2023

دۆخی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئەمنی، هەریمی کوردستان لە لێواری دارمانێکی بەرجەستەدایە. لە باری ئابورییەوە زوربەی هەرەزۆری هاوڵاتیانی هەرێم لە ژێر مەنگەنەی هەژاریدان و بێ موچەیی و بێکاری لەگەل گرانی بازار، هەژدیهایەکی مەگهێنەرەو هەموو رۆژە ئامبازی ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیان دەبێت. لە رووی سیاسیەوە هەرێمی کوردستان لەژێر دوو گوشاری سەرەکیدایە. لەلایەکەوە دەسەڵاتی بۆژوازی عێراقی هەر رۆژە نەخشەو پلانی بچوککردنەوە، ئیرادە وردکردن، لکاندنەوەی بەزۆری بە عێراقی ئیسلامی تایفییەوە، بێ گوێدان بە ئیرادەو بڕیاری خەڵکی کوردستان، دەباتە پیشەوەو لەلایەکی تریشەوە لەژێر رەحمەتی دەسەڵاتی زاڵمانەی بۆژوازی کوردا دەناڵێنێت…

بۆرژوازی عێراقی لەچوارچێوەی سازدانەوەی دەسەڵات و دابەشکردنەوەی دوبارەی دەسەڵات لە هەلومەرجی تازەدا، تا دێت مەوداو قەبارەی سیاسی هەرێمی کوردستان بچوک دەکاتەوە، تا لەو رێگایەوە بەشی بۆرژوازی کورد کە بەهۆی جەنگی کەنداو کشانەوەی دەسەلاتی بەعس بەدوای راپەرینی خەڵکی کوردستان و بەپشتیوانی ئەمریکاو غەرب توانی دەسەڵاتی دابسەپێنێت. کەمترو کەمتر بکاتەوە و فیدرالیزمی قەومیش وەکو چوارچێوەیەکی ناچاری بۆ دابەشکردنی دەسەلات، دوبارە بخاتەوە بەردەم چاو پیاخشاندنەوە. دیارە فیدرالیزمی قەومی لە بنەرەتدا بۆ سنوردارکردن و لغاوکردنی دەسەڵاتی بۆژوازی کورد لەچوارچیوەی عێراقدا بوو، تا بیر لەهیچ رەهەندێکی تر بۆ داهاتووی سیاسی کوردستان نەکاتەوە پابەند بوونی خۆی بە یەکپارچەیی و پاراستنی سەروەری عێراق، بەپێی یاساو دەستور مۆر بکات. ئەوەش نەک هەنگاوێک بۆ چارەسەری پرسی سیاسی کورد و لەوەش زیاتر بە سودی بۆرژوازی کورد نەبوو، بەڵکو وەشاندنی گورزی بۆژوازی عێراقی بوو هەم لەدەسەڵاتی بۆرژوازی کورد و هەم بۆ تێکشکاندنی ئیرادەی سیاسی خەڵکی کوردستان. بۆرژوازی عێراقی سەرباری ناڵاندنی بەدەست نەخۆشییە کوشندەکانی وەکو ناتەبایی ناوخۆیی رێزەکانی و هەژموونی ئیتیمانی دینی و مەزهەبی و قەومی و تایفی بەسەر ئینتیمای نیشتیمانی!! و مافی هاوڵاتی!! و دەسەڵاتێیکی یەکپارچەی سەراسەرییەوە، بەڵام لەبەرامبەر قەوارەی هەرێمی کوردستان و ئاییندەی سیاسی خەڵکی کوردستاندا تا ڕادەیەکی زۆر یەک دەست و خاوەن کۆ روئیایە. نەخشەی لەبەین بردنی پەیتا پەیتای بەشە دەسەڵاتی لەرزۆکی بۆرژوازی کورد کە لەدوای کەوتنی دەسەڵاتی بەعسدا و لە هاوسەنگی دیاریکراوی ئەوکاتەدا بەرێکەتووە، سنوردارتر بکات و مل کەچی تەواوی داخوازییەکانی خۆی بکات، کە لەدوا ئاکامدا، بە موچەخۆرکردنی دەسەڵاتی بۆرژوازی کوردە و هێشتنەوەیەتی وەکو نوێنەرایەتی دەسەڵاتی ناوەند لە هەرێمدا و لێ سەندنەوەی هەموو دەسەڵاتەکانیەتی لە قەڵەمرەوی سیاسی و ئابوری و ئەمنی و یاساییدا… ئەم رەوەندە دەستێ پێكردووەو سەرباری هەر بەرگری و کارادانەوەیەکی لێرەو لەوێ و دوبارە دەستدرێژکردنەوە بۆ دۆسیە کۆن و مێژووییەکان، بەردەوامی هەیە.

بۆرژوازی کوردیش لە عێراقدا وەکو ئەژدیهایەکی تر روو بەخەڵکی کوردستان و ئاییندە سیاسیەکەی، هەرچی لە ماوەی زیاتر لە سێ دەهەی دەسەڵاتیدا لە هەگبەکەیدا بووە، لەدژی خەڵک و ئیرادە سیاسیەکەی و لەدژی چارەسەری کارسازو دروستی پرسی سیاسی خەڵکی کوردستان، نەک درێغی نەکردووە، بەڵکو بۆتە تەواوکاری نەخشەو پلانەکانی بۆرژازی عێراقی، تەنها بە نرخی ئەوەی لە داهات و پۆستەکانی عێراقدا بەشدار بێت و دەسەڵاتی بەسەر خەڵکی کوردستاندا بۆ بەفەرمی بناسرێت.

برسی کردن و بێئیرادەکردنی چینی کرێکار و کارمەند و موچەخۆرانی هەرێم وەکو بەشی هەرەزۆری خەڵکی کوردستان یەکێک لە سیاستەکانی بووە… بێ موچەیی و موچەی کەم، نەبوونی هەلی کار و بێکاری، و نەبوونی بیمەی بیکاری. گرانی بازاڕ و داسەپاندنی هەژاری، وێرانکردنی سەرجەم خزمەتگوزارییەکان و نابوتکردنی کەرتەکانی خوێندن و پەروەردە و تەندروستی، و کردنی زوربەی ڕێگاو بانەکان بە ڕێگای مەرگ، بێئاویی و بێ کارەبایی نەبوونی سوتەمەنی، دزی و تاڵانی ئاشکراو نهێنی، نایاسایی و بە یاسایی کراو، بەحزبیکردنی هەموو پیشەو کارو بەرپرسیاریەتیکی ئیداری و حکومی، شەقکردنی هەرێم بۆ دوو زۆن، خۆشخزمەتی و هاوکاری وڵاتانی ناوچەکە، سەرکوتی هەموو پەراوێزەکانی ئازادی کە بەرهەمی ناجێگری دۆخی هەرێم و قوتبی نەبوونەوەی دەسەڵات و فەزای نیمچەکراوەی کوردستان بوو، نەبوونی هیچ لێپرسینەوەیەکی یاسایی لە گەندەڵکاران و تاڵانچیان و بکوژی ژنان و سەرکوت و لەخوێنهەلكێشانی خۆپیشاندانەکان و زیندانی کردنی دەنگە ئازادەکان و بێدەنگە کردن یان هاوکاری دەزگا جاسوسیەکانی وڵاتەکان بۆ تیرۆری کادر و ئەندام و لایەنگران و چالاکوانەکانیان، ڕیگریکردن لە پیادەکردنی سەرەتاییترین مافە فەردی و مەدەنیەکان و بەدۆزەخکردنی ژیانی ژنان و مافەکانیان و وێرانکردنی خەونی سادەی لاوان و بەسواڵکەر کردنی خانەنشینان، کە هەموو تەمەنی جوانی و لاوێتی خۆیان بۆ چەرخاندنی کۆمەڵگە لەئەستۆ بووە. بەبنەماڵەیی کردنی حزب و  دەسەڵات و بێ بەهاکردنی سیاسەت و کاری حزبایەتی، پەرەدان بە کۆنەپەرستی و داوکەتوویی… گۆشە بەگۆشەی کارنامەی دەسەڵاتی بۆرژوازی کوردی خۆوەڵاتی، بووە.

ئەم دۆخە کە دەسەڵاتی بۆژوازی کورد بۆ خەڵکی کوردستانی خوڵقاندووە، تەواوکاری سیاسەتی شۆڤینیزمی عەرەبییە بۆ ئاییندەی سیاسی کوردستان… دەسەڵاتی هەرێم لە بەرامبەر دەسەڵاتی مەرکەزیدا داماوەو ئاینندەی قەوارەی هەرێم روو لە داڕمانی یەکجاری و ئاییندەی سیاسی خەڵکی کوردستانیش لەبەردەم شەپۆلی شۆڤینیزمی عەرەبیدایە و ئەگەری دوبارە بوونەوەی سیاسەتە دژە ئینسانیەکانی دەسەڵاتی ناوەندی بەسەر خەڵکی کوردستاندا لە ئێستاوە لە ناوچە کێشە بۆ دروستکراوەکان و کەرکوکدا بەرجەستەو لە دژی تەواوی خەڵکی کوردستانیش پێشبیینی کراوە…

خەڵکی کوردستان لەبەرامبەر بەو دۆخەدا دەستەوەستان نەبوون و میژوویی دوای کەوتنی دەسەڵاتی بەعس، میژووی بەرامبەرکێیەکی گەورەی کۆمەڵایەتی لەنیوان جەماوەری بێبەشی کوردستان و دەسەلاتی بۆرژوازی کوردا بووە. بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری بۆ ساتێک چییە خامۆش نەبووە. خواستی نان و موچەو خزمەتگوازرییەکان، ئازادی و مافە فەردی و مەدەنییەکان و نەمانی هەرەشە لەسەر ئاینندەی سیاسی کوردستان، بەکورتی خواستی” نان، ئازادی، چارەسەری پرسی کورد” هەمەگیرترین و سەرەکیترین خواستی سەرجەم جەماوەری بێبەشی خەڵکی کوردستانی پێکهێناوە.

ئەم بزوتنەوەیە لە بزوتنەوەی داواکارییەکانەوە گۆڕاوە بە بزوتنەوەی راماڵینی دەسەڵات. لە خۆشباوەریەوە گۆراوە بە رەوینەوەی خۆشباوەری، لە بێ ئیرادەیی و بی ئاسۆیەوە گۆراوە بە نیشاندانی توانایی و وێل بوون بەدوات ئاسۆی تردا. هێزی بۆرژازی تر هاتن و بەدروشمی قەبەو بریقەدارەوە ویستیان بزوتنەوەی نارەزایەتی لەدژی دەسەڵات بدزن، کەچی زوو مایە پوچ بوون و خەڵکی خۆشباوەری بە ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازیش نەما…

لە هەلومەرجی ئێستادا کە لایەکەوە دەسەڵاتی بۆرژازی کورد و لەوپەرێ دۆخی خراپ و لەبەردەم نەفرەتی جەماوەریدایە، وە دەسەڵاتی ناوەندی هێشتا نا هاوئاهەنگ و پڕ کێشە و هاوکات ڕێگاچارەیەکی کارساز و تەندروستی نەک بۆ پرسی سیاسی کورستان نییە، بەجیا لە سەپاندنی هەژموونی خۆی بەسەر بۆرژوازی کورد و کەنارخستنی دەسەڵاتی، هاوکات بە بارمتەگرتنی قوت و موچەی خەڵکی کوردستان دەیەوێت ئیرادەی سیاسی خەڵکی  تێکبشکێنێت و دەسەڵاتی خۆی زاڵ بکاتەوە. ئەم دۆخە زەمینەی بۆ بزوتنەوەو هێزی سیاسی تر سازکردووە کە هەم لەبەرامبەر بەغداو هەم لەبەرامبەر دەسەڵاتی بۆرژوازی کوردا ئەسپی خۆی تاو بدات. ئەم بزوتنەوەو هێزە… بزوتنەوەی چینی کریکار و جەماوەری بێبەش و هێزەکەشی چەپ و کۆمۆنیزمە. ئێستا ئیتر ژینگە بۆ کاری چەپ و کۆمۆنیزم، لە هەمیشە ئامادەترە.

هێزی چینی کریکار و چەپ و کۆمۆنیزم، ئەگەر ئامادەیی خۆی بباتە سەرەوە و ببێتە نوێنەری خواستە سەرەکی و هەمەگیرەکانی زوربەی هەرەزۆری خەڵکی کوردستان لەوانە “نان و موچەو خزمەتگوازریییەکان، ئازادییەکان و مافە فەردی و مەدەنیەکان، هەڵگری ڕیگاچارەی کارسازی پرسی سیاسی خەڵکی کوردستان” دەتوانێت، زۆر زوتر کۆتایی بەدەسەڵاتی میلیشیایی بۆرژوازی کورد بهێنێت و ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی کوردیش مایەپوچ بکات و کارتی هەژموونی و باڵادەستی بۆرژوازی عێراقیش بسوتێنی و ئیرادەی سیاسی بۆ جەماوەری کوردستان بگێرێتەوە. ئەوە رۆشنە ئەگەر باڵادەستی بۆرژوازی عێراقی بەسەر هەرێمی کوردستاندا، لەسەر دەستی بۆرژوازی عێراقی بەسەمەر بگات، بەسودی جەماوەری بێبەشی خەڵکی کوردستان نییە. لەململانێی ناوەند و هەرێمدا، تەنها هێزیکی سەربەخۆی چینایەتی شۆرشگێر دەبێ ئاڵای رزگاری لەستەم و هەڵاواردن و سەرکوت و بێمافی بەرز رابگرێت و خەباتی چینی کریکار و جەماوەری بێبەشی کوردستان لەگەڵ خەبات و تیکۆشانی چینی کرێکار و جەماوەری بێبەشی عێراقدا لێک گرێبدات.

