Abdulla Mahmud

لەپێشوازی ٨ مارسدا

عەبدوڵا مەحمود

ئەمساڵ لەکاتێکدا پێشوازی لە هەشتی مارس ڕۆژی نەفرەت لە هەڵاواردنی رەگەزی دەکەین، کە هەر چەند رۆژ پێش ئێستا هەواڵی دەستدریژی سیکسی چەند کەسێک بۆسەر کچێکی ٨ ساڵان، ویژدانی هەموو ئینسانێکی خاوەن ویژدانی هەژاند. وە هەر مانگێک لەوەپیش مەلا مەزهەر لەسەر سوکایەتی بەژنان راپێچی بەردەم دادگا کرا… مەلا هەڵۆ سوکایەتی بەزوربەی هەرەزۆری کۆمەڵگە کرد و سفور بوونی ژنانی دایە بەر رمی کۆنەپەرستی ئیسلامی و لە لێدوانێکی تازەشیدا دەڵێت” پەیمانگای هونەرە جوانەکان شوێنی لەشفرۆشی و سۆزانیەکانە”. چەند مانگ لەوە بەر فتوای ئەنجومەنی زانایانی ئیسلامی  هاتووچۆی ژنانی بە بەتەکسی و بەتەنها یاساغ کرد.. بەر لەوەش لیژنەی فتوا فتوایدا کە مناڵی بلورین کارێکی نەشیاو ناحەڵاڵە… یەکگرتووی ئیسلامیش هەر چەند رۆژ بەر لەئیستا دەیان ژنی حجاب پۆش کرد و بەرگی باڵاپۆشی و تاجی زێر!! لەسەرنانی ژنانی، بەشێوەی ئیخوانی و فۆرمی ئەردۆغانی نمایش کرد. کارێکی شانۆی لەکەلار مەلاکان و ئەوقافی شیتگیر دەکەن و سکاڵایی یاسایی تۆمار دەکەن و  سوکایەتی و تۆمەت بەخشینەوەشیان بەردەوامە. رۆژانەش لە میدیاو ماس میدیاکان و سۆشیال میدیا و لەمینبەری مزگەوتەکانەوە گوێ بیستی غەزەبی مەلاکان بۆسەر مافەکانی ژنان و بەتایبەتیش مافە فەردی و مەدەنیەکانیان دەبین… ئەمانە تائێرە تەنها گۆشەیەکە لە هێرشی بەردەوامی کۆنەپەرستی ئیسلامی و مەلاکان و رەوتە ئیسلامیەکان بۆسەر ژنان بەتایبەتی و هەموو سیماو دیاردەیەکی مەدەنی کۆمەڵگە بەگشتی.

لایەنێکی تر ئەوەیە کە رۆژ نییە هەواڵی توندوتیژی بەژنان، لەسوکایەتی و لێدانەوە تا ناچارکردنی ژنان بۆدەستبردن بۆخۆکوژی و خۆسوتاندن، یان هەواڵی تیرۆرکردنیان نەبیسترێت. بەهۆی خراپی باری ئابوری و گوشارەکانی، تادێت پشێوی نێوان خێزانەکان پەرە دەسەنێت و رادەی جیابوونەوە بەرەو هەڵکشان دەچێت. بەهەمان هۆکاری نەبوونی و گرانی، باندەکانی لەشفرۆشی زیاد دەکەن.

دەسەڵاتی سیاسی و حکومەت و پەرلەمانەکەی کە پشتبەستوون بەسەرچاوەکانی شەرع و قورعان، ریگەیان داوە دەیان یاسای زاخاوکراو بە ئیسلام بسەپینن و لەناو پەرلەمانەوە مۆر بدەن لە فرەژنی و بەیاسایی بکەن.

بەڵێ لە کاتێکدا بەرەو هەشتی مارس هەنگاو دەنێین…. کە مەلاکان و رەوتە ئیسلامیەکان، بە پالپشتی حزبەکانی دەسەڵات و حزبە ئۆپۆزیسیۆنە دەستگرتوەکان بە کۆنەپەرستی ئیسلامیەوە، لەهێرش بۆسەر ژنان و ئازادیخوازی بەردەوامن و رۆژانەش شاشەی تەلەفزیۆنەکانیان و بەرنامەو تەوەرەکانیان مەلایەک و کۆنەپەرستێکی ئیسلامی بانگهێشت دەکەن و مینبەریان دەخەنە بەردەست… بەکورتییەکەی دەسەڵات و ئۆپۆزیسۆنی بۆرژوازی بە قەومی و ئیسلامیەکەیەوە، لەهێرش بۆسەر ژنان و مافەکانیان و هەر سیمایەکی ئازادیخوازانە بەردەوامن، بەڵام ئەمانە هەموو واقعیەتی کۆمەڵگەی کوردستان بەیان ناکەن، بەڵکو تەنها لایەنێکی پێش چاو دەخەن… لایەنێکی قێزەون و ناشیرین. لایەنێکی تر لە واقعیەتی سیاسی کۆمەڵایەتی کوردستاندا، وەستانەوەی ئۆردوی ئازادیخوازی و بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنانە، بەرووی هیرشی دەسەڵات و ئیسلامیەکان و مەلاکان و میدیای تاسەر مۆخ کۆنەپەرست و یاساو فتوا ئیسلامیەکان و وەستانەوەیە بەرووی بۆگەناوی ئەو مەلایانەی عادەتیان بە سوکایەتی و جنیوفرۆشیەوە گرتووە. چەندە دزێوی دەسەڵات و ئیسلامیەکان ومەلاکان و دیوی و قێزەونی و فەرهەنگێکی کۆنەپەرستانەی لەکۆمەڵگەدا دەخاتە روو، ئاواش وەستانەوەی بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنان و ئۆردوی ئازادیخوازی بۆ بەرگری لە ماف و ئازادییەکانی ژنان و سیماو روخسارێکی هەرە جوانی ناو کۆمەڵگەی کوردستانە… وە لەبنەرەتیشدا ململانیی نیوان دوو بزوتنەوەی کۆمەڵایەتی جیاوازو دژ بەیەکە. بزوتنەوەی چەپ و سکۆلاریزم و ئازادیخوازی لەلایەک و بزوتنەوەی کۆنەپەرستی ئیسلامی بەپشتیوانی دەسەڵات لەلایەکی ترەوە.

ژنان و پیاوانی ئازادیخواز و هەموو ئەو رێکخراو و کۆرو کۆمەڵە ئازادیخوازانەی کە خوازیاری یەکسانی نیوان ژن و پیاو مافە فەردی و مەدەنیەکانی ژنان و کۆمەڵگەن، ئەرکیانە هەشتی مارس بەشایستەیەکی گەورەوە بەرز رابگرن و شەپۆلی وەستانەوە بەرووی کۆنەپەرستیدا بەرینتر و فراوانتر بکەنەوە. گوشارەکانیان لە رێگای کاری رێکخراو و جەماوەری و مەیدانی و بەکردەوەوە، بۆسەر دەسەڵات زیاد بکەن و ناچار بە پاشەکشە و مل دان بە مافەکانی ژنانیان بکەن و هاوکاتیش دەستی ئیسلامیەکان و کۆنەپەرستی لەسەر کۆمەڵگە کورت بکەنەوە. کاتی ئەوە هاتووە ژنان و پیاوانی چەپ و کۆمۆنیست و ئازادیخواز هەر کەسێکی پیشکەوتنخواز کە باوەری بە یەکسانی بێ ئەم لاوی ژنان و پیاوانە، ریکخراوەیەکی جەماوەری سەربەخۆ بۆبەرگری لە ژنان و مافەکانیان، دەست بۆببەن و هاوکات میدیایەکی کارای تیژ و بەرگریکار لە مافەکانی ژنان بەدەستەوە بگرن و کە هەمیشە ئامادەی وەڵامدانەوەی سوکایەتی و بێرێزی مەلاو بانگخوازان، وەزارەتی ئەوقاف و لیژنەی فتوا و یاساو ریسا دژە ژنەکانی دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆنە پوچە دژە ژنەکان و میدیا سەراپا کۆنەپەرستەکانیان بداتەوەو کۆمەڵگە لە مەترسی کۆرۆنای ئیسلامی و داعشی بپارێزن.

