینی دەسەڵات تا دێت بەرین دەبێتەوە، درێژکردنەوەی کاتی دەوام و زیادکردنی سەعات کار، دەتوانێت هێندەی تر شەپۆلی “نا” بۆ ئەم دەسەڵاتە و ویستی هەڵپێچانی خیراتر بکات.
رۆڵی رابەران و هەڵسوراوانی کرێکاری و کارمەندان و موچەخۆران لە هەموو ناوەندەکانی کار و دەوام کردندا، بۆ وەڵامدانەوە بە هێرشەکانی دەسەڵات و یاساو بریارە چاوچنۆکەکانی، زۆر چارەنووسازە وپێویستە بە رۆڵی شایستەی خۆیان هەڵسن و ڕیگا نەدەن ئەم دەسەڵاتەی لە لێواری قەبرە، بەهێرشی سیستماتیک پەلەقاژە بۆ رزگارکردنی مەرگی دوابخات.
ناوەڕاستی سێبتەمبەری ٢٠٢٠