کۆتایی سێبتەمبەی ٢٠٢٣

ئەم ماوەیە سەرەتای ساڵی خوێندنە لەسەراسەری كوردستاندا، بە سەدان هەزار خوێندكار ڕوودەكەنەوە قوتابخانە و ناوەندەكانی خوێندن، هەروەها بەهەزاران مامۆستا و كارمەند لە پێشوازی ساڵی تازەی خوێندندا پێشوازی لە قوتابیان ئەكەن.
 پشووی هاوینە ڕۆشت و پشوو نەبوو، بێ موچەیی، بێئاوی و بێ كارەبایی، نەبونی خزمەتگوزاریەكان و گرانی سەرسوڕهێنەر، لە سیمای زوربەی هەرەزۆری قوتابیەكان و مامۆستایان و كارمەنداندا بەڕۆشنی دەبینرێ، هەمووان دەزانن كە ئەوەی پێی وترا پشوو، مەرگەسات بوو.
 دەوام دەست پێدەكات و مامۆستایان و کارمەندانی پەروەردە، هیشتا موچەی سێ مانگی رابردوویان وەرنەگرتووە و لەچاوەروانی هات و نەهاتی موچەدان. نارەزایەتی مامۆستایان و کارمەندان بۆ موچە، خواستی مامۆستایانی گرێبەست بۆ دامەزراندن، دریژەی هەیە، كەچی دەزگا بەرپرسەكان هیچ نابیستن و تا ئێستا وەڵامیان نییە.
 خوێندكاران و مامۆستایان بەدەست دەیان و سەدان گرفتەوە دەناڵێنن، زۆری قوتابی و كەمی بینا، كەمی مامۆستا، كەمی پێداویستیەكانی قوتابخانە، كەمی كتێب و دەفتەرو قەڵەم، ڕەوشی پەروەردەو فێركردنێكی دواكەوتوانەو پڕ توندوتیژی، نەبوونی موچە لەکاتی خۆیدا و كەمی موچەی مامۆستایان و كەم دەرامەتی دایك و باوكانی خوێندكار، لەگەڵ ترس لە سەرماو بێنەوتی و گرانی… هەمویان یەخەی پرۆسەی خوێندنیان گرتووە.
 خوێندكاران و مامۆستایان لە ناو ڕەوشێكی لەوبابەتەدا دەست دەكەنەوە بە دەوامی ساڵ. لە هەموو گۆشەیەكی ئەم دنیایەدا ئەگەر خەبەرێك لە ژیانی سەردەمی و پێشكەوتن هەبێت، ئەوا خوێندكاران و پرۆسەی پەروەرەدەو خوێندن، بنەمای بنیاتنانی پێشكەوتن و نەخشاندنی باشتری ئایندەی كۆمەڵگەیە. زۆرترین بودجەو ئیمكانیات بۆ خوێندن و پەروەردە دابین دەكرێت و توانایی هەمەچەشنی بۆ تەرخان دەكرێت. باشترین دۆخی پڕ ئارام  فەراهەم دەكرێت. ساڵ بەساڵیش نەخشەو پرۆژە نوێ بۆ پێشخستنی دادەنرێت و هەموو هەوڵێك دەخرێتە گەر تا ئاستی زانست و خوێندن بەرەو سەر بڕوات. بەداخەوە لەكوردستاندا ئەمانە نەك نیین بەڵكە بەهۆی فەرامۆشكردنی لەلایەن دەسەلاتەوە، بۆتە وێرانە.
 هێشتا ژمارەی بارەگا حزبیەكان، و دەزگا هەمەڕەنگەكانی حزب چەند بەرابەری قوتابخانەكان، ئامادەییەكان، ئامادەییە پیشەییەكان، باخچەی ساوایان، و زانكۆو پەیمانگا و….كانن.
 ژمارەی موچەخۆرەكانی حزب بێئەوەی خێرێكیان بۆ كومەڵگە هەبێت، چەند بەرابەری ژمارەی مامۆستایانە.
 موچەی وەزارەتە زیادەكانی حكومەت چەند بەرابەری موچەی هەموو مامۆستایانی كوردستانە.
 پێداویستی وەزارەتە تەشریفاتیەكانی حكومەت، چەند بەرابەری پێداویستی باخچەی ساوایان و هەموو ئاستەكانی تری خوێندنە.
 پارەیەك كە سەرفی پێگەیاندنی كادرانی حزبی دەكرێت، چەند بەرابەری ئەو پارەیەیە كە بۆ پێگەیاندنی مامۆستایان و پێشكەوتنی تەخەسوسیان تەرخان دەكرێت.
 سیما و و نەخشەی بارەگا حزبیەكان و چەند بەرابەری قوتابخانەو باخچەی ساوایان و … گرنگی پێدراوە.
 هەموو پێداویستیەكانی وەكو فینك كەرەوە و گەرم كەرەوە بۆ گەرماو سەرما، لەهەموو دامو دەزگا حزبی و حكومیەكان بەزیادەوە هەن، و خوێندكاران و قوتابیان و مامۆستایانیش لەهەموو ئاستەكاندا، یان زۆركەمیان هەیانە یان هەر نیانە.
 باسی بێ ئاو و كارەبایی و هۆڵەكانی سەرگەرمی و وەرزشی و تاقیگە، پێداویستیە سەرەتاییەكانی فێركردن و پەروەردە وەكو كۆمپیوتەرو هۆڵی پشودان و …. دەتوانرێ بەشێوەی گشتی بووترێت لە ئاستی نەبووندایە.
 وەسائیلەكانی هاتووچۆو دەماڵەی تێروتەسەل بۆ خوێندكاران و مامۆستایان، تا ئێستا خەونە و ئەوەی كەهەیە زۆرتر لە سوڵكەرانە دەچێت.
 بوار بۆ چێژوەرگرتنی خوێندكاران و مامۆستایان لە پرۆسەی پەروەردەو فێركردندا، نزیكە لەسفرو ئەوانەی بەمەبەستی دەستڕاگەیشتن بە زانست و زانیاری و پێشكەوتن دەخوێنن بەداخەوە فەزایەك زاڵكراوە بەسەریاندا كە زۆرتر وێڵی تێپەراندن و وەرگرتنی بەڵگەنامەن بۆ دامەزراندن و دابینكردنی و بژێوی ژیانی مەمرەو مەژیان. باسی كۆنی مەنهەجەكان و شێوەی وتنەوەی دەرس و تاقیكردنەوەكان و ترساندنی قوتابیان لە جەنگی دەچوون و دەرنەچوون و دەرەجە هێناندا، جەنگێكە هێندەی ڕووی لە كۆتایی ساڵی خوێندنە، نیوئەوەندە بیركردنەوە لە ئایندەو پێشكەوتنی زانستی دورماوە نییە.
 ترساندنی قوتابیان لەیەكتری و لێك جیاكردنەوەی كوڕان و كچان، جیاكرنەوەی یاری كچانەو كورانە. زۆرجار پەڕاندنی چەند بەش لە بەشی بایۆلۆژی و لە ژێرناوی شەرم عەیبەو دواكەوتووی كەلتوریدا، هەڕەشەو ڕەقی و تەنانەت مانەوەی لێدان و سزای ناپەروەردەیی لە قوتابخانەكاندا، بەسەر خوێندكاراندا، بیروكراتیەت، …. چەند بەشێكی ترن لە واقعیەتی قێزەونی پرۆسەی پەروەردەو فێركردن.
 ساڵی تازەی خوێندن، سیخناخە لەو ڕاستیانە، ئەو ڕاستیە تاڵانەی پرۆسەی خوێندن وپەروەردەو زانستی هێناوەتە خوارەوە.
 ئەوانەی لایان وایە لە دۆخێكی ئاوادا دەتوانن خوێندن و پەروەردە بەرەوپێشبەرن، دەتوانن نەوەی سالم و تەندروست بەرهەم بهێنن، لە وەهمدا مەلەئەكەن، لەوەهەمدا دەڕوانە پەروەدەوفێركردن و زانست.
 ئاخر خوێندكار و قوتابیان، جێگای شیاویان نەبێت بۆ دانیشتن، گەرم كەرەوەو فێنكەرەوەیان نەبێت، مامۆستای پێویستیان نەبێت، دەرس و مەنهەجەكانیان ئابدەیت نەكرێت، دەرماڵەی هاتوچوویان نەبێت، كتێب و دەفتەرو دەستڕاگەیشتنیان بەسەرچاوەی پێویست نەبێت، خوێندن خورایی نەبێت، ترس وەكو مۆتەكە دەستی خستبێتە سەر سنگی خوێندگاكان و و خوێندكاران…تاد، چۆن دەكرێت چاوەڕێی ئاینندەی باشیان لێبكرێت.
 ئەوەی لەم پاشاگەردانیەی پرۆسەی پەروەدەو فێركردن بەرپرسە، لە هەلومەرجی خوێندكاران و مامۆستایان بەرپرسە، لە ترس و فەرهەنگی دواكەوتوانە بەرپرسە.. نە خوێندكاران و نە مامۆستایان و كارمەندانی پەروەردەن، بەڵكو دەسەلاتێكی بنیاتنراوی خاڵی یە لە زانست و پەروەردەو فێركردنێكی تەندروست و سەردەمی.
 بۆ ئەوەی ئەم تاریكستانەو كۆسپەكانی بەردەم پرۆسەی فێركردن و خوێندن و زانست لە كوردستان وەلابنرێن، تەنها بە سیمینار گێران و كۆنفرانسی پەروەردەیی ناكرێت، بە ئیمزاكۆكردنەوە و پاڕانەوە ناكرێت، بەڵكو پێویستی بە وەڕێخستنی بزوتنەوەیەكی گەورەی كۆمەڵایەتییە، كە خوێندكارانی ناوەندی و ئامادەیی و پەیمانگاو زانكۆكان ودەست لەناودەستی یەك وەرێی بخەن بەجۆریك كە بتوانی دەسەڵات ناچار بكات، بودجە پێویست، زانستی سەردەم، مەنهەجی نوێ، شێوازی پەروەردەو فێركردنی مۆدێرن، وەلانانی ترس و جیاكاری… بكاتە ئەمری واقع.
 بۆئەمە دەبێ لە باخچەی ساوایانەوە دەست پێبكرێت و چەندین شت دابسەپێنرێت تا بتوانرێت ئەو دۆخە تێپەڕێنرێت، لەوانە: 
    خوێندنى گشتی و ئیجبارى تا تەمەنى 16 ساڵیى بكرێت بە یاسا.
  خوێندنى باڵا (زانكۆیى، پسپۆڕى)ى خۆڕایی و نزیكەدەست بۆ هەموو خوازیارانی دابین بكرێت بە دانى دەرماڵەى تێروتەسەلەوە بۆ خوێندكاران و مامۆستایان و… دابینكردنی هەموو پیداویستیەكانی خوێندن بە خۆرایی.
  فێربوون بكرێتە مافى هەمووان و دەستڕاگەیشتنى ئینسانەكان بە فێربوون و دەورە پەروەردەییەکان نابێ بەهیچ جۆرێك ببەسترێتەوە بە ئاستى داهاتى خێزانەوە بۆ ئەوەی هەموو كەس بتوانیت بخوێنێت.
 دابینكردن و زامنكردنى بینایەی پێوست و گونجاو، لەڕووى فراوانی و تەندروستی و سەلامەتی و خزمەتگوزارییەوە لەوانە (كارەبا، ئاوى ساردو گەرم، چێشتخانە، دەزگاى فێنككردنەوەو گەرمكردنەوە، هەلى دەستڕاگەیشتن بە تۆڕەکانی زانست و زانیاری و فێربوونەوە…تاد
 پێكهێنان و دروستكردنی بینا بۆ باخچەی ساوایان لە هەموو گەرەكەكاندا. 
 فەراهەمكردنى ئاسانکاری وەرزشی و هونەرىو كەلتووریى خۆڕایى (یاریگا، هۆڵ و ستۆدیۆى نمایش و نواندن، كتێبخانەو…تاد)و تەرخانكردنى ڕاهێنەرو فێركارانى پێویست لەهەموو قوتابخانەو ئاستەكانی خوێندندا.
 دابینكردنى هۆیەكانی گواستنەوەی خۆڕایى بۆ هاتوچۆى مامۆستایان و خوێندكاران.
 كۆتاییهێنان بە جیاكاری لە نێوان كوڕان و كچاندا لەهەموو ئاستەكانی خوێندن و پرۆسەی پەروەردەو فێركردندا.
 زیادكردنی موچەی مامۆستایان و كارمەندانی پەروەردە بەپێی بەڕێوەچوونی گوزەرانی خێزانێكی 5 نەفەری و بردنەسەری ئەو موچەیە لەگەڵ چونەسەری نرخی پێداویستیەكانی ژیان.
 لە ڕیشەوە گۆرینی مەنهەجەكانی خوێندن و پەروەرەدە جێگیركردنی خوێندن و پەروەردەی مۆدیرن و سەردەمی و سپاردنی ئەم ئەركە بە پرۆفیسۆران و شارەزایانی مەدەنی و تژی لە هوشیاری زانستی و پەروەردەیی سەردەم.
 جیاكردنەوەی دین لە دەرس و ڕێساو یاساكانی خوێندن و پەروەردە.
 گوڕینی شێوازی دەرس ووتنەوەو پێگەیاندنی پەروەردەیی و بە شێوازێكی شارستانی دور لە ڕەقی و توندوتیژی بەكەڵك وەرگرتن لە شێوازی پەروەردەیی نوێ…تاد
 بەدەستهێنانی ئەمانە ممكینەو هیچ قورسیەكی تیا نییە. ئەگەر گوشاری كاریگەر بهێنرێت بۆ دەسەلات، بودجەو داهات و دەوازەكانیش بۆئەم گۆڕانە هەیە.
 با ساڵی تازەی خوێندن بە بەدەستەوەگرتنی ئەم خواستانە دەست پێبكەین. ساڵی تازەی خوێندن لە هەموو خوێندكاران و مامۆستایان پیرۆزبێت.
 

١٦ ی ئەم مانگە ساڵیک بەسەر کوشتنی ژینا ئەمینی و دەستپێکی ڕاپەرین و بزوتنەوەی شکۆداری خەڵکی ئیراندا تیپەڕدەبێت. ساڵیک بەسەر بزوتنەوەیەی شۆرشگێرانەی ئێراندا تێپەردەبێت، کە لەدریژەی بزوتنەوەی نارەزایەتی چوار دەهەی پیشووی خۆیدا، بۆ جارێکی تر بە ئاستێکی بەرینتر و بە هوشیاریەکی باڵاترەوە سەراپای کۆمەڵگەی ئیرانی داگرت و پایەکانی نیزامی سەرمایەداری و دەسەڵاتی جمهوری ئیسلامی خستە لەرزەو ئومێدیکی یەکجار گەورەشی بەخشییە سەرجەم بزوتنەوە کۆمەڵایەتی و پیشکەوتنخوازەکانی ناوچەکەو دنیا.