خواستی دادگاییکردنی ئاشکراو عادلانەی دەستدرێژی سیکسی بۆسەر کچە ٨ ساڵانەکە، جیاکردنەوەی دین لە دەسەڵات، ئازادی دینداری و بی دینی، یەکسانی یاسایی ژنان و پیاوان، لیپرسینەوە لەوانەی سوکایەتی بە ژنان  ومافەکانیان دەکەن… سەرەکیترین ئەو خواستانەن کەپێویستە بەسەر دەسەڵاتدا بسەپێنرێن.

کۆڕۆناو مەلا و میدیا

 عەبدوڵا مەحمود

 بڵاوبوونەوەی فایرۆسی کۆرۆنا، هۆکارەکەی هەرچی بێت و تەنانەت وەکو بۆچوونەی دەڵێت هەناردەکردنی  ئەو ڤایرۆسە بۆ چێن بەشێکە لە جەنگی ئابوری و بازرگانی نیوان ئەمریکا و چین، هیچ لەو راستییە کەم ناکاتەوە، کە کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی لەگەڵ قەیرانێکی کەمەرشکێن و مەترسیەکی گەورە رووبەڕووکردۆتەوە. مەترسییەک سەرەتا هاوڵاتیانی چین، و پاشان کشاوە بۆ زوربەی زۆری دنیا و تا ئیستاش بەرەو فروانبوونەوە دەڕوات. قوربانیانی زیاتری بەدوادا دێت و هێشتاش چارەسەرێکی یەکلاکەرەوەی ئەو نەخۆشییە بەردەست نییە.

لەهەموو دنیادا رووبەرووبونەوەی مەترسی کۆرۆنا بەشێوی جۆراوجۆر بەپێی توانایی دەوڵەت و باڵادەستی سلکی تەندروستی و هۆشیاری تاکەکانی کۆمەڵگە، دەستی پێکردووە، بەتایبەتیش بەمەبەستی بەرگری لە پەرەسەندنی. کۆمەڵگەی کوردستانیش لەگەڵ ئەوەدا کە باس لە نەخشەی رووبوونەوەی ئەو ڤایرۆسە دەکرێت بەوێنەی زوربەی کۆمەڵگەکانی دنیا، بەڵام لەدۆخی وێرانەیی سلکی تەندروستیدا، کۆمەڵگەی کوردستان رووبەرووی مەترسیەکی گەورەیە. مەترسیەک لەگەڵ ترس لە هاتنی ڤایرۆسەکە، ترس لە بازرگانی کردن بە پێداویستیەکانی بەرگری و لەوانەش دەرمان و کەمامە و خاڵیکردنی گیرفانی زیاتری هاوڵاتیانە… لەوەش مەترسیدارتر بۆ روبەرووبوونەی کۆرۆنا لە جیاتی بەرنامە و نەخشەو پرۆژەی بەردەوام و گرتنە بەری رێکاریی دروست و ستاندارد و هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگە لەلایەن شارەزایانی بواری تەندروستی، میدیای پوچی کوردی، لە کیبەرکێی ناشارستانیانەی خۆیاندا، خەریکن و هەر رۆژە دەستەو دامێنی مەلایەکی کەللە وشک و دەم پیس دەبن، تا رینوێنی هاوڵاتیان بکات، لەبەڵای ڤایرۆسی کۆرۆنا بەدوور بن… لەو نێوەدا هەردوو کەناڵی “ئین ئارتی و ڕووداو” پشکی شیریان بەرکەوتووە. پیشکەشکارە بۆیناباغ لە ملەکان بە غروری مەدەنی بوونەوە مینبەر دەخەنە بەردەم ئەو مەلایانەی کە بەجیا لەوەی کاری ئەوان نییە دەم لە پرسی زانستی تەندروستی بکوتن و ئایەت و حەدیس و خورافات، بکەنە ڕیگایەک بۆ چارەسەری ئەو ڤایرۆسە…هاوکات ئەوە بیڕێزیەکی ئاشکرایە بەهەر هەوڵ و نەخشەیەکی زانستیانە و پزیشکی.

لەهەموو کەسێکی هوشیار کە وەکو هیوا جەمال و کارزان عوسمانەکان، دەرگیری نەخۆشی ڤایرۆسی گەمژەیی نەبوون، دەزانن مەلاکان لە کوردستان رۆڵیان لە ڤایرۆسی کۆرۆنا وێرانکەرانەترە… بەکەم گرتنی ژنان و بەزەعیفە نیشاندانیان، چوونە پشت چوار ژنە و تەبا بوون لەگەڵ ئیغتیسابی مناڵانی کچی ٩ ساڵە، بەناوی زەواجی محەمەدیەوە، لیدان و سوکایەتی کردن بە ژنان. دەستوەردان لە وردو درشتی روداوەکانی کۆمەڵگە، فتوا بەخشینەوە لەدژی هەر داهێنان و پیشرەویەکی زانستی، لەدژی ئەدەب و هونەر و هەر تیکستێکی ئازادو پیشکەوتنخواز، مۆری حەڵاڵ و حەرام دان لەهەر شتێک کە ئەوان و ئیسلامەکەیان دڵیان نایگریت… بەراستی بەس نییە بۆ نیشاندانی ترسناکی مەلاکان و کۆنەپەرستی ئیسلامی لەچاو کۆڕۆنا… ئاخر ڤایرۆسی کۆرۆنا، وەکو هەر نەخۆشییەک دێت و دەڕوات، بەڵام کۆنەپەرستی ئیسلامی و مەلاکانیان، تا نیزامی درندەی سەرمایەداری هەبێت و مۆتەکەی سەر دڵی کۆمەڵگەن… وە قوربانیانی ڤایرۆسی کۆرۆنا، بە بەراورد بە قوربانیانی دەستی ئیسلام و مەلاکان و رەوتە سیاسییە دینیەکان، سەدان بەرابەری قوربانیانی دەستی کۆرۆنایە… ئەوانەی دەرگیری نەخۆشی کۆنەپەرستی و هەڵگری ڤایرۆسی پیاوسالاری و ئیسلامین، رۆژانە ڤایرۆسی ژن و کچ و خوشکەکانیان لە خێزاندا و لەکۆمەڵگەشدا فتواکانیان و مینبەری مزگەوتەکانیان، ڤایرۆسی کۆمەڵگەن… بەڵام میدیای پوچی کوردی لەوەی زیاتری لێ چاوەڕوان ناکرێت… وەکو دەلێن تەیری گول عاشق، بەداری شەقنەبووتە… رووداو ئین ئارتیش نموونەی تەیری گولی ناو مێدیایی کوردین.

لە٢٩ هەمین ساڵیادی ڕاپەڕیندا

عەبدوڵا مەحمود

ئەم رۆژانە ٢٩ ساڵ بەسەر ڕاپەرین و خرۆشانی جەماوەری بەدژی ڕژێمی فاشیستی گۆڕ بەگۆڕکراوی بەعسدا تێدەپەرێت. خەڵکی کوردستان بۆیە لەدژی بەعس راپەرین، چونکە رژێمی بەعس، رژێمێکی قەومی بوو، لەسەر ناسنامەی قەومیەتی عەرەبی پایەکانی دەسەڵاتدارێتی دامەزراند بوو. هەر بەهۆی قەومی بوونەکەیشی هاوڵاتیانی کورد زمانی وەکو پلە دوو تەماشا دەکرد و مافە سیاسییەکانی خەڵکی کوردستانی ژێر پێدەخست.. هەموو دەنگێکی ئازادیخوازانەی لەرێگای دەزگا سەرکوتگەرەکانیەوە خامۆش دەکردەوە و نەیارانی سیاسی خۆی بە توندترین شێوە پاکتاو دەکرد. کارنامەی بەعس، کارنامەی دەسەڵاتێکی رەشی سەرکوتگەرانەی کەم وێنەیە لە ئاستی دنیادا، سەرکوت، زیندان، ئیعدام، کاولکاری، تەعریب، تەهجیر، بەزۆر بە بەعسی کردن، کیمیاباران، ئەنفال…  کارنامە سەرەکیەکانی ئەو رژێمە بوون.

خەڵکی عیراق و کوردستان، بەکەڵک وەرگرتن لە لاوازبوونی رژیمی بەعس و تێکشکانی لە جەنگی کەنداوی یەکەمدا، هاتنە مەیدان و دەسەڵاتی بەعس لە بەشێکی زۆری کوردستاندا وەدەرنرا. خەون و خولیای خەڵکی کوردستان لەم ڕاپەرینەدا، بە پلەی یەکەم ئازادی و ئازادییە سیاسییەکان. کۆتاییهێنان بە ستەمی نەتەوایەتی و دەستڕاگەیشتن بوو بە ژیانێکی ئارام و خۆشگوزەران. دیارە ئاسۆی زاڵ بەسەر ئەم خۆپیشاندان و ڕاپەرینەدا، ئاسۆی بزوتنەوەی ناسیونالیستی بوو. ئاسۆیەک کە دەیویست لەرێگایەوە دەستی بە بەشداری لەدەسەڵاتی بەعسدا بگات و وەکو نوینەری بۆرژوازی و چینە داراکانی کورد، لە دەسەڵاتدارێتی ئێراقدا بەفەرمی بناسرێت.

ڕاپەرین کرا و دام و دەزگاکانی  بەعس لە زوربەی زۆری کوردستان لەلایەن جەماوەری راپەریو و تورەوە، وەدەرنران. حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی بەتایبەتیش یەکێتی و پارتی، کە لە پێشترەوە خۆیان بە سیاسەتەکانی ئەمریکاو غەرب و جەنگ و ملهوریەکەیەوە ئاویزان کردبوو، وەکو میراتگری بەعس هاتنەوە ناو شارو شارۆچکەکانی کوردستان و بەزوویی خەون و خولیاکانی خەڵکی کوردستانیان لەدژی بەعس لەباربرد.

یەکەمین کارێک کە دەستیان بۆی برد، تاڵانی و فەرهودکردنی ئامێر و کەرەستەو ممتەلەکانی کارگەو کارخانەو دائیرەو پرۆژە ئابورییە تەواو نەکراوەکان، و  ئاودیوکردن و هەرزان فرۆش کردنی بوو… ئەو تاڵانی و دزییەی ئێستا، درێژەپێدەری ئەو تاڵانی و فەرهودەیە کە لەگەڵ هاتنەوەیان بۆ ناو شارو شارۆچکەکان دەستی پێکرد.

کارێکی تری یەکێتی و پارتی، وەرێخستنی کوشتاری ژنان بوو لە ژێر ناوی شەرەف و پەیوەندی ئەم ژنانە بە دەزگاکانی رژیمی بەعسەوە، ئەوە لەکاتێکدا بوو لێبوردنی گشتیان بۆ کرێگرتەکانی بەعس و دەست خوێناوی بە خوێنی رۆڵەکانی خەڵکی کوردستان، دەرکرد. بەڵێ یەکێک لە کارەکانیان کوشتاری ژنان بوو. ئەو ژنکوژی و توندوتیژی و بێمافیەی ئێستای ژنان، دریژەی ئەو هێرشەی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتییە کە لەساڵی ١٩٩١ و تەنانەت لەلادێکانی سەردەمی قەڵەمرەوی سیاسییاندا، دەستیان پێکردبوو.

هێرش بۆسەر چەپ و کۆمۆنیستەکان و بزوتنەوەی شواریی و هەڵسوڕاوان و رابەرانی و داخستنی بنکەی شوراکان بەزۆری هێزی چەکدار، سەرەتای هێرشی ئەوان لە دنیای شاریدا بوو، بەدژی ئازادی سیاسی و بیروباوەرو کاری ڕیکخراو. ئەو سەرکوت و کوشتاری ئازادییەی ئێستای کوردستان، درێژکراوەی ئەو سەرکوت و ملهورییەیە کە لەگەڵ هاتنەوەیان بۆشار، دەستیان بۆی برد و ئا ئێستاش درێژەی هەیە.

پرسی سیاسی خەڵکی کوردستان و ستەمی نەتەوایەتی رژیمی بەعس لەسەر کوردستان، لەلایەن بزوتنەوەی کوردایەتییەوە، کرایە دەستمایەی سات و سەودا لەگەڵ بەعس و بەشداری لەدەسەڵاتی حکومەتی مەرکەزی لەگەڵ هێزە ئیسلامیە سیاسیە کۆنەپەرستەکان و قارەمانانی عروبەی دوای بەعس. ئەو ملدان و خۆبەستنەوەیە بە حکومەت و دەسەڵات لەبەغدا و لکاندنەوەی کوردستان بە عێراقەوە لە ژیر ناوی فیدرالیزمدا، بەرهەمی ئەو دژایەتیەی مافی سیاسی خەڵکی کوردستانە لەلایەن حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتیەوە بەدژی دیاریکردنی ئاینندەی سیاسی خەکی کوردستان بە رۆڵ و ئیرادەی جەماوەری و ئازادانەی خۆیان.

بەم شێوەیە حزبەکان و دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتی، خەون و خولیای خەڵکی کوردستانی لە وەستانەوە بەرووی دەسەڵاتی بەعسدا، لە پێناو ئازادی و ئازادییە سیاسییەکان. کۆتاییهێنان بە ستەمی نەتەوایەتی و دەستراگەیشتن بە ژیانێکی ئارام و خۆشگوزەران و مافە فەردی و سەرەتایی و مەدەنییەکانی کوردستانیان، نەک هەر لەبار برد، بەڵکو کردیانە دەستمایەی بەشدارییان لە دەسەڵاتێکی رەشی تاقم و دەستەی نۆکەری ئیسلامی سیاس شیعی و عروبەی دەستپەروەردەکراوی بەعس. لەهەموو ئەوانەش واوەتر ئەگەر لەسەردەمی دەسەڵاتی بەعسدا، نان و ئاو، کارەبا و سوتەمەنی، خزمەتگوزاری و موچەو هەلی کار … تاد، بوونیان هەبوو، ئەوا دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتی هەموو ئەوانەشی لوشدا و ژیان و گوزەرانی زوربەی هەرەزۆری خەڵکی کوردستانی لەدۆخێکی بێ وێنەی نەبوونی و بێ خزمەتگوزارییدا راگرتووە. ئێستا دوای نزیک بە ٣٠ ساڵ دەسەڵاتدارێتی بزوتنەوەی کوردایەتی و حزبەکانی، خەڵکی کوردستان بەدەست نەبوونی ئاو، کارەبا، خزمەتگوزارییەکان، بێکاری، دزی و تاڵانی و گەندەڵی و … لە پاڵیشیدا بێمافی و سەرکوت و زاڵکردنی کەلتوری کۆنەپەرستانەو دەست لەپشدانی کۆنەپەرستی ئیسلامی و قەومیدا، دەناڵێنن.

یەکێک لە سیما و دیاردە جوانەکانی ناو ڕاپەرینی خەڵکی کوردستان لە ساڵی ١٩٩١دا، هاتنە مەیدانی چەپ و کۆمۆنیستەکان و وەرێخستنی بزوتنەوەی شورایی بوو. بزوتنەوەیەک کە بۆیەکەمین جار لە مێژووی سیاسی کوردستاندا، هاتە ناو بەرامبەرکێی بەکردەوەی سیاسی و کۆمەڵایەتی و لەدژی بزوتنەوەی کوردایەتیدا وەستایەوە. تا ئەو کاتە کۆمەڵگەی کوردستان گۆرەپانی سیاسی پاوانکراوی بزوتنەوەی کوردایەتی و حزبەکانی بوو. بزوتنەوەی شورایی سەرباری هەر نارۆشنی و کەم و کورتیەک کە بووی، بووە دیاردەیەکی جوان و شەقکردنی پاوانخوازی بزوتنەوەی کوردایەتی. هەر ئەوەش بوو کە حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی شیتگیر بوون و جەنگی خۆیان لەدژی شوراکان و چەپ و کۆمۆنیستەکان و هەموو ئازادیخوازییەک دەستپێکرد… ئەو جەنگ و هێرشەی بزوتنەوەی کوردایەتی لەسایەی دەسەڵاتی خۆیدا نزیک بە ٣٠ ساڵە لەدژی چەپ و کۆمۆنیستەکان و هەموو ئازادی و ئازادیخوازی ئەنجامی دەدات، سەرەتاکەی بە داخستنی شوراکان و هیرش بۆسەر کۆمۆنیستەکان لە کەشی شارییدا دەستی پێکرد.