ڕاپەڕین و بزوتنەوەی شۆرشگێرانەی ئیران، لەگەڵ ئەوەدا بەدوا مەنزڵی خۆ نەگەیشت و کۆتایی بەدەسەڵاتی نەنگینی جمهوری ئیسلامی نەهێنا، بەڵام ئاڵوگۆڕیکی گەورەی بەسەر دۆخی ئیراندا هێنا. هاوسەنگی هێزی بەسودی بزوتنەوەی روخاندنی جمهوری ئیسلامی گۆڕی… بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی بەرەوپیشەوە برد و هاوئاهەنگی لەنێوانیادا پەرە پێدا، توانایی دەسەڵاتی هێنایەخوارەوە و پایەکانی لەرزاند، رەمزو نیشانەکانی دەسەڵاتی مەزهەبی لەئیراندا توڕداو پیرۆزییەکانی تڕۆ کرد. حجاب وە رەمزی کۆیلەتی ژنان و دژە ژن بوونی جمهوری ئیسلامی تایبەتمەندی ئەو دەسەڵاتە مەزهەبیەی خستە کەنارەوە… باوەربەخۆ بوونی سەرجەم بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی لە بزوتنەوەی کریکاری و ژنان و لاوان و مامۆستایان و خویندکاران و فەرهەنگیان، بردە سەرەوە. تەلیسمی ترس و تۆقاندنی شکاند. ئاستی رێکخراوبوون و هوشیاری چینایەتی بەرەو پیشەوە برد. مۆر و نیشانەکان و پیگەی بزوتنەوە بۆرژوازییەکانی خستە ڕوو. ناسنامەی رادیکاڵ بوونی ئەم بزوتنەوەی سەرنگونی رژێمی بەهەموو لایەنەکانی خۆیەوە نیشاندا و ناسنامە درو ساختە و هەڵاوێرد ئامیزەکانی بەتەواوی خستە کەنارەوە… هیچ خۆشباوەریەکی بەهیزە دەرەکییەکان و بە ئەمریکاو غەرب نیشان نەدا. وە دەسەڵات و سەرجەم بزوتنەوە کۆنەپەست و دواکەتووە ئیسلامیەکانی لەسەراسەری دنیا، خستە قەفەزی دژە ئینسانی و گورزێکی گەورەی لێی وەشاند. رادیکاڵ بوونی ئەم بزوتنەوەیە وای کرد تەنانەت ناسیونالیستە زۆر توندرەوەکانیش بخاتە ژێر هەژموونی بزوتنەوەیەکی سەراسەریەوە مۆر و نیشانەی قەوگەرایی و ناوچە گەرێتی و هەڵاوێردن ئامیزی، لەخۆی نیشان نەدا. هەوڵی ئارایا مهیری و سەڵەتەنەت تەڵەبەکان و سلیبریتیەکانی بۆ دزینی بزوتنەوەی شۆرشگێرانەی خەڵکی ئیران، ناکام کردەوە. رۆڵی پیشرەو و بەرجەستەی ژنان و لاوان لەدڵی ئەم بزوتنەوەیەدا، لاوێتی شۆرش و پیشکەوتنخواز بوونی بەهەموو دنیا نیشاندا. هەموو ئەوانە رەوەندی بێ گەرانەوەی بزوتنەوەی شۆرشگێرانەی ئیرانی نەخشاندوە و جارێکی تر ئیران ناگەڕیتەوە بۆ دۆخی بەر لەساڵی رابردوو وە بۆ بەر لە بزوتنەوەیەی بەناوی” ژن، ژیان، ئازادی”…تاد.

دەسەڵاتی جمهوری ئیسلامی لەڕیگای سەرکوتێکی خوێناوییەوە توانی ئەم بزوتنەوە سەراسەریی و هاوئاهەنگ و دریژ مەودایە، لە شەقام و شارەکاندا پاشەکشە پێبکات، بەڵام ئەمە هەرگیز بەمانای خەواندن و خامۆشکردنی بزوتنەوە سەرەو ژووکردنی جمهوری ئیسلامی نییە، بەڵکو هەموو بزوتنەوە کۆمەلایەتیەکانی بە هوشیاری و بەرچاو رۆشنیەکی زۆتر و بە خاراویەکی زیاتر و رێکخراترەوە ئامادەی نەبەردەکانی داهاتوو کردووە.

ئەم بزوتنەوەیە بە کەڵک وەرگرتن لە ئەزموونی نزیک بەساڵیکی خۆی و بەزاڵبوون بەسەر لاوازییەکانی خۆیدا، دەتوانێت لەهەر راسان و هاتنەمەیدانێکی تردا، هیندەی تر دەسەڵاتی جمهوری ئیسلامی پاشەکشە پێ بکات و بناغەکانی لە ریشەوە هەڵبکەنێت.

جەماوەری بوونی ئەم بزوتنەوەیە و لە ئاستی فراوانتر لە پیشوودا، وە رێکخرابوون و دەستبردن بۆ جێگیر کردنی دەسەڵات لەهەر جێگایەک هاوسەنگی هیز بوار بدات، تا پەیوەست بوونی کرێکاران بە ئاستێکی بەرینتر و بە ئامادەیەیەکی زیاترەوە، تا دەگات بەوەی بزوتنەوە شۆرشگێرو ئازادیخوازەکان ئەلتەرناتیڤی خۆیان بخەنە ڕوو، وە ئامادەیی پیویستیان هەبیت، بۆ ناکامکردنەوەی هەوڵی بزوتنەوە دواکەتوو ناسیونالیستی و عەزمەتەليبی ئیرانی….تاد دەتوانێت لە نەبەرد و  راسانەکانی داهاتوودا، ئاڵای سەرکەوتنی خۆی بشەکێنێتەوە و ئومیدیش ببەخشیت بەسەرم بزوتنەوە رادیکاڵ و ئازادیخوازەکانی ناوچەکەو دونیا.

 لەدوای پاشەکشەکردن بەو بزوتنەوە گەورەو کۆمەڵایەتیەی ساڵی رابردوو، بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکان هەر یەکەیان لە مەیدان و نەبەردی خۆیدا ئامادەییان هەبووە… هیچ رۆژێک نەبووە ئیران نەبێتە مەیدانی نارەزایەتی بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکان، واتە ئەگەر ئەم بزوتنەوەیە لە ئاستی سەراسەریدا و هاوئاهەنگ لەگەڵ یەکتری پاشەکشەی پێکرا، بەڵام لە ئاست و مەیدانەکانی خۆیاندا بە قامەتی بەرزەوەو ماونەتەوە، لە بزوتنەوەی کرێکارییەوە بۆ بزوتنەوەی ژنان و لاوان مامۆستایان. کرێکاران بۆ ماف و موچە دواکەوتوەکانیان و بەدژی دەرکردن لەسەر کار و سەختی کار، ژنان بەدژی هەوڵەکانی پیاوانی رژێم بۆ دەستبردنەوە بۆ حجابی ژنان، و لاوان بەدژی بێکاری و سەرکوتی ئیسلامی و مامۆستایان بۆ خواستەکانیان،…تاد. لەسەنگەری خەباتی بەردەوامدان.

ئەو ئامادەییەی چینی کریکار و بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی تر لە بەرامبەر بەدەسەڵاتی جمهوری ئیسلامیدا، پاشەکشەی پیناکرێت و ئەو دەستکەوتانەی راپەرینی خەڵکی ئیران قابیلی وەرگرتنەوە نین. دەسەڵاتی جمهوری ئیسلامیش هیچ شانسێکی بۆ خۆشباوەرکردنی جەماوەر لەدەستدا نەماوەو سەرکوت و فریوکاریش ناتوانێت ئەم دەسەڵاتە لە زەبری راپەڕین و شۆرشی داهاتوو ڕزگار بکات.

ساڵیک بەسەر کوشتنی ژینا و راپەرینی خەڵکی ئێراندا تیپەڕی، ژینا و راپەرین لە ئێراندا بوونەتە رەمزو  دەستمایەی ڕاپەرین  و شۆرشی داهاتووی بیبەشانی ئیران لە پێناو ژیانێکی ئازاد و تەسەل و ئینسانیدا.  

بەهۆی بێدەربەستی نابەرپرسیاریەتی دەسەڵاتی سیاسی و دواکەوتنی موچە، جارێکی تر بەشێکی زۆر لەمامۆستایان و کرێکار و کارمەندانی سلکی تەندروستی و فەرمانبەرانی شارەوانی هەڵەبجە…تاد، بەناچاری بریاری  کۆبونەوەو بایکۆت و راگرتنی دەوامیان داوە. ماوەی زیاتر لە دوو مانگە موچەی موچەخۆرانی هەرێم دابەش نەکراوە، ئەمەش بۆتە هۆی گوشارێکی یەکجار گەورەو لەسەر ژیان و گوزەرانی موچەخۆران و هاوڵاتیان بەشێوەی گشتی. نەدانی موچە بە موچەخۆران کە بەڕێوەچوونی ژیان و گوزەرانیان لەسەر ئەو برە موچەی مانگانەیە، بە مانای راگرتنی ژیان و شێواندنی خێزان و بێئیرادەکردن و برسیکردنێکی دەست ئەنقەست دێت. گێرانەوەی هەواڵی ئەوەی خەڵک کار دەکات و مانگانە موچەی پێنادرێت بۆ هەر تاکێکی دەرەوەی دەسەڵاتی هەرێم، لەوانەیە جێگای باوەڕنەکردن و شۆک هێنەر بێت. ئاخر لە هیچ جێگایەکی ئەم گۆی زەوی و لەهیچ وڵات و دەوڵەتێکدا ئەوە نییە موچەخۆران موچەیان پێ نەدرێت. ئەگەر هاوڵاتی و کارمەندێک لەهەر وڵاتیکی ئەم گۆی زەویە مانگانە لەکاتی خۆیدا موچەی پێنەدرێت، ناتوانێت ژیان بکات. ئەوە راستیەکی بی ئەمما و ئەگەرە. کەچی دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوازی کورد هەر ماوەیە بە پاساوێک موچە دوادەخات، لە موچە دەبڕن و لەوەش زیاتر موچە نادەن بە کرێکارو کارمەندانیان… خۆ ئەوە ئەگەر بۆ یەکجار و یەک مانگ بێت، لەوانەیە لەڕیگای قەرز یان ڕێگای ترەوە بتوانرێت ئەو مانگە بەهەر سەختیەکەوە تێ پەڕێنریت، بەڵام نەدانی موچە بۆ چەند مانگ بۆ خەڵکێک کە ژیانی بەندە بەموچەکەیەوە، ناتوانرێت هیچ ناوێکی لێ بنرێت جگە لە تاوان و تاوانکارییەکی ئاشکرا.

سەرانی حزبەکان و بەرپرسەکانیان لە حزب و حکومەتدا، بەو هۆیەوە لەسەر کێوێک لەداهات و قوتی دزراو و موچەی خەیاڵیین، هەست بە نەبوونی و مانای نەدانی موچە ناکەن. لە برسێتی و گرانی حاڵی نین، لە کروزانەوی مناڵ و لاوی گیرفان خاڵی، تێ ناگەن. نازانن تێچووی ژیان و خوێندن و پەروەردەو تەندروستی و دەیان پێداویستی تر یانی چی؟ بۆیە زۆر بێباکانە دەڵێن پارەمان لەبەردەست نییە، بەغدا پارە نانێرێت، ئەوە لەکاتێکدایە خەڵک و موچەخۆرانی هەرێم لە هەرێمدا ژیان دەکەن و لەژێر سایەی ئەم دەسەڵاتەدا خەریکی کارو رەنج و بەرهەمهێنان و رووبەڕوون لەگەڵ دام و دەزگاکانی هەرێم، نەک دەرەوەی هەرێم و دەسەڵاتێکی دەرەکی. ئەوە لە کاتێکدایە داهاتی هەرێم، گومرگ و زەریبە، داهاتی کارگە و کارخانەکان و بەرهەمی ناوخۆیی دام و دەزگاکان، لەلایەن دەسەڵاتی هەرێمەوە وەردەگیرێت، کەچی لەو داهاتەش ئامادەنین موچە بدەن و بێ باکانە شانی خۆیان لە دابەشکردنی دەدزنەوە.

ئەوەی کە دەسەڵاتی سیاسی ئامادە نییە موچە وەکو مافێکی حاشاهەڵنەگری موچەخۆرانی هەرێم بدات، جەنگیکی ئاشکرایە لەدژی هاوڵاتیان و موچەخۆران و سیاسەتێکی دژە ئینسانی برسیکردن و کوشتنی دەست ئەنقەستی ژیانە. لەبەرامبەر بەو دۆخەدا نەک نارەزایەتی و کۆبونەوە و مانگرتن و بایکۆت، بەڵکو هەر کاردانەوەیەکی تر لەبەرامبە بەو دەسەڵاتە بۆ راماڵین و لەبەینبردنی نەک ڕەوایە، بەڵکو دواخستنی ئەرکی کۆتاییهێننان بەو دەسەڵاتە کارێکی نابەجێ و نادروستە.

بایکۆت و مانگرتن و کۆبونەوە، راستە بەشێکە لە دەربرینی نارەزایەتی و شێوەی جیاواز جیاوازی بێدەنگ نەبوون و ناڕازی بوونە، بەڵام هێشتا ئەم شێوازانە وەڵامدەرەوە نین، خواستی زیادکردنی موچە، هەلی کار، بیمەی بیکاری و تەندروستی، خواستی خزمەتگوازارییەکان…تاد، دەشی لەڕێگای مانگرتن و کۆبونەوە و مانگرتن گوشار لەسەر دەسەڵات دروست بکەن و دەسەڵاتیش بە ئاسانی مل بەو گوشارە نەدات. بەڵام هیچ پاساوێک بۆ نەدانی موچە نییەو وەڵامیش بەبێ موچەیی بەتەنها بە بایکۆت و کۆبونەوە و مانگرتن نابێت، بەڵکو دەخوازێت ئاستی نارەزایەتیەکە شێوازی تر بەخۆوە بگرێت. لەوانە دەستبەسەراگرتنی داهاتی دام و دەزگاکانی وەکو هاتووچوو، زەریبە، تاپۆ، کارگەکان، تەندروستی، راگرتنی شادەماری بەرهەمهێنان و ڕیگری لە فرۆشتنی نەوت و تانکەرەکان، لەجوڵەخستنی کێڵگە نەوتییەکان، داخستنی دەروازە سنورییەکان… تا دەگاتە دەست بەسەراگرتنی داهات وسامانی بەرپرسە حزبی و حکومیەکان و کەلەسەر ژیان و گوزەران و ماندووبوونی خەڵک و دزی و تاڵانی ئاشکرا بوونە ملیۆنیر و ملیاردێر.

بۆئەوەی داهاتی خودی دەسترەنجی موچەخۆران بۆ موچەخۆران و کارمەندان بگێردرێتەوە، رێکخراوبوون و یەگگرتووبوون بۆ دەست بەسەراگرتنی داهات لەلایەن خودی موچەخۆران و کارمەندانی کەرتە جۆراو جۆرەکانی بەرهەمهێنان و داهات و دوبارە دابەشکردنەوەی بەشیوەی یەکسان و ستاندارد بەسەر موچەخۆراندا هەنگاوێکە پێویستە دەستی بۆ ببرێت. ناکرێ هیچی تر ئەو دۆخە قبوڵ بکرێت. کاتی وەرێخستنی بزوتنەوەی راستەوخۆی جەماوەرییە، دەسەڵات نەئامادەییەو نەتوانایی هەیەو نەئەهلی فەرمانرەواییە، بەکردەوە نیشانیداوە جگە لە کۆمەڵیک تاڵانچی کە بەزۆری چەک خۆیان داسەپاندووە، هیچی تر نین. کاتی ئەوە هاتووە داهات و چەکیان لێ دابماڵرێت. هەنگاوی یەکەمیش وەڕێخستنی بزوتنەوەیەکی راستەخۆی جەماوەری رێکخراو هاوئاهەنگ و یەکگرتوانەیە، کە خۆی دەست ببات بۆ بەڕێوەبردنی کارگەو کارخانەو خوێندن و پەروەردەو تەندروستی و ئاو و کارەبا و کۆنترۆڵی دەروازە سنورییەکان و کارگەکان و…تاد. لەهەر کەرت و بەشێکدا کارمەندان و کرێکاران، نوێنەرانی خۆیان هەڵبژێرن و لەڕیگای ئەو نوێنەرانەوە بەرهەمی ماندبوون و کاری خۆیان، بەشێوەیەکی عادلانە وەربگرن و چاوەڕوانی ئەوە نەبن کەس موچەیان پێبدات و دابەش بکات.  