چەپ وکۆمۆنیستەکان و بزوتنەوەی شورایی، بوونە سەرچاوەی جێخستنی دەیان نەریتی نوێ و نامۆ و دژ بە نەریتی بزوتنەوەی کوردایەتی و رەوتگەلی ئیسلامی… ئازادی بی قەیدو شەرتی سیاسی، وەستانەوە بەرووی تیرۆری ژنان لە ژێر ناوی شەرەف پارێزی و هێنانە مەیدانی یەکسانی هەمەلایەنەی ژنان و پیاوان، خستنە رووی داخوازی کرێکاران و پرسی رێکخراوبوون و کۆبونەوەی گشتی، و پرسی بەرابەری و حکومەتی کریکاریی، وەستانەوە بەرووی دیدو کەلتوری ناسیونالیستی و قەوم پەرستی و بۆگەناوی ئیسلامی، تادەگاتە بەرگری لە مافی مناڵان و جێ خستنی نەریتی سازدانی مەراسیم و بۆنە کریکاریی و رادیکاڵەکان لەوانە” یادی هەشتی مارس، وەریخستنی ئاکسیۆنە ئایارییەکان، بەرزراگرتنی یادی شۆرشی ئۆکتۆبەر، یادی خەباتکارانە و رۆڵی مارکس و ئەنگلس و لینین… هەموو ئەمانە لەدیدی خەڵکی کوردستانی ئەو سەردەمەو تا ئێستاشی لەگەڵ دا بێت بە کۆمۆنیستەکان دەناسرێتەوە. لەکوێ باسی رزگاری چینی کرێکار و کۆبونەوەی گشتی، بەرابەری ئابوری، یەکسانی ژن و پیاو، ئازادی بیقەیدو شەرتی سیاسی، رەخنە تیژ و بێ روپۆش لە قەوم پەرستی، کۆنەپەرستی ئیسلامی،…تاد، بێتە گۆ، کۆمۆنیستەکان و کۆمۆنیزمی کریکاریی بیر دەخاتەوە. ئەو رەوتی ئازادیخوازی و بەرگری لە چینی کرێکارو مافەکانیان، لە ژنان و مافەکانیان، لە مناڵان و مافەکانیان، لە ئازادی و ئازادییەکان، وەستانەوە بەرووی کەلتور و نەریتی پرتوکاوی ئیسلامی و قەومی، لە بەرەسمی ناسینی ئیرادەی جەماوەری، پرسی ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی خەڵکی کوردستان،.. کە تائیستا لە کۆمەڵگەی کوردستاندا هەیە، سەرەتای بە کردەوەی لەناو دڵی راپەرینی خەڵکی کوردستان و بزوتنەوەی شورایی ساڵی ١٩٩١دایە… چارەنووسی دڵخوازی جەماوەری کریکار و بێبەشی کوردستان وتوێژە بێبەشەکانیش، بە هەموو مافە فەردی و مەدەنی و ئازادیخوازییەکانەوە، لە گرەوی بەهیز بوونەوەی ئەو بزوتنەوەیەو رەوتی کۆمۆنیزمی کرێکاریی دایە… ڕاپەرێنیکی تر، بەڵام بۆ ئازادی و بەرابەری و حکومەتی کریکاریی، پێویستە.

سەرەتای ئازاری ٢٠٢٠

دوای ٩ ساڵ بەسەر ١٧ شوباتدا، زەمینەی ڕاپەرینێکی تر بە ئاسۆیەکی شۆڕشگێرانەوە لەئارادایە!

عەبدوڵا مەحمود

17 ی شوباتی ئەم مانگە، ٩ ساڵ بەسەر یەکەمین خرۆشانی جەماوەری خەڵکی کوردستان، بەدژی دەسەڵاتی حزبۆکراتی و تاڵانچی و سەرکوتگەری بزوتنەوەی کوردایەتیدا تێدەپەڕێت.

٩ ساڵ لەوەپیش، خەڵکی کوردستان بە ئیلهام وەرگرتن لە ڕاپەرین و خرۆشانی بەشێک لە وڵاتانی عەرەبی لە باکوری ئەفریقیا، بەدژی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتیدا ڕاپەرین.

 هاتنە مەیدانی جەماوەری کوردستان، بەرئەنجامی کەڵەبوونی تورەیی نزیک بە ٢٠ ساڵەی جەماوەری بوو، لەدژی حزبە دەسەڵات بەدەستەکانی کوردستان. تورەیی بوو لە دزی و تاڵانی ئاشکرا. نەفرەت بوو لە بێکاری و گرانی. ڕاوەستانەوە بوو بەدژی نەبوونی خزمەتگوازرییەکان و کەم کردنەوەیان. ڕاسان بوو بەدژی سەرکوت و بێمافیدا. “نا” وتن بوو بە نابەرابەی ئابوری و خۆشخزمەتی بەوڵاتانی ناوچەکە. بێدابوونەوەیەکی بەکۆمەڵ بوو بەدژی دەسەڵاتی ڕەشی بزوتنەوەی کوردایەتیدا….

خەڵکی کوردستان لەبەشێکی زۆری شارو شارۆچکەکانی زۆنی سەوزدا، هاتنە مەیدان و بەدەنگی رەسا پەیامی “نا” وتنیان بەدەسەڵاتی حزبۆکراتی کورد ڕاگەیاند. لەگەڵ ئەوەدا ئەم ڕاپەرین و هاتنە مەیدانە جەماوەرییە زۆنی سەوزی تێپەرنەکردو نەپەرییەوە بۆ زۆنی زەرد، بەڵام ئەمە بەمانای تەبایی و گونجانی جەماوەری لەگەڵ دەسەڵاتی زۆنی زەرد نەبوو، بەڵکو هۆکاری سەرەکی ئەوە بوو پارتی لەڕێگای سەرکوتێکی سیستماتیکی مەکەزییەوە، نەیهێشت تورەیی و نەفرەتی جەماوەری بێتە سەرشەقامەکان و ئاوێزانی بزوتنەوەی نارەزایەتی زۆنی سەوز بێت، بەڵام ئەم خۆپیشاندان و نارەزایەتییە رەوایەی جەماوەری کوردستان بەدژی سەرجەم دەسەڵاتی رەشی بزوتنەوەی کوردایەتی بوو لەهەردوو زۆنەکەدا. وەڵامی ئەو دەسەڵاتە بە خۆپیشاندەران و خواستە زۆر سادەو رەواکانیان، هەروەکو چاوەڕوان دەکرا سەرکوت و راوەدوونان، زیندان و ڕفاندن و کوشتن بوو.

خواستی” نان و ئازادی و عەدالەت و نەفرەت لە تاڵانی و دزی، گێرانەوەی بەها و شکۆ بۆ هاوڵاتیان” میحوەری داخوازییە جەماوەییەکانی ١٧ شوبات، بوو. بەڵام ئەو دەسەڵاتە رەشە کەبەهۆی خۆبەستنەوە بە جەنگ و ملهوری ئەمریکا، شانسی داسەپاندنی دەسەڵاتی بەسەر سەری خەڵکی کوردستاندا بەنسیب ببوو، نان و ئازادی و شکۆی ئینسانی ناتەبا بە ماهیەتی کۆنەپەرستانەی بوو. بۆیە جەنگی وەرێخست و هەرچی لەدەستی هات بۆ خامۆشکرنەوەی خۆپیشاندانەکان و سەرکوتکردنی بەدەستیەوە گرت… لە ئاکامدا بەدەیان هاوڵاتی خوازیاری نان و خزمەتگوزارییەکان و تینوی ئازادی و عەدالەت و خەڵتانی خوێن کران و بەسەدانیان برینداربوون و بەدەیان کەس لەهەڵسوڕاوان و خۆپیشاندەران ڕفینران، یان خرانە زیندانەکانی دیموکراسی کوردایەتییەوە.

ئەم خرۆشانە جەماوەرییەی ١٧ شوبات، هەر وەکو چۆن یەکەمین چەخماخەی جەماوەری بە کۆمەڵ بوو بەدژی دەسەڵاتی حزبۆکراتی و تاڵانچی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردیەتیدا، هاوکات یەکەمین ڕاچەنین و تەکان بوو کە سەراپای دەسەڵاتی سیاسی و بۆرژوازی کوردی توشی لەرزین و ترس کرد. بۆیە دەسەڵاتی سیاسی لەپاڵ سەرکوت و پیلانگێرییەکانیدا، ناچار بوو بەڵێنی چاکسازی بدات، لەژیر گوشاردا دەیان بەڵێنیدا، وە سوێندی!! خوارد، لەسەرکوتکەران و بەڵتەجیەکانی بپرسێتەوە و ڕادەستی یاسایان!! بکات و بکوژانی خۆپیشاندەرانیش بداتە دادگا!!.

 باڵێکی ناڕازی بۆرژازی کوردی لە بەشی خۆی نیگەران “بزوتنەوەی گۆڕان”  لەگەڵ ئیسلامیەکانی هاوپەیمانی، خۆیان هاویشتە ناو نارەزایەتی جەماوەرییەوە، بڵندگۆکانیان بەدەستەوە گرت، لاسایی برا ئیخوانیەکانیان لە میسر کردەوە نوێژی سیاسییان بردە بەردەم سەرای ئازادی، بانگەشەی چاکسازی و پاکیچی شەفافیەتیان…  بەدەستەوەگرت…سەرئەنجام ئاسۆی سیاسی خۆیان کردە ئاسۆی زاڵ بەسەر خۆپیشاندان و نارەزایەتی ١٧ شوباتدا. بزوتنەوەی گۆران و ئیسلامیەکان لە غیابی بزوتنەوەی بەهێزی چینی کرێکاریی رێکخراو و چەپ و کۆمۆنیستییدا خواستی بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەریان بۆ نان و ئازادی و گێرانەوەی شکۆی ئینسانی، بەلارێدا برد و ئاسۆی سیاسی تەماحکارانەی خۆیان بۆ بەشداری لەدەسەڵاتی حزبۆکراتیدا، جێخست.

سەرئەنجام دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوازی کورد لەرێگای زەبرو زەنگ و سەرکوت، و بزوتنەوەی گۆران و ئیسلامیەکانی چاوتیژ بۆ بەشداری لەدەسەڵاتی تاڵانچی و گەندەڵی، بە فریوکاری و زاڵکردنی ئاسۆی کۆنەپەرستانەیان، ئامانج و خواستەو رەواکانی بزوتنەوەی ١٧ شوباتیان پەک خست و راپەرین و خرۆشانی رەوای جەماوەری ١٧ شوباتیان، خامۆش کردەوە.

بزوتنەوەی گۆران و ئیسلامیەکان، دوای گورز وەشاندن لە راچەنینی جەماوەری و بەلارێدا بردنی، زۆر زوو نەخشەی بەشداری لەدەسەڵاتیان بەکردەوە دەرهێنا و بە بەڵێنی” چوار ساڵی ئارام” بوونە هاوبەشی لەدەسەڵاتدا و خوێنی بەناحەق ڕژاوی خۆپیشاندرانیان کردە دەستمایەی بەشداری لەدەسەڵات و تاڵانی و دەستراگەیشتنیان بە ژیانێکی شاهانە بۆ خۆیان و ئایندەی دورودریژی دوای خانەنشینی بوونیان لەپۆست و سیاسەت.

ئێستا دوای ٩ ساڵ بەسەر بزوتنەوەو خرۆشانی ١٧ شوباتدا، دەسەڵات سیاسی مەنفورترە، گرانی و بیکاری، نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی وەکو کارەبا، ئاو، غاز، نەوت، خزمەتگوازری تەندروستی، وێرانەیی سیستەمی پەروەردە، دزی تالانی ئاشکرای نایاسایی و بەیاسایی کراو، تورەیی جەماوەری چەند بەرابەر کردووە، هوشیاری سیاسی جەماوەری بردۆتە سەرەوە، خۆشباوەری بە ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی تا رادەیەکی زۆر فراوان رەویوەتەوە، نارەزایەتی جەماوەری قوڵپ دەدات. زەمینەی دوبارە بوونەوەی ١٧ شوباتێکی تر، بە ئاسۆیەکی رۆشنترو بە ریزیکی رێکخراوتر و بە ئاستێکی سەراسەری ترەوە،… ئامادەیە. ئەرکی چینی کریکاری رێکخراو و چەپ و کۆمۆنیستەکانە، ئامادەی نەبەردی داهاتوو، ١٧ شوباتێکی تر بە نەخشەو ئامانجدارانەوە بن، بۆکۆتاییهێنان بەدەسەڵاتی بۆرژوازی کورد و دامەزراندنی دەسەڵاتێکی پشتبەستوی جەماوەری و کە زامنی ژیانێکی ئازاد و بەرابەرو خۆشگوزەران بێت.

ناوەراستی شوباتی ٢٠٢٠

پێویستە مەلاکان بێدەنگ بکرێن!

بەوپێیەی دەسەڵاتی سیاسی لەکوردستاندا دەسەڵاتێکی کۆنەپەرستی دژە مەدەنییە. پشت ئەستورە بە دین و سەرچاوە دینییەکان و وەزارەتێکی بەناوی وەزارەتی ئەوقاف قوتکردۆتەوە و هەمیشەش ئەو دەسەڵاتە فەرشی سوری بۆ رێکخراوە سیاسی و جەماوەرییە دینیەکان داخستووە، لەقوتی خەڵکی کوردستانییش داهاتی بێ شومار دەکات بەگەرویاندا، هەموو ئەمانە وای کردووە رەوت و گروپە دینیەکان، مەلاو بانگخوازانی دینی، لەپاڵ خێڵێکی بەرین لە نووسەر و رۆژنامەنووس و میدیا و کۆڕو کۆمەڵەی دینی وەکو ڕێکخراوەی جەماوەری ژنان و لاوان و ئافرەتان و قوتابیان و لاوان… دەرفەت و ژینگەیان بۆ ئاوەڵاکراوە تا بەوجۆرەی دەخوازن کۆمەڵگە بلەوتێن و دەستوەربدەنە ژیانی کۆمەڵایەتی و تایبەتی و هەموو کون و قوژبنێکی ژیاری کۆمەڵگەوە.

لەناو ئەو تۆڕە بەرینەدا مەلاکانی کوردستان و لیژنەی فتواکەیان، هیچ دەستپارێزی ناکەن بەرووی مافە فەردی و مەدەنیەکان و وەستانەوە بەرووی هەر داهێنان و لێکۆڵینەوەیەکی زانستی و تیکستێکی ئەدەبی و رەخنەگر لە دین و پیاوانی دینی. دەستێوردانی مەلاکان و لیژنەی فتوا بە جۆرێکە لە کابینەی نۆهەمی حکومەتدا، دەستێوردانی لە پەرلەمانی ئەم حکومەتە زیاتر بووە. پەرلەمان تەنها توانیویەتی پرۆژە یاسایەکی چاکسازی شەرم ئاوەر بەسودی خێڵی پلە باڵاکان و ئەندام پەرلەمانەکان مۆر لێبدات، هاوکات دوو وشەیشی “بەروار بۆ ڕێکەوت”” زێدەرۆیی بۆ زێدە رۆکار” گۆڕیووە، لەبەرامبەردا لیژنەی فتوا… لە یەکێتی زانایانی!! ئیسلامی، بەجیا لەو کار و فتوایانەی لە منداڵدانی ئیسلام و شەعدان، چەندین فتوای دەرکردووە لەوانە فتوا لە پەیوەند بەژنان کە نابێ بە تەنها سواری تەکسی بن، فتوا لەسەر منداڵی بلورین کە حەرامە…. هاوکات مەلاکانی کوردستان و لەهەرە چڵێسەکانیان بۆ جنیو فرۆشی و لەهەرە نەوسنەکانیان بۆ سوکایەتی بەژنان و دیاردە مەدەنیەکان و سیما شارستانیەکان و بۆنەکان، چەند بەرابەری سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکی فراکسیۆنەکانی پەرلەمان، لە پەیوەند بەچەندین دۆسیەوە هاتوونەتە قسە و لێدوان…. بەتایبەتیش بەدژی ژنان و مافە فەردی و تایبەتیەکانیان. لەو نێوەدا نە جێگایەکیان بۆ یاسا هێشتۆتەوە و نەداواکاری گشتییش جمیووە. لەوەش واوتر ئەو هەموو نووسەر و رۆژنامەنووسەی کە بە مۆدێرنیزمەوە دەفشن، لەبەرامبەر بەسوکایەتی و جنیو فرۆشی مەلاکان و فتواکانی لیژنەی فتوا لەسەر چەندین دۆسیە کە دوورو نزێک پەیوەندی بە مەلاکانەوە نییە، بێدەنگەیان هەڵبژاردووە، و زۆرجاریش کەوتونەتە پاساو هێنانەوەی پوچ بۆ بەرگری لەمەلاکان و کۆنەپەرستی.