داهاتی کارگەو کەتەکانی بەرهەم‌هێنان و بەشەکانی ئاو و کارەبا، هاتوچۆ و تەندروستی، تاپۆ و زەریبە و خاڵەسنورییەکان و گومرگ و… بەتەواوەتی و بەزیادەوە بەشی موچەو خزمەتگوازرییەکانی هاوڵاتیان دەکات و لەوەش زیاتر دەستبردنی جەماوەری نارازی بۆئەم شێوەکارە و گێرانەوە و کۆنترۆڵکردنی داهات و سەرچاوەکانی لەلایەن خۆیان و بەشێوەی ریكخراو و هاوئاهەنگ، ئیرادەی سیاسی و ئینسانی و توانای واقعیان بۆ دەگێڕێتەوە و بۆ هەمیشەش دەستی دەسەڵاتی دزەکان لەسەر ژیان و گوزەرانیانی کۆتا دەکات… لەوەها دۆخیکیشدا بەغداش ناچارە مل بەو ئەمری واقعە بدات و مامەڵە لەگەڵ خەڵکی کوردستان بکات. چ لەپەیوەند بۆ موچەو داهات و سامان و چ لەپەیوەند بە چۆنیەتی پەیوەندی هەرێم بەبەغدا و پرسی سیاسی و ئەمنی و حقوقی، خەڵکی کوردستان…

هەوڵی دەسەڵاتی بەغدا، بۆ قوتبیکردنەوەی دەسەڵات لەناوەند و لەو نێوەشدا گوشارەکانی بۆسەر دەسەڵاتی هەرێم، رەوەندێکە لەدوای کۆتاییهاتنی جەنگی سەربازی لەدژی داعش و روداوەکانی ١٦ ئۆکتۆبەر، بەردەوامی هەیە. بنبەست و کۆتاییهاتنی سیاسەتی ئابوری سەربەخۆ، دەرهێنانی دۆسیەی نەوت و غاز و چاودێری لەسەر داهاتی نانەوتی و لاوازبوونی هاوسەنگی هیزی ناسیونالیزمی کورد لەبەرامبەر بەغدادا، هێندەی تر دەستی دەسەڵاتی ناوەندی ئاوەڵاتر کردووە، تا بەخێرایەکی زیاترەوە هەوڵی بەرگریکارانەی دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد، تێک بشکێنێت و بەتەواوەتی و بێ ئەمما و ئەگەر هێزەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی بخاتە چوارچێوەی سیاسەت و نەخشە ناوەندیەکانی خۆیەوە. ناسیونالیزمی کورد لەگەڵ ئەوەدا هەموو هەوڵی خۆی خستۆتە گەر تا خۆی لەگەڵ دۆخی تازە بگونجێنێت و لەگەڵ بەغدا بسازێت، بەڵام هاوکات مەترسی لەسەر بەشی دەسەڵاتی لە بەغدا ناچاری کردووە بەوەی کە هەندێک بەرگری لەخۆی بکات و لەو رێگایەوە بەوجۆرە بچێتە باوەشی بەغدا، کە لانی کەم سەنگێکی هەبێت. روداوەکانی ئەم چەند رۆژەی کەرکوک جگە لە رەنگدانەوەی ئەو واقعیەتە شتێکی تر نییە. لەو نێوەدا پارتی دەیەوێت وەکو ئاڵاهەڵگری بزوتنەوەی کوردایەتی و بە پەراوێزخستنی یەکێتی، لەبەرامبەر بەغدادا خۆی دەربخات. بەتایبەتیش کە یەکێتی بەتەواوەتی چۆتە پاڵ باڵ و رەوتی باڵادەستی دەسەڵات “شیعەی سیاسی” لە عێراقدا و لەوەش زیاتر ئەوە بەڕێگایەک دەزانێت بۆ گێڕانەوەی هاوسەنگی هێزی بەرامبەر بە پارتی یان لانی کەم ڕاگرتنی داکشانی کێرڤی بەردەوامی لەبەرامبەر پارتییدا. سەرنجدانێکی کورت لە پەیام و لێدوان و راگەیاندنی یەکێتی بەرۆشنی نیشانی دەدات کە یەکێتی لەبەرامبەر بە گوشارەکانی بەغدا بۆسەر دەسەڵاتی هەرێم مێش میوانی نییە و لەوەش زیاتر رەوایەتی پێ دەبەخشێت و خۆی وەکو دەسەڵات لەهەرێمدا نابینێت، بەوەش بەکردەوە دەسەڵاتی هەرێم و بریاری سیاسی بەخشیوە بە پارتی. لێکەوتە زیانبارەکانی ململانێی بەغدا و هەولیر لەسەر خەڵکی کوردستان، بەزۆنی سەوزیشەوە بۆ یەکێتی بۆتە خێر و بەرەکەتێک بۆئەوەی ئۆباڵی بێ موچەیی و دارمانی خزمەتگوازارییەکان و ناکامی ڕێکەوتنەکانی هەولیر و بەغدا بخاتە ئەستۆی پارتی و شانی خۆی لەهەر بەرپرسیاریەتیەکی هەرێم و زۆنی سەوز خاڵی بکاتەوە.

پارتیش لەگەڵ ئەوەدا ئەوە بەدەستکەوت دەزانێت کە بریاری سیاسی لەهەرێمدا بە تەواوەتی لەدەستی خۆیدا قۆرغ بکات و بەتەواوەتی یەکێتی و هێزەکانی تر پەراوێز بکات، بەڵام پەراوێزخستنی یەکێتی لە هەرێمدا، رەوایەتی دەسەڵاتی ناسیونالیزمی کورد بەشێوەی گشتی دەخاتە ژێر پرسیارەوەو بەکردەوە ئەو درۆیەی ناوی حکومەت و پەرلەمان و قەوارەی دەستورییە!!، ناهێڵێت…

لەئێستادا پارتی لەیەک کاتدا رووبەڕووە لەگەڵ گوشارە بەردەوامەکانی بەغدا لەلایەک و دوورکەوتنەوەی یەکێتی لە پارتی و پشت چۆڵکردنی لەبەرامبەر بە گوشارەکانی بەغدادا، لەلایەکی ترەوە.

پارتی بەمەبەستی شکاندنی ئەو تەوقە و دوو گوشارە لەیەک کات و تەنانەت هاوئاهەنگەدا، ناچارە جوڵە بکات و سیناریۆ بەدەستەوە بگرێت. دیارە بەجیا لەو دوو گوشارە هاوئاهەنگ و لێکهەڵپێکراوە، هاوکات کێشەی دابینکردنی موچەی موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، نارەزایەتی قوڵی جەماوەری، گوشاری بەردەوامی ئەمریکاو غەرب، گرفتەکانی بەردەم هەڵبژاردنی داهاتوو…تاد، چەند دۆسیەیەکن کە یەخەگیری پارتین.

پارتی لەو نێوەدا ناچارە کە بچوکترین فایل و پەروەندە، گەورەبکات و غول ئاسا بیخاتە ڕوو، تا بەکردەوە روداوە و پێشهاتە گەورەو واقعیەکان، بچوک بکاتەوە.

کردنەوەی بارەگا لە کەرکوک، یەکێک لەو دۆسیە بچوک و ناکارایەیە، کە پارتی بەگەورەکردنی ویستی دۆسیەکانی تر لەچاوی خەڵکی کوردستانەوە بشارێتەوە و لەوەش زیاتر هەوڵی دا ئەم کەیسە بچوکە لەگەڵ کێشەی گەورەی سیاسی خەڵکی کوردستان لێک هەڵپێکێت.

دوورخستنەوەی دەسەڵاتی پارتی و یەکێتی لە کەرکوک تەواوی ناوچەکانی دەوروبەری، لەدوای ١٦ ئۆکتۆبەرەوە ئاڵوگۆرێکی گەورەی بەسەر هاوسەنگی ‌هێزی نێوان دەسەڵاتی و بەغدا و هەرێمدا هێنا، کە بە کردنەوەی بارەگایەک و دەیان بارەگاش وەڵام نادرێتەوە، هەروەها کارنامەی پارتی و یەکێتی لە کەرکوک هێندە کارنامەیەکی نەنگین و ئەلگۆیەکی دەسەڵاتداری هێندە شەرماوەرە نەک خەڵکی عەرەب زمان و تورک زمان، بەڵکو خەڵکی کورد زمانیش نەفرەتی لێ دەکەن. ئەو برگەیە کە پارتی بە دروشمی کەرکوک “قودسی کوردستان” و یەکێتی بە “دڵی کوردستان”، دەسەڵاتیان تییایدا نیشانیدا، هیچی نیشان نەدا ئەوە نەبێت، کە کەرکوک بۆ پارتی و یەکێتی جگە لە کانگا و سەرچاوەیەک بۆ دزی و تاڵانی نەوت و بیمافی و سەرکوت و نائەمنی و دنەدانی کێبەرکێی قەومی و دینی زیاتر شتیكی تر نەبوو. وە کەرکوک کرایە مەیدانێک بۆ ململانێیەکی تەواو حزبی و شاریكی بێ کۆتا نائارام و نائاسایش و وێران لە سەرەتاییترین خزمەتگوزاری بۆ سەرجەم دانیشتوانەکەی. ئەم ئەلگۆیە لە دەسەڵاتدارێتی هێندە جێگای نەفرەتە، کەس ناتوانێت شانازی پێوە بکات. وە جارێکی تر گەڕانەوەی قەڵەمرەوی دەسەڵاتی پارتی و یەکێتی بۆ کەرکوک بەمانای وشە کۆتایی هاتووە و جارێکی تر هێزە ئیسلامی و قەومیەکانی عیراق، ڕێگا نادەن پارتی و یەکێتی بە دەسەڵاتەوە لەکەرکوکدا دەربکەون… دەکرێت بارەگاو چەندین بارەگایان هەبێت، بەلام بارەگای بێدەسەڵاتی کۆنترۆڵکراو و جڵەوکراو و بەکورتی حزب و هێزی بی دەسەڵات. پارتی ویستی لە رێگای وروژاندنی پرسی گێرانەوەی بارەگا بۆ کەرکوک، لەلایەکەوە دۆسیەی کەرکوک تێکەڵی پرسە ئاڵۆزکاوەکانی تر لەگەڵ بەغدا بکات و لە گەمەی گفتوگۆی بێ پسانەوەیدا دۆسیەی سیاسی کەرکوک لەگەڵ دۆسیەی نەوت و غازو بودجە و شایستە دارایەکانی هەرێم و دادگای فیدرالی… لێک هەڵپێکی، تا لەو رێگایەوە بەغدا بخاتە ژێر گوشارێکی سیاسیەوە بۆ خواستی موچە و بودجە. لەلایەکی تریشەوە لەبەرامبەر بە یەکێتیدا نمایشی خاوەندارێتی کەرکوک بکات و هەستی جەماوەری کوردستان بە کەرکوکیشەوە باوەشێن بکات، تا لەهەڵبژاردنی داهاتوودا، مایە لەسەر دڵسۆزی!! پارتی دابنێن.

ئەم نەخشەو سیناریۆیە، بەشوێنێک نەگەیشت، دیارە هیزە میلیشیایەکانی حزبە باڵادەستەکانی عێراق، کە ئێستا باڵادەستی خۆیان بەسەر خەڵکی کەرکوکدا سەپاندووە، دیوی دووەم و درێژەپێدەری ئەو سەرکوت و بیمافی و هەڵاواردن و وێرانکاریەن، کە چ دەسەڵاتی ٣٥ ساڵەی بەعس و چ دەسەلاتی ١٤ ساڵەی پارتی و یەکێتی بەسەر خەڵکی کەرکوکیاندا هێناوە. بەڵام هیچ دەسەڵاتێک رەوایەتی لەرێگای درندەیی دەسەڵاتێکی تر وەرناگرێت.

هێزە ئیسلامی و شیعی و قەومیەکانی عێراق رێکخستن و لایەنگرانی خۆیانیان لە کەرکوک هەڵخراند بەدژی پارتی و پارتییش، لایەنگر و ریکخستنەکانی خۆی لەدژی ئەوان هەڵخراند و لەم چوارچێوەی ململانییەی دەسەلاتیشدا بەداخەوە ژمارەیەک لە هاوڵاتی بوونە قوربانی دۆخی شاری کەرکوکیش نائارامتر و میلیتاریزەتر کرا. لێکەوتەکانیشی ئەوە بوو هەر کام لە حزبی بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی وەکو عەرەب و تورکمان و کورد، نەعرەتەو دروشمە هەڵاوێردن ئامێزەکانی خۆیان بەدژی دانیشتوانی کەرکوکدا بەدەستەوە گرت. “کەرکوک شاریكی عەرەبییە”” کەرکوک شارێکی کوردییە”” کەرکوک قودسی کوردستانە”” کەرکوک دڵی کوردستانە”” کەرکوک شارێکی تورکمانییە”…تاد ئەمانە هەڵگری ئاشکرای ماکەکانی هەڵاواردن و دنە دانی قەومیین، لە کەرکوکدا، لەبەرامبەر بەیەکەوە ژیانی واقعی و مێژووی و یەکانگیربوونی کۆمەڵایەتی دانیشتوانی کەرکوکدا. بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد بەدرێژایی میژووی خۆی، لەڕێگای خۆبەستنەوە بەکێشەی خەڵکی کوردستانەوە ویستویەتی لەگەڵ دەسەڵات لەناوەندا هاوبەش بێت، کاتێک پۆست و داهات و بەشداریان پێداوە، باسی چارەسەری کێشەی کوردی خەواندووە،  کاتیکیش پۆست و بەشداری سیاسییان لێی زەوت کردووە یان سنورداریان کردووەو خستویانەتە ژێر گوشارەوە دوبارە خۆیان بە کێشەی سیاسی خەڵکی کوردستانەوە هەڵواسیوەتەوە. لەکاتێکدا ناسیونالیزمی کورد و بزوتنەوەی کوردایەتی دوورو نزیک پەیوەندی بەچارەسەر کێشەی خەڵکی کوردستانەوە نەبووەو نییە. لەناو بازنەی کێشەی خەڵکی کوردستانیشدا لەگەڵ دەسەڵاتە کۆنەپەرست و دژە ئینسانیەکانی ناوەنددا، کەرکوک وەکو چەق و سەنتێزی ململانێی ناسیونالیزم عەرەب و  ناسیونالیزمی کورد، چوارچێوەی پێدراوە. ئێستا کە بزوتنەوەی کوردایەتی لەژێر گوشاری بەغدادایەو رۆژ بەڕۆژ دەسەڵاتی سنوردارتر دەکرێت، پارتی دەیەوێت وەکو ئاڵاهەڵگری کوردایەتی جارێکی تر دۆسیەی سیاسی کورد و لەناو ئەو دۆسیەیەشدا کەرکوک بەدەستەوە بگرێت، بۆ ئامانجی حزبی خۆی و لێدان لە پیگەی یەکێتی.