مەلا هەڵۆکان و مەزهەرەکان، تادێت دەم گەرمتر دەبن، تادێت لغاو بەربووتر دەبن، دەم لەهەموو شتێک دەژەنن، هۆکارەکەشی بە پلەی یەکەم بەجیا لەوەی پشت ئەستورن بەدەسەڵاتی سیاسی و میدیای کۆنەپەرست، هاوکات هۆکاری تری دەگەڕێتەوە بۆ پاشەوپاش گەرانەوەی ئیسلامی سیاسی. شکستی سەربازی داعش، ریسوایی ئەلگۆی دەسەڵاتی ئەردۆغانی، هاتنە مەیدانی جەماوەری لە عێراق و لوبنان بەدژی دەسەڵات و پێگەی رەوتە دینیەکان، لەسەر لێوای قەبر بوونی دەسەڵاتی ئیسلامی لە ئیران، کرانەوەی زۆرتری کۆمەڵگەو چوونەسەری ئاستی هوشیاری جەماوەری… ئەو هۆکارە سەرەکیانەن کە وای کردووە ئەم مەلایانە هەراسان ببن و بەئاشکراش ببنە نوێنەری داعشیزم لە کوردستان.

ململانێی ئەم دواییەی نیوان مەلاکان و میدیای نۆکەری کۆنەپەرستی لەگەڵ بەشێک لە هەڵسوراوانی ژنان و بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنان، لەپەیوەند بە جنێوفرۆشی و سوکایەتی بە ژنان، بەجیا لەوەی ماهیەتی کۆنەپەرستانەی دەسەڵات و پوچی رۆڵی داواکاری خستەڕوو، هاوکات راوەستاوی بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنانی خستە ڕوو. گەستنی پەنجەی پەشیمانی چەند بارەی مەلا هەڵۆ لە ژێر گوشاردا، راپێچکردنی مەلا مەزهەر بۆ دادگا، بەجیا لەوەی دۆسیەکەی بەکوێ دەگات، سەرکەوتنێکی گەورەی بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنان و ئازادیخوازی کۆمەڵگەیە.

ئەم سەرکەوتنە پێویستە ببێتە سەرەتای گوڕبەخشینی زیاتر بە بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنان و راسانی فراونتری بەرەی ئینساندۆست و ئازادیخوازی کۆمەڵگە، بەئاراستەی دەم داخستنی ئەو مەلایانەو دوورخستنەوەی دەستێوەردانی دین و مەزهەبەکان لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی کۆمەڵگە و ناچارکردنی دەسەڵاتیش تا سنورێک بۆ خێڵی مەلای بەلاشخۆر و دەستێوردانی دین لە کاروباری هەمەلایەنەی کۆمەڵگەدا دابنێت و ناچار بێت دین و سیاسەت لەیەک جیابکاتەوە. تائەو کاتەی دین سەرچاوە، یان سەرچاوەیەک بێت لەدارشتنی یاساکاندا، مەلاکان و دین دەست لە لەوتاندنی کۆمەڵگە و لیخنکردنی ژیانی کۆمەڵایەتی و دەستوەردان لەوردو درشتی پرسەکانی کۆمەڵگەو بەتایبەتیش مافە فەردی و مەدەنیەکان هەڵناگرن…

عەبدوڵا مەحمود

پێویستە پڕۆژە یاسای چاکسازی ڕەتبکرێتەوە!

 عەبدوڵا مەحمود

پرۆژەی یاسای چاکسازی حکومەتی!! هەرێمی کوردستان کە ئاراستەی پەرلەمانی!! کرد و لە پەرلەمان پەسەند کرا، لە بنەرەتدا پرۆژە یاسایەکی تاڵانگەرانەیە لەلایەن نوخبەیەکی سیاسی بەسودی سەرمایەو کۆمپانیاکان و حزبەکانی بەشدار لەحکومەتدا. ئەم پرۆژە یاسایە کە لەلایەکەوە دوورو نزیک بەلای داهاتی نەوت و خاڵە سنورییەکان، گومرگ و بازرگانی و فڕکان فڕکانی تانکەرە نەوتەکان و … نەچووە، و  لەلایەکی ترەوە نەچووتە سەر باسی موچەی بنەڕەتی شارستانی و ئاوڕدانەوە لە خزمەتگوزارییەکان… ئاماژەیەکی ئاشکرایە کە ئەم پرۆژە یاسایە نەک پرۆژەی چاکسازی نییە، بەڵکو پرۆژەی رێکخستنەوە و سازانی فراکسیۆنەکانی بەشدار لە حکومەت دایە لەسەر موچەو ئیمتیازاتەکانی دوای تەمەنی خانەنشینیان. ئەویش بەجۆرێک کە ڕووی دزیەکی ئاشکراو تاڵانییەکی بەیاسایی کراو دەخاتە روو. موچەی خانەنشینی ملیۆنان دیناری بۆ پلە باڵاکان، دوای چوار ساڵ و چەند سەد هەزاری بۆ خانەنشینانی شارستانی دوای چەند دەهە کارکردن، بە جیا لە جیاوازی موچەی خەیاڵی نیوانیان لە ئێستادا کە لەهەندیکیاندا دەگاتە ٤٠ جار و ٣٠ جار. ئەوە بەجیا لە دەرماڵەو ئیمتیازاتی خەیاڵی بۆ ئەم نوخبەیەو نەبوونی کەمترین خزمەتگوزارییەکان بۆ جەماوەری فراوانی بەرهەمهێنەری کۆمەڵگەی کوردستان، نیشانەو سەرەتای هێرشێکی فراوانترە بۆ خاڵیکردنەوەی هەرچی زۆرتری سفرەی کریكاران و کارمەندان و توێژە بێبەشەکانی تر.

ئەم پرۆژە یاسایە کە ناوی چاکسازی لێنراوە، دوورو نزیک پەیوەندی بەچاکسازییەوە نییە. چاکسازی… لەسەرەوە و لە ئاستی پلە باڵاکان، لەچەشنی وەزیرەکان، ئەندام پەرلەمانەکان، بەڕێوەبەرە گشتییەکان، دادوەران و بەرپرسە سەربازی و ئەمنی و هەواڵگرییەکان، بەهیچ جۆڕیک ناچێتە ناو خانەی هیچ جۆرە چاکسازییەکەوە بەتایبەتیش کە ئەم نوخبەیە بە یاسا ژیانی فیرعەونی و بەهەشتیان!! بۆ بەفەرمی ناسراوە، و لەبەرامبەریشدا ژیانی دۆزەخی و مەمرەمەژی بۆ زوربەی هەرەزۆری کۆمەڵگە واتە کرێکاران و کارمەندان و ئۆردوی بێکار، بە یاسایی کردووە. چاکسازی یانی ئاڵوگۆڕ لە موچەو خانەنشینی لەخوارەوەی زوربەو بەرزکردنەوەی، یانی بەرینکردنەوەو باشترکردنی خزمەتگوازرییەکانی لەخوارەوەی زوربە، یانی زیادکردنی موچەو باشترکردنی هەلومەرجی کار، شوێنی کاری کریکاران و کارمەندان و زامنکردنی بیمەی بێکاریی بۆ کەسانی ئامادەبەکار، باشتر کردنی ژیان و گوزەرانی خانەنشینانی مەدەنی و خاوەن پیداویستیە تایبەتیەکان و کەم ئەندامان، یانی شەفاف کردنەوەی داهاتەکان و خستنەرووی بۆ کۆمەڵگە، یانی لیپرسینەوە لە دزی و گەندەڵی، یانی گێرانەوەی سامان و داهاتی دزراوی کۆمەڵگە بۆ داهاتی گشتی… یانی بردنە سەرەوەی موچە پێ بەپێی گرانی بازار بۆ جەماوەری کارگەر و بەرهەمهێن، یانی ئاوڕدانەوەی جدی لە خزمەتگوزارییە تەندروستیەکان، پەروەردەیەکان، تەرفیهیەکان، کۆمەڵایەتیەکان… و باشتر کردنیان.

پرۆژە چاکسازییەکەی حکومەت و پەرلەمان، کەڕە لەبەرامبەر ویستی زوربەی خواستە هەزارسەرەکانی جەماوەری فراوانی کریکارو کارمەند و موچەخۆران و بێکاران و خانەنیشینای مەدەنی، و کوێرە لە ئاست نەهامەتییە دڵ هەژێنەکانیان.

دیارە حکومەت و پەرلەمان، لە کۆمەڵگەی سەرمایەدارییدا نوێنەرو پارێزەری چینی دەسەڵاتدار و سەرمایەدارو کۆمپانیاکان و وەسیلەی چوونە پشتی کەڵەکەی سەرمایەو زامنکردنی زەمینەی فرەکردنی زێدەباییە… لەو بارەیەوە هیچ کەسێک کە کەمترین هوشیاری سیاسی هەبێت گومانی نییە، بەڵام ئەوەی لەکۆمەڵگەی کوردستان و لەژێر سایەی دەسەڵاتی حزبۆکراتی میلیشیاییدا بەڕێوەدەچێت، قابیلی بەراورد بەهیچ دەسەڵاتیکی سیاسی یاسایی و حقوقی لەدنیادا نییە، تەنانەت ناتوانرێت ئەو دەسەڵاتە بە دزترین و دەسەڵاتی مافیایی و دنیا بەراورد بکرێت. هەموو دەسەڵاتێکی سیاسی لەدنیادا لەگەڵ ئەوەدا پارێزەری سەرمایەو سەرمایەدارین، بەڵام هاوکات پەیرەوی لە گرێبەستێکی کۆمەڵایەتی دەکەن و پابەندن بە لانی کەمی خزمەتگوزارییەکان، دانی موچە بەرادەی بەرێوەچوونی ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیان، لێپرسینەوەی یاسایی لە گەندەڵی، خستنە ڕووی داهات و ئامارەکانی… ئەوەی لە کوردستان هەیە و لەم پرۆژە یاسایەدایە، بەلەبەرچاوگرتنی ئەو هەموو داهات و سامانەی کەهەیە، بەیاساییکردنی دزی و گەندەڵی، خۆدزینەوەیەکی ئاشکراییە لەهەر بەرپرسیاریەتیەكی یاسایی و ئاسایی و بەیاسایی کردنی ژیانی مەمرەو مەژی بۆ زوربەی زۆری کۆمەڵگەیە…

تەنانەت باسی زیادکردنی موچەی خانەنشینی بۆ کریکاران و کارمەندان و دیاریکردنی ٤٠٠ هەزار دنیار وەکو لانی کەمی موچەی خانەنشینی، نەک جێگای ستایش نییە، بەڵکو جێگای شەرمە. بەتایبەتیش کاتێک موچە خانەنشینی پلە باڵاکان و دزانی ئەم وڵاتە ٥ ملیۆن و ٦ ملیۆن و زیاتر بێت. بۆیە ئەوانەی خەریکی راسانن و وادەزانن کارێکی گەورەیان کردووە کە کەمترین موچەی خانەنشینی شارستانی ٤٠٠ هەزار بێت… دەبێ بزانن کە تەزوویەک ویژدان لەجەستەیاندا نەماوە، تا ئەو رادەیەی کە پێویستە چارەسەری پزیشکی وەربگرن و بەمانای وشە کەم ئەندامی عەقڵێن… ئەگەر وانییە هۆکار چییە بۆ ساتێک خۆیان ناخەنە جێگای خێزانێک کە موچەکەی تەنها ٤٠٠ هەزار یان ٥٠٠ هەزارە، تا تێبگەن ئەو موچەیە چەندە ناچیزە…

کرێکاران و کارمەندان و بێکاران و ئۆردوی ئامادەبەکار و خانەنشینان و تەواوی جەماوەری بیبەشی کوردستان، پێویستە لەدریژەی نارەزایەتی و هاواری “نا” وتنیان بەو دەسەڵاتە مافیایە، ئەو پرۆژە یاسای چاکسازییە وەکو زنجیرەیەکی کۆیلەتی مۆدێرن تەماشا بکەن، بەروویدا بێنە مەیدان و بە خەباتی رێکخراو و سەراسەرییەوە پوچەڵی بکەنەوە.

ئەگەر هەموو حزبەکانی ناو خانەوادەی بۆرژوازی لەبەرامبەر بە جەماوەری بێبەشی کوردستان و لە پێناو پاراستنی دەسەڵاتی رەشی حزبۆکراتی و میلیشیایی و بەرگری کردن لە نیزامی سەرەوخواری سەرمایەداری یەکیان گرتووە، سەنگەریان لێداوە. ئەوا بۆ جەماوەری بێبەشی کوردستانیش کە زوربەی هەرەزۆری دانیشتوانی کوردستانن، یەک بوون و رێکخراوبوون، سەنگەرگرتن بۆ وەستانەوە بەرووی ئەو دەسەڵاتەو سیستەمە تاڵانچیەکەی ئەرکێکە دواخستن هەڵناگرێت. پوچەڵکردنەوەی ئەو پرۆژە یاسای چاکسازییە و ناچارکردنی دەسەڵات بەوەی واژو نەکرێت و رەتبکرێتەوە، دەبێتە هەنگاوێکی چارەنووساز بۆ بەرگری لە ژیان و گوزەرانی خۆیان و خیزانەکانیان و تەکانێکیش بە بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری دەدات لە راستای نەبەردەکانی داهاتوودا. ئەمە گۆشەیەک لە خەبات و بەرامبەرکێی چینایەتییە.

کۆتایی جەنیوەری ٢٠٢٠    

کەم ئەندامانی مێشک و ویژدان!

بەرواری ١٢/١/٢٠٢٠ ژمارەیەکی بەرچاو لە خاوەن پێداویستیە تایبەتەکان و کەم ئەندامەکان، لە دژی موچەی خانەنشینی پلەبالاکان و کەمی موچەی کەم ئەندامان لەبەردەم پەرلەمانی کوردستان کۆبوونەوە.

خۆپیشاندەران لەبەرامبەر بێ بەڵێنی ئەندام پەرلەمانەکان و پرۆژەی یاسای چاکسازی حکومەتی بەناو  چاکسازیخواز!! کە ئاراستەی پەرلەمانی بەناو نوێنەرانی گەل!! یان کردووە، بۆ پەسەندکردن، لەبەرامبەر نابەرابەری خەیاڵی نێوان موچەکان… دروشمی کەم ئەندامانی مێشک و کەم ئەندامی ویژدانی ئەندام پەرلەمان و پلە باڵاکانیان ڕاگەیاند…

موچەی ئەندام پەرلەمان ٨ ملیۆنی ٢٠٠ هەزار دینار و موچەی خانەنشینیشیان ٥ ملیۆن و حەوسەد و چل هەزار دینارە، لەگەڵ ئیمتیازاتی خەیاڵی، لەبەرامبەردا موچەی کریکاران و کارمەندان چەند سەد هەزار و خانەنشینیان ٢٠٠ بۆ ٣٠٠ هەزار و موچەی کەم ئەندامان ١٥٠ و ١٠٠ هەزار دینارە…