دیارە چارەسەری واقعی و یەکجاری کێشەی کەرکوک لە بنەرەتدا، بەستراوەتەوە بە چارەسەری سیاسی کێشەی سیاسی خەڵکی کوردستانەوە، بەڵام مەرج نییە دۆخی نەخوازروای ئیستای کەرکوک ببەسترێتەوە یان حەواڵەی چارەسەری کیشەی خەڵکی کوردستان بکرێت، بەڵکو هەر ئێستا دەکرێت بەخستنەگەرو ئیرادە نواندنی خودی خەڵکی کەرکوک و جەماوەرەکەی بێ گوێدانە ناسنامەی قەومی و دینی، لەڕێگای وەردەنانی هیزی میلیشیایی حزب و هیزە سیاسیەکان، زامنکردنی ئازادی سیاسی بۆ هەڵسورانی ئازادانەی سیاسی و مەدەنی حزب و لایەنە سیاسیەکان، بەتاوان ناساندن و ریگری کردن لە دنەدانی قەومی و دینی و قەدەغەکردنی سیاسەتی هەڵاواردن ئامیز و  دابینکردنی بەشێک لە داهاتی نەوتی کەرکوک بۆ دانیشتوانەکەی… هەر سێ گرفتی ئەمنی و نائارامی و خزمەتگوزارییەکان… تا رادەیەکی زۆر چارسەر دەبن و دۆخی کەرکوکیش ئاسایی دەبێتەوە. خەڵکی کەرکوک لەدۆخێکی ئاوادا دەتوانن بەرگری واقعیش لە هەر هەرەشەیەکی ئەمنی بکەن کە دەکرێتە سەریان.

ناوەراستی سێبتەمبەی ٢٠٢٣

مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە کەرکوکەوە بڕیارییدا، کۆنگرەی پێنجەمی خۆی لە بەرواری ٢٧/٩ دا ببەستێت… دیارە بەستی کۆنگرە بۆ هەر حزب و رێکخراوەیەکی سیاسی بەجیا لە لایەنی حقوقی و پەیرەوی ناوخۆیی ئەو حزبە کە حزب بریاردەدات چەند ساڵ جارێک کۆنگرە ببەستێت، هاوکات پێداویستی سیاسی و رێکخراوەییش بەستنی کۆنگرە بەهەر چەند ساڵیک جارێک دەکاتە پێداویستیەک بۆ ئەبدەیت کردنەوەی خۆی و ریزەکانی و رابەریەتی و ئۆرگانەکانی و  هاوکات بۆ پەسەندکردنی بریار و هێنانی سیاسەتی تازە کە وەڵامدەرەوەی روداو و ئاڵوگۆرە سیاسیەکانی بێت. یەکێتی نیشتیمانی کوردستان تا ئێستا حزبێکی گەورەی سیاسی و خاوەن دەسەڵاتی زۆنێکی دیاریکراوی هەرێمە. بریاردان بۆ بەستنی کۆنگرە پێویستی بە خوێندنەوەیەکی هەمەلایەنەو ئامادەکارییەکی زۆر هەیە، پێویستی بە هەڵبژاردنی نوێنەران و ئامادەکردنی نەخشەو بریاری سیاسی و ئاڵوگۆری پێویست لە بەرنامەو پەیرەوی ناوخۆ و ئامادەکردنی توانایەکانیەتی بۆ رێکخستنەوەی رابەرایەتی تازە… کاتێک تەماشای دۆخی سیاسی کوردستان و ئاڵوگۆرەکان و ئەگەرەکانی بەردەم دەسەلاتی سیاسی هەرێم و دۆخی ناوخۆی یەکێتی دەکەین، بریاری بەستنی کۆنگرە بەو خێرایی و بەو ماوە کەمەی بۆی دانراوە، نیشانەیەکی رۆشنە کە ئەوە کۆنگرەیەکی نائاسایی و پێش وەختەیە.

کۆنگرەیەکە لە راستای شکستی کۆنگرەی پێشووی و هەنگاوەکانی کە گرتییە بەر. کۆنگرەی پێشووی یەکێتی نەک نەیتوانی وەڵام بەدۆخی یەکێتی و گرفتەکانی بداتەوە، بەڵکو گورزێکی گەورەی وەشاندە دۆخی یەکێتی و پاشەکشەی بەسەردا سەپاند.

کێشەی بناغەیی یەکێتی نیشتیمانی لە کۆنگرەی چوار و لەم کۆنگرەیەشدا، لەلایەکەوە وەڵامدانەوەیە بە کیشەی رابەری، رابەرایەتیەک کە لانی کەم  بتوانێت جێگای تاڵەبانی باوک لە ئاستە هەرە لاوازەکەیدا پڕ بکاتەوە و لەلایەکی تریشەوە لەباری سیاسیەوە یەکێتی بکاتە خاوەن ئەجندا و نەخشە و پرۆژەی سیاسی کە وەڵامدەرەوەی دۆخی ئیستا بێت.

هەموو کەس و چاودێرێکی سیاسی دەزانیت، یەکێتی بەهیچ جۆریک ئامادەیی بۆ وەڵامدانەوە بەو گرفتانە نییە و لەو ئاستەدا نییە بتوانێت ئەو دۆخە تێپەڕێنێت کە تا دێت بەرەو داکشان دەچێت. لەلایەکەوە یەکێتی بەکردەوەو بە فەرمی بۆتە حزبی بنەماڵەو کوڕانی تاڵەبانی خاوەنی حزبن نەک یەکێتییەکان، و لەلایەکی تریشەوە یەكێتی حزبی پاشکۆی ڕوداوەکان و دەستخاڵییە لەهەر پرۆژەیەکی سیاسی جیاواز لە نەیارەکانی بۆ دۆخی سیاسی عێراق و کوردستان و پێشهاتەکان. لەوەش زیاتر یەکێتی بەتەواوەتی بۆتە هێزێکی کۆنەپەرستی جێ متمانەی سەلەفی و ئیسلامیەکان و دوورە لەهەموو بانگەشەکانی سەبارەت بۆ سۆشیال/دیموکراسی و مافە فەردی و مەدەنییەکان و…تاد.

کۆنگرەی پێنجەمی یەکێتی، کۆنگرەی راسان و خۆئامادەکردنە بۆ هەڵبژاردنەکان و کۆتاییهێنانە بەدۆسیەی هاوسەرۆک لاهور شێخ جەنگی. نەک کۆنگرەیەک بۆ ئاڵوگۆڕ و تازەکردنەوەی یەکێتی و هێنانی بڕیار راسپاردەو پرۆژەی سیاسی و ئاڵوگۆر لە پەیکەرەی رێکخراوەیی و رابەری و وەڵامدانەوە بە گرفتەکانی بەردەمی کە تادێت یەکێتی دەکاتە قوربانی.

هەڵبژاردنەکان چ لەکاتی خۆیدا بکرێت یان دیسان دوابخرێت، هیچ لەو راستیە ناگۆرێت، کە مەترسی سەرەکی لەسەر یەکێتی هەیە و قەبارەکەی لە ئاستی فەرمی و کایەی هەڵبژاردنەکاندا بچوک دەکاتەوە و رەوایەتی دەسەڵاتی بەزۆر داسەپاوی بەسەر زۆنی سەوزدا هێندەی تر دەخاتە ژێر پرسیاری نەیارە سەرەکیەکانی لە زۆنی زەرد و هاوکات نەیارەکانی لە زۆنی سەوزدا. ئەوەی لەدوای کۆنگرەی چوارەوە لەناو تەلاری رێکخراوەیی یەکێتی روودەدات و ئەوەیش لە ئاستی سیاسی و کۆمەڵایەتی و لە پرسەکانی پەیوەست ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیانەوە دەبینرێت… رەوتی دارمانی یەکێتی و لاواز بوون و داغان بوونی نیشان دەدات… لە ئاستی هەرێمی کوردستان و بریاری سیاسییدا، یەکێتی هێندە بێ رۆڵ و پاشەکشەی پێکراوە، کە لەزمانی سەرانیەوە دانی پیادەنرێت. ئەوەش کە یەکێتی بەو دەردە بردووە، پێشرەوی هێزە نەیارەکانی و بەتایبەتی پارتی نییە، بەڵکو خودی یەكیتییە، کە مانایەکی بۆ سیاسەت و کاری سیاسی و حزبیایەتی لە ئاستە هەرە لاوازەکەیەدا نەهێشتۆتەوە. حزبی بێ سیاسەت و پرۆژە، حزبی بێ دەستوری ناوخۆیی و پەیرەوی ناوخۆ، حزبی ناهاوهەنگ و پاشکۆی رووداوەکان، حزبێک هیچ دامەزراوەیەکی لە جێی خۆیدا نەبێت، حزبی خزانی بەرەو دواپلەی کۆنەپەرستی و ئامێزکردنەوە بۆ هیزە سەلەفی و ئیسلامیەکان، حزبێک کەلەژێر سایەییدا رۆژانە کادرو رابەرانی حزبەکە خۆی تیرۆر و تڕۆ دەکرێن… هیچی تری لێ چاوەڕوان ناکرێت، جگە لەوەی کە بەودەردە بچیت، کە هەمووان دەیبینن.

دۆسیەی ناوخۆیی یەکێتی و کۆتاییهێنان بە رۆڵی لاهور شیخ جەنگی و کارکردنی بەناوی هاوسەرۆک و یەکێتییەوە، یەکێکی تر لە ئامانجە سەرەکیەکانی کۆنگرەی یەکێتییە. تا ئێستا لاهور شیخ جەنگی بەوێنەی هاوسەرۆکی شەرعی و بەناوی یەکێتیەوە چالاکی و هەڵسوران دەکات، لێدوان و بەیاننامەو دەردەکات، دیدار و هاوپەیمانیەتی دەبەستێت، بەواتایەکی تر یەکێتیەکی تر لەناو یەکێتیدا نوینەرایەتی دەکات و لە جەماوەر و هیزی یەکێتی کەڵک وەردەگرێت… چونکە ئەم دۆسیەیە لە دوای کۆنگرەی چوارەوە یەکلایی نەکرایەوە، کۆنگرەی پێنج دەیەوێت کۆتایی بەم دۆسیەیە بهێنێت.

کۆتاییهێنان بەدۆسیەی لاهور شیخ جەنگی ئەگەر لە کۆنگرەی پێنجەمدا لەباری حقوقی و بەپێی پەیرەوی ناوخۆ بەسەرئەنجام بگات، بەڵام هۆکارو زەمینەکانی کاری سیاسی و دروستبوونی تەکەتول باڵی سیاسی تر لەناو خۆی یەکێتیدا، کۆتایی پێ ناهێنێت. مامەڵە لەگەڵ دۆسیە و باڵی سیاسی ناوخۆیی، بەتەنها بە هەنگاوی رێکخراوەیی و دەستوری وەڵامی پێنادرێتەوە، بەڵکو هاوکات پێویستی بە وەڵامی سیاسییە لە ئاستێکی فراوانتری کۆمەڵایەتیدا.

دۆخی یەکێتی چ لە ئاستی ناوخۆیی چ لەئاستی دەرەکی و کۆمەڵایەتیدا، زەمینەیەکی لەبارە، بۆ سەرهەڵدانی باڵ و لاباڵ و خەت و هێزی سیاسیتر لەناو خۆی یەکێتی و لە قەڵەمرەوی دەسەڵاتی زۆنی سەوزی یەکێتیدا، بەناوی یەكتییەوە.

بەکورتی، کۆنگرەی پێنجەمی یەکێتی بەمەبەستی ئامادەکاری بۆ هەڵبژاردنەکان و لەپێناو وەڵامدانەوەی بە یەکلاییکردنەوەی دۆسیە لاهور شیخ جەنگی، لەئاستی پەیرەوی ناوخۆی ناو یەکێتیدا دەبەسترێت… ئەو دوو ئامانجەش کۆنگرە ناکات بە کۆنگرەیەکی سەرکەتوو.

کۆتایی ئابی ٢٠٢٣   

هێشتا دیار نییە هەڵبژاردنەکان لەکاتی خۆیدا دەکرێت یان نا، بەڵام دیارە کە خەڵکی عێراق و کوردستان وەکو جاری پێشوو بەشداری هەڵبژاردنەکان ناکەن و بەشکستی دەکێشن. ئەمەش وای کردووە حزبە سیاسییەکان لە ئێستاوە خەریکی خۆ ئامادەکردن بن بۆ هەڵبژاردنەکان و لەوەش زیاتر کەمپەینی هەڵبژاردنەکان بەکردەوە وەڕێبخەن.

کاتی ئەنجامدانی پرۆسەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان دیاریکراوە، بەڵام هێشتا ناکۆکی نێوان حزبە سەرەکیەکانی هەرێم لەوانە یەکێتی و پارتی لەپەیوەند بەچەندین دۆسیە بە هەڵبژاردنەکانیشەوە بە هەڵواسراوی و بێ چارسەر ماوەتەوە. ئەوەش کۆسپێکی بەردەم هەڵبژاردنەکانە. بەجیا لەناکۆکی نێوان پارتی و یەکێتی لەپەیوەند بەهەڵبژاردنەکانەوە، گوشارەکانی ئەمریکا و غەرب و رێکخراوە نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر پارتی و یەکێتی بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنەکان و دۆسیەی ڕێکخستنی هێزی پێشمەرگەو ڕیکەوتنیان لەگەڵ بەغداو…تاد، هێندەی تر یەکێتی و پارتی خستۆتە ژێر زەبری دەستێوەردانی دەرەکی و هۆکاریکیش بۆ قوڵکردنەوەی ئەزمەی دەسەڵاتدارێتی و نێوان پارتی و یەکێتی و گرفت بۆ ڕیکەوتنی نێوانیان لەسەر هەڵبژاردنەکان.

لەو نێوەدا ئەوەی لەهەموویان زیاتر گوشارە لەسەر پارتی و یەکێتی و حزبەکانی تری هیوا هەڵچنراو لەسەر هەڵبژاردنەکان، بەشداری نەکردنی رێژەیەکی یەکجار زۆری هاوڵاتیانە و بن بەستی حزبەکانیشە لەوەی چۆن بتوانن خەڵکی راپێچی سەر سندوقەکانی دەنگدان بکەن.

خەڵکی کوردستان بەجیا لە ئەزموونی هەڵبژاردنەکانی پێشوو، وە بەجیا لەو هەزاران بەڵینە رەنگاڵەیانەی کە حزبەکان بە خەڵکی کوردستانیان دەدا، بەکردەوە بۆیان سەلماوە، کە هەڵبژاردنەکانی هەرێمی کوردستان هیچ لە واقعیەتی داسەپاوی سیاسی ناگۆرێت و دەستی ئەحزابی دەسەڵاتدار لەسەر ژیانیان کورت ناکاتەوە، بەڵکو دەنگ بهێنن یان نا، براوە بن یان دۆڕاو… بەهۆی بوونی هێزی چەکدار و دەزگای هەواڵگری حزبی و بەتاڵانبردنی داهات و خۆبەستنەوە بە جەمسەرە ناوچەیەکانەوە، لەجێگای خۆیان دەمێنەوە. هەروەها ئەوە رۆشنە ئەوەی پارتی و یەکێتی و هاوبەشەکانی لەدەسەڵاتدا هێشتۆتەوە، بەرهەمی پرۆسیسی هەڵبژاردنەکان دەنگی هاوڵاتیان نییە، بەڵکو بەرهەمی ملهورییەکی ئاشکرای سیاسی و میلیشیایی و تاڵانکردنی قوتی هاوڵاتیان و عادەتی نۆکەر پیشەیییە. دەسەڵاتێک نەتوانێت سەرەتاییترین خزمەتگوزاری وەکو ئاو و کارەبا و سوتەمەنی و بۆ هاوڵاتیان دابین بکات، دەسەڵاتێک خۆی هۆکاری داڕمانی کەرتی تەندروستی و خوێندن و پەروەردە بیت، هۆکار بێت بۆ زۆر بوونی تاوان و خۆکوژی و لەوانەش زیاتر نەتوانێت موچەی موچەخۆرەکانی بدات، و لەو موچەیەش کە بەدواکەوتنی چەند مانگیەوە دابەشی دەکات بەشێکی لێ حەپەلوش بکات و بەشێکی پاشەکەوت و بریکی زۆریشی لە رێگای باج و خەراجەوە لێ وەربگرێتەوە، لەو لاشەوە حزب و بنەماڵەکان، بەهەشت بۆخۆیان و دەوروبەریان ئەفریدە بکەن، چۆن دەتوانن بە بانگەشەی پوچەوە خەڵکی راپێچی بەردەم هەڵبژاردنەکان بکەن؟.

هەڵبژاردن و ئەزموونی هەڵبژاردنەکان لە کوردستان، لە جێگای ئەوەی حزبەکان بکاتە براوە و یاریچی ناو هەڵبژاردنەکان، خەڵکی کردووە بە براوەو یاریچی سەرەکی ناو پرۆسەی هەڵبژاردنەکان. شکست کێشانی هەڵبژاردنەکان و رەوینەوەی خۆشباوەری بەهەڵبژاردنەکان، کاراکتەرە سەرەکیەکی نارەزایەتی جەماوەری بوو بە دەسەڵات و هەڵبژاردنەکان. بەشداری نەکردنی هاوڵاتیان لە هەڵبژاردنەکان، تەنها رەتکردنەوەی هەڵبژاردنەکان و پوچی هەڵبژاردنەکان نییە، بەڵکو بەش و گۆشەیەکە لە بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری بەدژی دەسەڵاتی داسەپاوی بۆرژوازی کورد و گاڵتەجاری هەڵبژاردنەکان وەکو گۆشەیەک لە رتوشی ئەو دەسەڵاتە، وە هاوکات بەشێکە لە بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری لەراستای وەرگرتنەوەی رەوایەتی دەسەڵاتی فەرمی، بە ئاراستەی راماڵینی دەسەڵاتی سیاسیدا.

لە دۆخی ناتەبایی و ململانێی دەسەڵاتی پارتی و یەکێتی و رەتکردنەوەی هەڵبژاردن لەلایەن زۆربەی زۆری خەڵکی کوردستانەوە، سەرانی سەرجەم حزبە سیاسیەکان، بەتایبەتی تریش بنەماڵەی دەستەبژێری حزبەکان، هەموو هەوڵیان ئەوەیە، جارێکی تر لە رێگای فریوکاریی هەمەچەشنەوە خەڵکی کوردستان راپێچی بەردەم سندوقەکانی دەنگدان بکەن… لەوانەش لەژێر ناوی هەرەشە دەرەکی لەسەر قەوارەی هەرێم، پاشگەزبوونەوەی بەغدا لە فیدرالیەت، گێرانەوەی هەیمەنەی بەغدا بۆسەر هەرێم، بەدەستەوە دەگرن. هەروەها بە پاساوی ئەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەست لەهاوکاریمان هەڵدەگرێت، ئەگەر هەڵبژاردن نەکەین و ناوماڵی کورد!! ڕیک نەخەین، دەیانەوێت خەڵکی کوردستان بترسێنن و لەرێگای ئەو ترسە دەرەکیەوە راپێچی بەشداری لە هەڵبژاردنەکانیان بکەن. ئەوە لە کاتێکدایە بەپێی خودی ئاماری راپرسیەکانی حزبەکان، هۆکاری سەرەکی بەشداری نەکردنی هاوڵاتیان لە هەڵبژاردنەکاندا، نەبوونی خزمەتگوزارییەکان، و نەبوونی هەلی کار و موچەیە… تا گوشاری دەرەکی…تاد.

سەرباری ئەو دۆخە، چ پارتی و یەکێتی و چ هێزەکانی دی، بەکردەوە و بەر لەوەی دیار بێت هەڵبژاردن دەکرێت لەوادەی خۆیدا یان نا، یان کاتی بانگەشەی هەڵبژاردن دەستی پێکردبێت، دەستیان کردووە بە بانگەشەی هەڵبژاردن و سەردان و بەخشینەوەی بەڵێن و دەرخستنی رووی سەغاوەت مەندیان بەرامبەر بە خەڵک. بارزانی سەردانی شار و شارۆچکەکان دەکات و گوێ لەداخوازی و نیگەرانی هاوڵاتیان دەگرێت و هاوخەمیان بۆ دەردەبرێت و پشتیوانی داواکاری هاوڵاتیان دەکات… سەرۆکی یەکێتی لە “کەرکوکی قودسی کوردستان”!! وە، بەستنی کۆنگرەی حزبەکەی رادەگەیەنێت و بە کەرکوکیەکان دەڵێت، بریاری چارەنووسساز لە جەرگەی کەرکووکەوە دەدەین… هێزەکانی دەرەوەی پارتی و یەکێتی و ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی، بەڵێنی بەهاری و دنیایەکی تەواو جیاواز لە هەرێمی کوردستان بە هاوڵاتیان دەدەن و خەونی گرتنە دەستی دەسەڵات و کۆتاییهێنان بە دەسەڵات رادەگەیەنن…

هەموو ئەو جموجۆڵەی حزب و لایەنە سیاسیەکان و هاوپەیمانیەتیەکان بەر لە هەڵبژاردنەکان، بەر لەوەی بۆ هەڵبژاردنەکان بێت، بۆ ئەوەیە خەڵکی تۆراو نارازی لەخۆیان ئاشت بکەنەوە، بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری هەڵپەسێرن، و رەوەندی بایکۆت لاواز بکەن و داواو داخوازییەکان بخەوێنن… ئەم کەمپەینە پێش وەختەی حزبەکان لە پەیوەند بە هەڵبژاردنەکان، بەیانی پێش وەختەی مایەپوچی هەڵبژاردنەکان و خستنە رووی ئەزمەیەکی قوڵی حزبە سیاسیەکانە. ترسی حزبەکانیش لە بەشداری نەکردنی خەڵک و رەوەندی چوونەسەری بایکۆتی هەڵبژاردنەکان، نیگەرانی نییە لەوەی لەو رێگایەوە لەدەسەڵات دابماڵرێن، بەڵکو نیگەرانییە لەوەی کۆمەڵگەی نێو دەوڵەتی هێندەی تر پشتیان تێ بکەن و تەریکیان بخەنەوە. پارتی و یەکێتی و هەموو کەسێکی هوشیار دەزانن پارتی و یەکێتی و هاوبەشەکانیان لەدەسەڵاتدا بە هەڵبژاردن وەلانانرێن، بەڵام ئەو راستیە دەزانن کە شکستیان لە هەڵبژاردنەکان بەمانای لەدەست دەرهێنانی درۆی شەرعەیەتی دەسەلاتیانە، بۆیە بەهەر نرخێک بووە دەیانەوێت هەڵبژاردن تێپەڕینن و بەشی ئەوەش خەڵک بەشداری بکات، کە مۆری ناشەرعی بوونی دەسەڵاتیان لە ئاستی رای گشتی و فەرمی، بشارنەوە و بۆ ماوەیەکی تریش بەدرۆی وەرگرتنی شەرعیەتی دەنگی هاوڵاتیانەوە، دەسەڵاتی میلیشیایی و ناشەرعیان بەسەر خەڵکی کوردستاندا درێژە پێ بدەن. 

دیارە پارتی و یەکێتی و هاوبەشەکانیان، لەڕیگای بەبارمتەگرتنی قوتی بەشیکی زۆر لە هاوڵاتیان و بەستنەوەی کارو گوزەرانی مەمرەو مەژیان بەخۆیانەوە لەڕیگای دامەزراندنیان بە تەزکیەو پشتیوانی حزبی و موچە بۆ بڕینەوە و خانەنشینی جۆراوجۆر بۆیان و بوونی هیزی چەکداری حزبیان، لەشکرێکیان بەخۆیانەوە بەستۆتەوە، کەهەم ناچارن دەنگیان پێبدەن و هەمیش لەکاتی پێویستدا بەو جۆرەی دەیانەوێت بەکاریان بهێنن، بەڵام نیگەرانی و نارەزایەتی ئەم لەشکرەشی گرتۆتەوە.

زوربەی زۆری خەڵکی کوردستان چۆن بەشداری لە هەڵبژاردنەکاندا ناکەن و بەشێکن لە شکستی پرۆسەی هەڵبژاردن، پێویستە ئاواش لە ئێستاوەو بەر لەدەسپێکی پرۆسەی هەڵبژاردنەکان و بانگەشەکانی، لەبەرامبەر بە جموجۆڵ و کەمپەینی حزبەکاندا، دەست بەکار بن و ڕیگە نەدەن بانگەشەو فریوکارییەکانیان، گەرد بخاتە سەر رەوایەتی رووبەرووبونەوەی گەمەی هەڵبژاردنەکان… رووبەڕووبوونەوەی کەمپەینی هەڵبژاردنەکان، یانی رەتکردنەوەی نەخشەی حزبە سیاسیەکان و ئامانجە لیخنەکانیان، کە دەیانەویت دەنگی خەڵک بکەنە دەستمایە بۆ درێژەدان بە دەسەڵاتی لەپێشدا براوەی ملیشیاییان.

رابەران و هەڵسوڕاوانی بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی وەکو کرێکاران ولاوان و خوێندکاران و ژنان و تیکۆشەرانی بزوتنەوەی نارەزایەتیەکانی تری کۆمەڵگەو بزوتنەوەی دژە گەندەڵی و دەسەڵات، پێویستە لە ئێستاوە بە نەخشەی ورد و پرۆژەی رۆشن و چالاکی جۆراو جۆرەو ماهیەتی هەڵبژاردنەکان و بانگەشەی فریوکارانەی حزبەکان، بخەنە روو. ئاستی هوشیاری رەوەندی بایکۆت بەرنە سەرەوە. کارنامەی سێ دەهەی دەسەڵات بە ئامار نیشان بدەن، قوربانیانی دەستی دەسەڵات وەکو سزانامەی دەسەڵات بەدەستەوە بگرن.

کۆتایی ئابی ٢٠٢٣     

هەرێمی کوردستان بەشێوەی گشتی و زۆنی سەوز بەتایبەتی، بۆتە مەیدان و گۆرەپانی تەسفیەی هێزە ئۆپۆزیسیۆنەکان، بەتایبەتیش ئۆپۆزیسیۆنی تورکی… کەم رۆژ هەیە درۆنەکانی تورکیا، دروێنەی گیانی کادرو چالاکوان و لایەنگرانی پەکەکە نەکەن، هاوکات گروپە تیرۆریستیەکانی سەر بەمیت، لەهەرێم هەڵسوڕاون و ئەگەر درۆنەکان لەرێگای ئاسمانەوە کردەوە تیرۆریستیەکانیان ئەنجام دەدەن، ئەوان گروپە تیرۆریستیەکان لەناو جەرگەی شارەکاندا، دەست دەبەن بۆ تیرۆر. ئەم هێرشە تیرۆریستیانە تادێت بەرەو هەڵکشان دەچن و کە بەجیا لە کوژرانی کادرو ئەندامانی ئەم گروپانە، تا ئێستا دەیان هاوڵاتی بێتاوان بوونەتە قوربانی و شوێنی کارو ژیانی خەڵکیش زەرەرو زیانی بەرکەتووەو وێران کراوە. تیرۆری ئۆپۆزیسیۆنی تورکی بۆتە کارێکی ئاسایی و هەموو ڕۆژە، هاوکات تیرۆری کادرو هەڵسوراوانی ئۆپۆزیسیۆنی ئیرانی و هێرشی ناو بەناوی موشەکی و فرۆکەو درۆنی بۆسەر بنکەو بارەگای هێزە ئۆپۆزیسیۆنەکانی ئیران، بەشێوەی بەردەوام هەیە… لەوەش زیاتر گوشارەکانی تورکیا و ئیران بۆسەر دەسەڵاتدارانی هەرێم بەردەوامە بۆ هاوکاری کردن و وەدەرنانی هیزە ئۆپۆزیسیۆنەکان و داخستنی بنکەو بارەگا سەربازی و سیاسییەکانیان. لەو نێوەدا هێزە دەسەڵات بەدەستەکانی هەرێم “پارتی و یەکێتی” لەگەڵ ئەوەدا درێغیان نەکردووە لە هاوکاری دەوڵەتەکانی ناوچەکە، بۆ کردنەوەی بنکەو بارەگا و سەربازگە و هەڵسوڕانی باندەکانی ئەو وڵاتانە، هاوکاتیش بەدوادا نەچوون و ئاشکرا نەکردنی بکوژی هیزەکانی ئۆپۆزیسیۆن لەناو جەرگەی شارەکاندا، ئەو پەیامی هاوکارییە بە دەوڵەتەکان بۆ تیرۆری چالاکوان و کادرو لایەنگرانی هیزەکانی ئۆپۆزیسیۆنی تورکی و ئیرانی کردۆتە یەقین. گومان لەوەدا نییە، چ هێرشە درۆنیەکان و بۆسەر بارەگا و ماڵ و سەیارە و چ کردەوە تیرۆریستیەکانی ناو شارەکان، بەبێ هاوکاری و چاوساغی و ناوخۆیی ئەنجام نادرێن… کەچی تاکو ئیستا نەک هەر بکوژان، بەڵکو چاوساغ و جاسوسەکانیشیان ئاشکرا نەکراون… بەڵام نابێ ئەو راستیەمان بیر بچیت، لایەنی سەرەکی و هاوکاری راستەقینەی بێ دەمامک، حزبە دەسەڵات بەدەستەکانی کوردستان و بنەماڵە دەستڕۆشتوەکانیانن، کە بەتەواوەتی خۆیان خزاندۆتە ناو باوەشی دەوڵەتەکانی ناوچەکە و لە ئامێزی ئەواندا هەست بە ئارامی و زەمانەکردنی درێژەدان بەدەسەڵاتیان دەکەن… وە پارتی و یەکێتی لە بەرامبەرکێ یەکتریدا و بۆ راگرتنی هاوسەنگی دەسەڵاتیان، هەر لایەکیان ئومێدی پشتیوانی بەیەکێک لەو دەوڵەتانە بەستووە.

ئەم کردەوە تیرۆریستیە بەردەوامانە، تەنها بەرهەمی لاوازی دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد نییە، بەڵکو بەرهەمی هاوکاری دەسەڵاتی کوردی و خۆبەستنەوەیانە بە دەوڵەتانەوە. تەنانەت پیشبرکیی پارتی و یەکێتی بۆ نۆکەرپیشەیی و خۆشخزمەتی، بۆتە تایبەتمەندییەکی جێکەوتوویان. لاوازی هەژموونی ئەمنی دەسەڵاتی بەغداش بەسەر هەرێمدا، هۆکارێکی تری دەستێوەردان و ملهوری نواندنی وڵاتانی ناوچەکەیە لەهەرێمدا، بەڵام ئەمە هاوکات دەروازیەکیشە بۆ دەسەڵاتی ناوەندی تا لەژێر پاساوی پاراستنی ئەمنی سنورەکاندا، و رێگەگرتن لە دزەی هیزە ئۆپۆزیسیۆنەکان لەسنورەکانەوە، بەشیک لە هێزە چەکدارەکانی ناوەند بگێڕنەوە بۆ سنورەکان و هەژموونی ئەمنی و سەربازی، بخەنە پاڵ هەژموونە سیاسییەکانیان، بەسەر هەرێمدا.

جیا لەوانە ئەوەش جێگای پرسیارە، هۆکار چییە، هێزە ئۆپۆزیسیۆنەکان، بەتایبەتی ئۆپۆزیسیۆنی سەربازی تورکی، هێندە بێخەمن لە دروێنەی کادرو بەرپرسەکانیان و ڕیگایەکیان بۆ کەمکردنەوەی ئەو خوێن بەربوونەی کادرو بەرپرسەکانیان نییە، بەتایبەتی لە ئێستادا کە قوربانیانی دەستی باندە تیرۆریستیەکان و درۆنەکان لە هەرێمی کوردستاندا زۆر زیاترن لەو قوربانیانەی لە بەرەکانی جەنگی پارتیزانی و چەکداریدا، بەریان دەکەوێت.

ئەو دەستێوەردانە سیاسی و سەربازی و ئەمنی و هیرش و پەلامارە تیرۆریستیانە لەدۆخی هەرێمدا، لێکەوتەکەی هەر تیرۆری کادرو چالاکوان و بەرپرسەکانی هیزەکانی ئۆپۆزیسیۆن نییە، بەڵکو هاوکات زاڵ بوونی هەژموونی سیاسی و سەربازیی و کردنی هەرێمی کوردستانە بەگۆرەپانی یەکلایی کردنەوەی ململانێی ناوچەیی و بلۆکەکانی ناوچەکە لە پێناو بەرژەوەندیەکانی خۆیاندا، لەپێشیانەوە بردنە سەری پیگەو باڵادەستیانە لە دۆخی سیاسی عێراقیشدا. وڵاتانی ناوچەکە لە پێگرتنەوە بەهیزبوونی عێراقدا نیگەرانن و نایانەوێت جارێکی تر عێراقێکی خۆگرتوو بەهێز پێ بگرێتەوە کە بەشێکە لە جیهانی عەرەبی و پیگەیەکی تایبەتی لەناوچەکدا هەیە. بە‌هێز بوونەوەی عێراق، هەر بەمانای دەستکورتکردنەوەی دەخالەتی وڵاتانی ناوچەکە نییە، لەدۆخی عێراق و هەرێمدا، بەڵکو بە‌هێز بوونەوە و سەربڵندکردنەوەیەتی لە ئاستی تەواوی ناوچەکەدا. لەگەڵ ئەوەدا ئیران و تورکیا، نیگەرانی قەوارەی سیاسی هەرێمن و باڵادەستی عێراق بەسەر هەرێمدا بەسودی خۆیان دەبینن، بەڵام هاوکات نیگەرانی ئەوەشن هەرێمی کوردستان وەکو گۆرەپانێکی ململانێی خۆیان لەدەستیان دەربچیت و عێراق هەژموونی تەواوەتی بکاتەوە سەر هەرێم.

سەر ئەنجام ئەم دۆخەی ئێستای لەهەرێمدا هەیە، رووبەڕووە لەگەڵ ئاڵوگۆرێک… باڵادەستی ناوەند بەسەر هەرێمدا، چ لەمەیدانی نەوت و ئابوری و چ لە زەمینەی دەستوری و یاسایی و ئەمنیدا و دەرگا کردنەوەیان بەسەر دەستێوەردانی هەرێمدا، رەوەندێکە دەستی پێکردووە، لەناو ئەو رەوەندەدا، پرسی تیرۆر و دەستێوەردانی وڵاتانی ناوچەکەش دەگۆرێت. بۆ ئیران و تورکیا، ئامانج ئەوەیە لەرێگای ڕیکەوتنیان لەگەڵ بەغدا پرسی سنورەکانیان و ئۆپۆزیسیۆنی وڵاتەکان یەکلایی بکەنەوە، تا ئەوەی پارتی و یەکێتی، لە بەرامبەرکیی یەکتری و بە خۆبەستنەوەیان، زەمینەیان بۆ ساز بکەن و هاوکاریان بن.

لەم هەلومەرجەدا رۆڵی جەماوەری خەڵکی کوردستان، گرنگی خۆی هەیە… لایەنەکانی دەرگیر لە هەرێمی کوردستاندا، هەر تەنها عێراق و تورکیا و ئیران نین، بەڵکو خەڵک و جەماوەر، دەتوانن رۆڵی کاریگەر و تەنانەت یەکلایی کەرەوە بگێرن لە ئاییندی سیاسی هەرێمی کوردستاندا. بزوتنەوەی نارەزایەتی لە هەرێمدا قوڵپ دەدات، بەدژی دەسەڵاتی حزبۆکراتی و میلیشیایی و تاڵانچیتی و نۆکەر پیشەیی، پارتی و یەکێتی و هاوبەشەکانیان… ئەم بزوتنەوەیە چۆن بۆ نان و موچەو خزمەتگوازرییەکان و بۆ ئازادی ئامادەیی هەیە، دەتوانێت بەدژی وڵاتانی ناوچەکەو کردەوە تیرۆریستی و ئینسان کوژیەکانیشدا، تەکان بەخۆی بدات و ببێتە لایەنێک لە دیاریکردنی دۆخی سیاسی و ئەمنی هەرێمدا. خواستی کردنە دەرەوەی بنکەو بارەگا سەربازی و ئەمنی و هەواڵگری وڵاتانی ناوچەکە پیویستە ببێتە یەکێک لە داواکاری جەماوەری و لە ئاستی بزوتنەوەیەکی سەراسەری شەقامدا خۆی بنوێنی و نیشان بدات، هەروەها خواستی کردنە دەرەوەی سەفارەتخانەکانیان بکریتە گوشار لەسەر دەسەڵاتی ناوەند و هەریم، هاوکات خەڵکی کوردستان پیویستە گوشار بهێنن بۆ پارتی و یەکێتی تا بکوژ و هاوکاری بکوژەکان و باندە تیرۆریستەیەکان، ئاشکرا بکات و رادەستی لێپرسینەوەی یاساییان!! بکات. گرتنە بەری ئەو هەنگاوانە دەتوانێت کاریگەری بەرجەستەی لەسەر کورتکردنەوەی دەستی وڵاتانی ناوچەکە لە هەرێمدا هەبێت.

خەریکە سوتاندنی قورعان و تەورات و کتێبە دینی و مەزهەبیەکان، بەرەو هەڵکشان دەچێت، و لە حاڵەتەوە دەبێت بە دیاردە. سوتاندنی ئەم کتێبانەش لە بەشێکی زۆری وڵاتانی ئەوروپادا کارێکی ئاسایی و سروشتی و بەشێکە لە ئازادی رادەربڕین و خەڵکی ئەو وڵاتانەش شانازی بەو ئاستە لە ئازادی و ئازادی رادەربڕینەوە دەکەن. تەنەنات زوربەی خەڵکی تریش کە پەنابەرن لەو وڵاتانەو لە جێگای تری دنیاوە بەهۆکاری جۆراوجۆر لەو وڵاتە ئەوروپایانەدا نیشتەجێن، دوبارە شانازی بە ئازادی و ئازادیییەکان و لە ناویاندا بە ئازادی بەیان و ڕادەربڕین دەکەن و پەسەنی دەکەن بە موسوڵمان و نا موسوڵمانەوە.

سوتاندن و فڕیدان و دڕاندنی قورعان، تەوارت و ئیجیل و کتیبی بوزا و کتێبە دینی و مەزهەبیەکانی تر تا دەگاتە سوتاندنی ئاڵاو رەمزەکان و…تاد. میژوویەکی دوورو درێژی هەیەو کەس بە هۆیەوە توشی سزادان یان لێپرسینەوەی یاسایی نابێت، بەڵکو تەواو کارێکی یاسایی و ڕێ پێدراوە بە سوکایەتی یان بێرێزی، تەماشا ناکرێت و بۆتە بەشێک لە کەلتوری دیموکراسی بۆرژوایی و بەرهەمی رەوت و رەهەندیكی میژووی و خەباتکارانەی بزوتنەوە ئازادیخواز و ئینسانییەکانە. بەڵام لەو ماوانەی دوایدا ئەم پرسی ئازادی رادەربڕینەو ڕێگەدان بە سوتاندنی کتێبە دینی و مەزهەبیەکان بەتایبەتیش قورعان، وەکو کردەیەکی نارەزایەتی یان رەتکردنەوە و گوزارشت کردنی ئازادانەی ئینسان، کاردانەوەی جۆراو جۆری بەدوای خۆیدا هێناوە. کاردانەوەکە بەپلەی یەکەم کاردانەوەی ئیسلامیەکان و ئیسلامی سیاسی و بانگخوازە سەلەفیەکان و ئەو رەوتانەیە کە نەک هەر باوەڕیان بە ئازادی و ئازادییە سیاسیەکان و ئازادی بەیان و بیروڕا نییە، بەڵکو دژایەتی ئەوانەو سزادانی بکەرانیان، بۆتە ناسنامە و سیمایەکی ناسراویان. بۆیە هەوڵدەدەن هێندەی بکرێت ئەم دۆسیە و پرسە لە ئازادی و ئازادی بیروراوە بکەنە پرسێکی سیاسی و لە ململانێی سیاسی و بەرژەوەندخوازی خۆیاندا بەدەستیەوە بگرن و بە پاساوی بێرێزی بە هەستی موسوڵمانان، بەهرەبەرداری بکەن… دیارە هیچ لەوە چاوەروانکراوتر نییە، ئەم رەوتە سەلەفی و ئیسلامی و دەوڵەتەکانی پشتیان، دژایەتی هەر ئازادیخوازییەک و هەر “نا” و ” دژایەتی” و ” رەتکردنەوەیەک” بەدژی قورعان و رەمزەکانی ئیسلامدا بکەن. وە هەوڵ دەدەن موسڵمان و ئیسلامی بەیەک بگرن و بڵێن هەر یەکن، لە کاتێکدا موسوڵمان بوون شتێک و ئیسلامی شتێکی ترە و ئەوە موسوڵمانەکانن لە وڵاتەکانی خۆیاندا بەدەستی ئیسلامیەکان و رەوتە ئیسلامیەکان یا دەوڵەتەکانیان، قەسابی دەکرێن.

بە مقەدەس کردنی هەر کتێبێک یان هەر دین و مەزهەب و هەر ئاڵا و رەمزو قەومێک یانی رەتکردنەوەی مقەدەساتی ئەوانی تر… کتێبی تر و مەزهەبی تر، ئاڵای تر و قەومی تر.. بەتایبەتی کە ویسترا ئەوانە گشتی بکرێن و خەڵکی ناچار بکرێن ئەو بە پیرۆزکردن و مقەدەسکردنە، قبوڵ بکەن یان ریگەی دژایەتی کردنی لێبگیرێت… کەسانێک مانگا دەپەرستن یانی خواردنی گۆشتی مانگا، سوکایەتییە بە مانگا پەرستەکان؟ لە دەورانێکی دیاریکراوی میژوویدا بتەکان مقەدەس بوون و ئینسانەکان بتیان دەپەرست، شکاندنی بتەکان، کە لەسەر بێ ئیرادەیی ئینسان بیناکرابوو، ئایا بە سوکایەتی بە مقەدەساتی ئینسان نەبوو؟

بۆیە هیچ کتێب و رەمزو ئاڵاو قەوم و رابەر و …. مقەدەس نین و دەکرێت لای کەسانێک پیرۆز بن، بەڵام ئەوە ماف نادات بە هیچ کەسێک و لایەنێک کە ڕیگە لە رەتکردنەوە و رەخنەگرتن و توڕدانی بە پاساوی بەرگری لە مقەدەساتدا، بگرێت. جیا لەوانە ئەوەش ڕۆشنە مقەدەس کرنی هەر دین و مەزهەب و کتێب و ئاڵاو کەسایەتییەک، بەرهەم و کارکردی رەوت و بزوتنەوە کۆمەڵایەتی و سیاسیەکانە، پرسیار ئەوەیە بۆ ئینسان دەبێ ناچار بێت مل بدات بەو مقەدەساتانە؟ یان بۆ دەبێت ئاڵایەک، کتێبێک، کەسایەتییەک کە بەشیک لەخەڵک وەکو مقەدەس تەماشای دەکەن، بسەپێنرێتە سەر باقی خەڵکی تر و کۆمەڵگە؟ و رەتکردنەوەو رەخنەکردن و سوتاندن و توڕدانی، وەکو سوکایەتی بە مقەدەسات وێنا بکرێت؟ ئەوەی کە مقەدەسە خودی ئینسانە بە جیا لەوەی هەڵگری چ دین و مەزهەب و قەوم و چ رەنگێکی هەیە، بەڵام بیروباوەری کەسەکان مقەدەس نییەو رەتکردنەوە و رەخنەلێگرتنی تابۆ نییە. ئەوەی دەڵێت باوەرم بە ئازادی بەیان و بیروڕا هەیە، بەڵام بە پاساوی بەرگری لە مقەدەسات، دژایەتی گوزراشتی ئازادانەی ئینسان لە خۆی و لە باوەڕەکەی، دەکات… دەیەوێت ئازادی پارچە پارچە بکات… تیکەیەک لە ئازادی دەوێت تیکەیەکی قوفڵ دەکات… بەرگری لە بەشیک لە ئازادی دەکات و بەشێکیشی کڵوم دەدات… بەم شیوەیەش لەگەڵ خودی چەمکی ئازادییدا دەکەونە دژایەتییەوە.

لەو نێوەدا هەڵویستی بەشیک لە کۆمۆنیست و چەپەکان، کە دەکرێ پێیان بڵێین “چەپی موحتەرەم” جێگای هەڵوێستەیە… لە بەرامبەر بە سوتاندنی کتێبی “قورعاندا” کە خۆیان وەکو کتێبی خورافە پێناسەی دەکەن و بڕوایان بەوە نییە دونیا بە هەفتەیەک دروستکرابێت و وە دەزانن کەزەوی خڕەو دەتوانرێت مردن دوابخرێت و خەڵک بۆ چارەسەر پەنا بۆ نوشتە و سەردانی مەزار شێخ و مەلا… تاد ناکەن و روو لە دکتۆر و زانست دەکەن و دەکرێت خودی سروشت دەستکاری بکرێت و دەزانن لافاو و هەورە بروسکەو بومەلەرزە  هۆکارەکەی چییە…تاد. کەچی ئەگەر کەسێک بە هەر پاساوێک یان بەهەر بەپاساوێکی تر قورعان بسوتنێت، بە پاساوی بەرگری لە هەستی موسوڵمانان، و سوکایەتی بە موقەدەستان نارەحەت و نیگەرانی بەیان دەکەن، سەیر ئەوەیە ئەم بەشە محتەرەمە کە وەکو ئیسلامیەکان کاسبکار بە دین و مەزهەبەوە نین، تەنانەت ئامادەنین جیاوازی خۆیانمان لەگەل ئیسلامیەکان بۆ بەیان بکەن بۆ دژی قورعان سوتاندنن؟ خۆ ئیسلامیەکان و رەوتە ئیسلامیەکان و دەوڵەتەکانیان پشتیان کە هوشیارانە بەرگری لە ئیسلام و خوارافەی ئیسلامی دەکەن وئەمەش ریشەی لە پێداویستی ئەمڕۆیی و لە نەزانینەوە نییە… پاساوەکانیان هەر ئەوەیە کە سوتاندنی قورعان هەستی موسڵمانان بریندار دەکات و قورعان کتیبێ مقەدەسە…تاد. ئەم چەپە محەتەرەمە بە کردەوە بۆچوون و پاساوەکانیان لە دژی قورعان سوتاندن دەچێتە خانەی هەمان بۆچوون و پاساوی ئیسلامیەکان و بەکردەوەش ئازادی بەیان و بیرورا ڕەت دەکەنەوە. بەرگری لە ئازادی بەیان و بیرورا بە چەندین ئەگەر و مەگەر و بەڵامەوە شەتەک دەدەن تا ئازادی بێ قەیدو شەرتی سیاسی و بیروڕا رادەربڕن، شەتەک بدەن یان لێ بقرتێنن و چەمکێکی دڵخوازانە بە ئازادی ببەخشن.

ئەم مامەڵەیە لەگەڵ پرسی قورعان سوتاندا ئەوەمان بۆ دەخاتە روو کە ئەم چەپە محتەرەمە قوربانی هەژموون و هاژو هوژی ئیسلامیەکانە… خۆ ئەگەر دەیان تەورات و ئینجیل بسوتینرێت، ئەم چەپە ناڕەحەت نابێت… تەنانەت ئەگەر ئەم قورعان سوتاندنە بە بێ دەنگی و بێ کاردانەوەی ئیسلامیەکان تێپەرێبایە دیسان ئەو چەپە ناڕەحەتیەکی نەدەبوو. بەڵام مادام کاردانەوەیەک هەیە، بەداخەوە ئەویش کەوتۆتە ژێر ئەو هەژموونەوەو بەشێکی زۆری پاساو و کاردانەوەی ئیسلامیەکانی قبوڵ کردووە.

هیشتا بەشێک لە وڵاتانی ئەوروپایی لەگەڵ ئەوەدا خەریکن و ئیستا پێویستیان بەوەیە خۆیان لەگەڵ ئیسلام بگونجێنن و مەڵتی کەڵچەریزم بەدەستەوەبگرن و دەست لە مەدەنیەت  و دەستکەوتەکانی مۆدرێرنە شل بکەن، کەچی هاوسەنگی هێز لە ئاستی کۆمەڵایەتیدا ڕێگرە لەوەی بە ئاسانی دەست ببەن بۆ گوڕینی دەستور و هێشتا پێ لەسەر ئەوە دادەگرن کە سوتاندنی کتییب و قورعان و کارێکی یاسایی و ئاساییە. ئەم چەپە موحتەرەمەی ئیمە لە ئاستی تیگەیشتنی بۆرژوازی ئەو دەوڵەتانەشدا لە خوارترن و دیارە دەیانەوێت ئەو دیموکراسییە بۆرژوازییە دەستکاری بکرێت. بۆرژوازی سزای هەیە لەبەرامبەر بە هەڕەشەو لێدان و چاوسورکردنەوە، ئازاردان… بەڵام سوتاندنی هیچ کتێب و ئاڵاو رەمزێک کەس ئازار و بریندار ناکات و هەرەشەش بۆسەر جەسەتەی هیچ کەسێک نییە… ئیسلامیەکان و حکومەتەکانی پشتیان کە هەراو هۆریای دژی قورعان سوتاندندیان، وەڕیخستووە، بەکردەوە کێشەیان لەگەڵ لێدان و هەرەشەو چاوسورکردنەوە و ئازاردان و کوشتنی ئینسان بە پاساوی بەرگری لە قورعانی پڕ هەرەشەو بانگەوازی جیهاد و کافراندن و کوشتار و بێمافی و هەڵاواردن و دەستبڕین و سەنگسار و ئیغتیساب نییە.

لە کۆتاییدا دەبێ بڵێین، راستە سوتاندن و دڕاندن و رەتکردنەوە و رەخنەگرتن لە قورعان و تەورات و ئینجیل ئاڵا و رەمزە بە پیرۆزکراوەکان… کەسانێک و بەشیک لە خەڵک ناڕەحەت و نیگەران دەکەن و دەکەونە بەر ئازاری دەرونی، بەڵام ئەمە وەکو دەیان و هەزاران رووداو کارەساتی تری رۆژانەیتر دەبنە مایەی ناڕەحەتی و نیگەرانی بەشیک لە خەڵکی و بێ ئەوەی ئەوەی هیچ لەو راستییە کەم بکاتەوە کە ئازادی بەیان و رادەربڕین، مافێکی جیهان داگری ئینسانییەو نابێ لەت بکرێت و بەپاساوی جۆراو جۆر ڕیگەی لیبگیرێت… هەروەها خودی نارەزایەتی و گوزارشت کردن لە خواست و داوکارییەک یان ڕەتکردنەوەی بڕیار و سیاسەت و بیروباوەڕیک بە کۆمەڵ یان بەتاک… بۆ ستایش و رازی کردنی کەس نییە، بەڵکو بۆ ناڕەحەت کردن و توڕەکردن و بەلەرزە خستن و ریسواکردنیەتی و چەندەش خەڵکێک یان دەسەڵاتێک بەوە ناڕەحەت و نیگەران بیت، واتە کاریگەریی بووەو ئەگەر خەڵک یان دەسەڵاتێک بە کردەوەیەک و نارەزایەتیەک و هیچ کاردانەوەیەک لەخۆی نیشان نەدات واتە کاریگەری نەبووە و وەکو پێویست جێگای خۆی نەگرتووە، “چەپی محتەرم” دەیەوێت هەر کەس بە تاک یان بەکۆ ئەگەر دەستی بۆ حەرامکراوێک برد و رەتی کردەوە نابێ کەس ناڕەحەت و نیگەران بکات. 

کۆتایی تەموزی ٢٠٢٣   

لەدرێژەی نارەزایەتییە بەردەوامەکانی خەڵکی کوردستاندا، بەدژی نابەرابەری و قڵشتی قوڵی چینایەتی و نەبوونی سەرەتاییترین پێداویستی و خزمەتگوازرییەکاندا، خەڵکی گەرمیان بەگشتی و بەشێک لە دانیشتوانی شاری کفری لە ١٠ ی تەموزەوە، هاتوونەتە مەیدان و لە ژێر چادرەکانی نارەزایەتی دەربڕیندا کۆبوونەتەوە.

خەڵکی گەرمیان نە بەهۆی ئەوەی وەکو هەندێک نووسەر و میدیای پۆپۆلیست و حزبی سیاسی بەرژەوەند خواز دەیڵێن، لەبەر ئەوەی خاوەنی خەبات و قوربانیدانیان، دەبێ وەڵام بەداخوازییەکانیان بدرێتەوە، بەڵکو بە سادەیی لەبەر ئەوەی کە هەموو کەس و خەڵکی هەموو جێگایەکی کوردستان و شار و شارۆچکە و دیهاتەکانی، مافی ژیان و بەهرەمەند بوون لە خزمەتگوزارییەکانیان هەیە و ئەرکی دەسەڵاتی سیاسییە بێ گوێدانە هیچ باگراوندێکی سیاسی و خەباتکارانە و قوربانیدان و نزیکایەتی لەم حزب و ئەو حزب، وەڵام بەداخوازی و ویستەکانیان بداتەوە، لە پێش هەمووشیانەوە، نان و موچەو خزمەتگوازیی و هاوکات دەبێ مافە فەردی و مەدەنیەکان و ئازادییەکانیان بۆ فەراهەم بکات.

خەڵکی گەرمیان و کفری وەکو سەرجەم خەڵکی کوردستان، بەدەست نەبوونی و گرانی و بێکاری و دزی و تاڵانی و نەبوونی سەرەتاییترین خزمەتگوازرییەکانەوە گیرۆدەن. ئەم دۆخە وای کردووە بەشێکی زۆری خەڵکی ئەو ناوچەیە، بۆ بژێوی ژیان و گوزەرانیان ناچارن شارەکەیان بە جێ بهێڵن و روو لە جێگای تر بکەن و لەویش بەهۆی بێکاری یان بەهۆی کرێی کەمەوە دوبارە دەرگیرێکی هەلومەرجێکی نەخوازراون.

خەڵکی کفری لەبەرامبەر بەو دۆخەدا، ناچاربوون دەنگی نارەزایەتی و توڕییەکانی ناو ماڵ و دەرونی خۆیان، بگوازنەوە ناو کەشی گشتی و لە ژێر خێمەکاندا کۆببنەوە تا لە ڕیگایەوە سەرجەم کۆمەڵگە لە نەهامەتیەکانیان بە ئاگابهێنەوە و داوای پشتیوانیان لێ بکەن و لەلایەکی تریشەوە بە دەسەڵاتی سیاسی بڵێن، توانای بەرگە گرتنمان نەماوەو نارازین بە دەسەڵات و کارو کردەوەو کارنامە و تاڵانی و بێ دەربەستیان بەرامبەر بە دابین کردنی سەرەتاییترین خواستی ئینسانیمان…

لە ١٠ تەموزەوە تا بە ئێستا دەگات وا نزیک بە سێ هەفتەیە، خەڵکی کفری بە دەنگی بەرز داواکارییەکانیان رادەگەیەنین و جێبەجێکردنیشیان نەسەختەو نە کاتی زۆری پێویستە تا بە سەبری ئەیوبیان!! بسپێرن. کەچی تا بە ئێستا دەگات دەسەڵاتی سیاسی یەکەمی ناوچەکەو زۆنی سەوز بێ دەنگەیان هەڵبژاردووەو لە ڕیگای بەرپرسانی تری دەستی چەندهەمەوە خەریکن وەکو “سواڵکەر” مامەڵەی داخوازی و ئیرادەی وەگەرکەتوو و خەباتکارانەی خەڵکی گەرمیان و کفری دەکەن… لەلایەکی تریشەوە بەرپرسانی زۆنی زەرد کە لەزۆنەکەی خۆیاندا هێشتا ناتوانن ئاو وەکو سەرەتاییترین پێداوستی ژیان بۆ بەشێکی زۆر لە خەڵکی کەم دەرامەت و قەراغ شارەکان دابین بکەن و کێشەی ئاوەڕۆی پایتەخت چارەسەر بکەن و پرسی سوتەمەنی و کارەبا وەڵام پێ بدەنەوە و لەوەش زیاتر سەغاوەتمەندانە ساڵ بۆ زیندانیانی سیاسی بادینان و خەڵکی نارازی زیاد دەکەن، کەچی دێن و فرمێسکی تیمساحی بۆ خەڵکی گەرمیان و کفری دەوەرێنن و دەڵێن بە روحیەتی گەرمیانیانەوە، لە پشتانین.

خەڵکی گەرمیان و کفری، و سەرجەم خەڵکی کوردستان دەزانن، کە دەسەڵاتی سیاسی هەرێم، دەسەڵاتی دابەشبووی دوو زۆنی سەوزو زەردە و خەڵکی هەر زۆنێکیش بەر لەرهەموو شت داخوازییەکانیان رووی لە دەسەڵاتی یەکەمی ئەو زۆنەیە. نەیەکیتی وەکو بەرپرسی ئەم زۆنە مافی شانخاڵی کردنەوەی لە وەڵامدانەوە بەداخوازی خەڵکی گەرمیان و کفری و زۆنی سەوز هەیەو نە دەسەڵاتی زۆنی زەرد ئەو مافەی هەیە، بەهرەبەرداری لە نارەزایەتی خەڵکی کفری و گەرمیان وزۆنی سەوز بکات و نە ئۆپۆزیسیۆنی بودەڵەی بۆرژوازی ڕیگای ئەوەی هەیە خۆی بەخواستە رەواکانی خەڵکی بێبەشی کوردستانەوە هەڵبواسن و تا لەو رێگایەوە بگەنە کۆشکی دەسەڵات و دیوەخانی دابەشکردنی تاڵانی و بەری رەنجی چینی کرێکار و جەماوەری بێبەش.

خەڵکی کفری و گەرمیان، پێویستیان بەوەیە کە ئاستی نارەزایەتییەکانیان ببەنەسەرەو و شێوازی تری کاریگەر لە درێژەی کۆبونەوەی ژێر چادرەکان بەدەستەوە بگرن و بەشەکانی تری کۆمەڵگە بەتایبەتی کریکاران و توێژەکانی تر بە مانگرتن و خۆپیشاندان و کۆبونەوە لە جێگای کارو ژیانیاندا، پشتیوانی لە داخوازی خەڵکی گەرمیان و کفری بکەن و هەروەها خەڵکی شارو شارۆچکەکانی تر بە ڕیگای شیاو گونجاو پشتیوانی بەکردەوە لە داخوازییەکانی خەڵکی کفری بکەن… ئەمانە ئەو رێگایانەن کە دەتوانێت دەسەڵاتی سیاسی ناچار بکات وەڵام بەخواستەکانی خەڵکی کفری بداتەوە و گەمەی دەسەڵاتی زۆنی زەردیش پوچەل و نەخشەی دزینی ئیرادەی خەڵکیش لەلایەن ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی کوردەوە، توشی شکست و ناکامی بکات.