ئەم نابەرابەرییە لە موچەدا، لەهیچ جێگایەکی دنیا بوونی نییە… تەنانەت لە حکومەتە هەر فاشیست و دیکتاتۆر و دزەکانی میژوودا بێ وێنەیە. بۆیە بەحەق ئەو دەسەڵاتە و خاوەن پلە باڵایانە و پەرلەمانی بۆگەنی هەریمی کوردستان کە چاوی بیبنی ئەو نابەرابەرییەیان نییە، نەک هەر کەم ئەندامی عەقڵ و ویژدانن وەکو کەم ئەندامانی خۆپیشاندەر کردبوویانە دروشم، بەڵکو ویژدان تۆپیو و مێشک مەیوون… دڕندەی لوشدانی ئابوری و داهاتی خەڵکی کوردستانن. سوکترن تویژن کەتەنانەت بەراورد بە ئەندام پەرلەمانەکانی سەردەمی بەعس و رژیمە درندە و سەرکوتکەو و دزانی سەر گۆی زەوی ناکرێن… سەیر ئەوەیە چونکە بەحەق ویژدانیان خاڵی لەهەر لێدان و… جوڵەیەکە، زوربەیان بەدەمی گەرمەوە باسی چاکسازی و گۆرانکاری دەکەن، دەمی پیسیان بەدزی و تاڵانی و درۆ لە دادپەروەری دەکوتن. دێنە سەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان و فرمێسکی تیمساحی بۆ هەژاران دەرێژن… بەڵام زات ناکەن و بۆیەک سات ئامادەنین ئەوە بهێنە بەرچاویان کە چۆن دەکرێت خێزانێک بە ١٥٠ هەزار دینار موچە ژیانی مانگیكیان بەرێ بکەن… ئامادە نین لەوە تێبگەن کە کرێکار و کارمەندانی خیزاندار چۆن دەتوانن بەموچەی چەند سەد هەزار دیناری کرێ خانوو بدەن و ژیانی خۆیان و ماڵ و منداڵیان بەو موچە ناچیزە بۆ مانگێک بگوزەرێنن…  لەبەرامبەردا موچەی خۆیان ٨ هەشت ملیۆن و کەخانەنشینیش بوون ٦ ملیۆن بێت…

برسێتی و گرانی، بێکاری و نەداری و هەموو موسیبەتەکانی تری زوربەی هەرە زۆری کۆمەڵگە، دەسەڵاتی سیاسی و ئەو نوخبە سیاسییە دزە لیی بەرپرسن، حکومەت دەزگای سەرکوت و پاریزەری تاڵانی و سەرمایەیە، پەرلەمان شوێنی بەیاسایی کردنی نابەرابەری چینایەتی و دزیەکی ئاشکرایە… بۆیە راماڵینی ئەو دەسەڵاتە و بەدادگا کێشانی هەموو کاراکتەرەکانی لەدەسەڵات، لە حکومەت و پەرلەمان… ئەرکێكی نەک پێویست، بەڵکو نەبەردێکی چینایەتی رەوایە، ئەو رۆژە دێت… سزای ئەم تاوانکاریانەیان بدەن.

عەبدوڵا مەحمود

دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوازی کورد چاکسازی هەڵناگرێت!

عەبدوڵا مەحمود

پرسی چاکسازی کە کابینەی نۆهەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان! تۆختر لە کابینەکانی پێشتری خۆی بەدەستیەوە گرتووە، جێگای مشتومرێکی زۆرە.

کابینەی نۆهەم و حکومەتەکەی پرۆژەیە یاسایەکی چاکسازی ئاراستەی پەرلەمان کردوە، ئەم پرۆژە یاسایە کە دوورو نزیک بەلای چاكسازیی لە داهاتەكانی نەوت و خاڵە سنورییەكان و داهاتەكانی ناوخۆدا ناڕوات و ئاماژەیەکیش بەو سەدان تانكەرە نەوتە ناکات کە رۆژانە بە قاچاخ دەفرۆشرێن و داهاتەكانیان دیار نییە. هاوکات لە پرسی چاکسازی لەموچەو دەرماڵەکانی پلە باڵاکاندا، پێداگری لەسەر هەمان تاڵانی دزی دەکاتەوەو دەیەوێت بە یاسایی بکاتەوە.

ئەم پرۆژە چاکسازییەی حکومەت کە نێردراوە بۆ پەرلەمان، لەگەڵ شاردنەوەی داهاتی خاڵە سنورییەکان، داهاتەکانی نەوت، داهاتی ناوخۆ… تاد. یەک ڕاستی بە زەقی دەخاتە روو. ئەو ڕاستیەش ڕاگەیاندنی درێژەدانە بەهەمان جەنگی چینایەتی لەدژی چینی کریکار و بێبەشانی کۆمەڵگە، بۆ خاڵی ڕاگرتنی گرفانیان و بەتاڵان بردنی دەست ڕەنج و چاو نوقاندن لە ماف و داخوازییەکانیان.

ژمارەیەک ئەنگەل و توێژێکی مشەخۆری سیاسی لەگەڵ ئەوەدا کە بەیاسا موچەی خەیاڵی و ئیمتیازاتی چەوریان بۆخۆیان و ئایندەیان بەناوی خانەنشینیەوە، جێگیرکردووە، هاوکات بەسەدان هەزار کەسیان لە رێگای موچە بۆ بن دیوارەکان” گوێ لەمستەکانی خۆیان” و بەسەدان خانەنشینی ئەرک  نەدیوو، بڕیوەتەوە. لەبەرامبەردا کریكاران و کارمەندان کە ڕۆژانە هەشت سەعات و زیاتریش خەریکی کارو بەرهەم هێنان و راپەراندنی کاری هەمەجۆری کۆمەڵگەن و بەمانای وشە کۆمەڵگە لەسەر شانی ئەوان دەچەرخێ، موچەیەکی ناچیزیان پێدەدرێت. بەناوی پاشەکەوتی موچەشەوە موچەی چەندین مانگیان لێ بڕدراوەو لەم ساڵیشدا سێ موچەی فەرمانبەران نەدراوە. ئوردوی بێکاران و کریکارانی کەرتی گشتی وەزعیان لەوەش خراپترە…

لەدۆخێکی ئاوادا توێژی حکومەتداری و پەرلەمانتارەکان و بەڕێوەبەرە گشتیەکان و بەرپرسانی سلکی سەربازی و ئەمنی و دەزگا هەواڵگرییەکان، بە بیستینی کەمکردنەوەی نەک موچەکانیان، بەڵکو بە بیستینی کەم کردنەوەی موچە خانەنشینی و ئیمتیازاتەکانیان، گڕیان گرتووە… چ بێ شەرمییەکە؟ موچەی کرێکارێک کەمتر لە ملیۆنێک یان چەند سەد هەزار دینارێک بێت، لە بەرامبەردا موچەی ئەندام پەرلەمانێک ٨ ملیۆن دینار بێت و خانەنشینیەکەشی بەهەمان شێوە زیاد لە پینج ملیۆنێک بێت.. ئەم نابەرابەرییە لە موچەدا، تەنها نابەرابەرییەکی ئابوری رووت نییە، بەڵکو ریشەی لە نابەرابەریەکی چینایەتی قوڵدایە… نابەرابەریەک کە حکومەت و یاسای لەپشتە، باندی دزی و میلیشیایی چەکدار پشتیوانیەتی.

لەسەیر سەیرتریش، ژمارەیەک لە ئەندام پەرلەمانی دەم گەرم و تەسەلی بێکارە و دەست وپێ سپی و بودەڵەی سیاسی بەنرخی ڕۆژ نان خۆر، لەگەڵ حکومەتێکی خاوەن پرۆژەی چاکسازی بۆ بەیاساییکردنی موچەی چەند ملیۆنی و ئیمتیازاتی مادام العمر بۆ پلە باڵاکان، باسی چاکسازی و وەفا نواندن بۆ کۆمەڵگە و خەڵکی کوردستان دەکەن.

ئەم توێژە کە پارێزەری سیستەمی بەتاڵانبردنی سەرمایە و سەرمایەدارەکانن، بەجیا لەخوار ڕاگرتنی موچەی کرێکاران و کارمەندان، کاریان سەندنەوەی مافە زۆر سەرەتایییەکان و کەم کردنەوەی خزمەتگوزارییە گشتییەکان و هەرزان فرۆش کردنیانە بە کەرتی تایبەتی.

پرۆژەی چاکسازی حکومەت و هەر چەشنە پرۆژەیەکی تری چاکسازی لەژێر سایەی دەسەڵاتی حزبۆکراتی بۆرژوازی کوردا، ناتوانێت لەو پرۆژە ئابڕوبەرانە چاکسازییە باشتر بێت کە کابینەی نۆهەمی حکومەت ئاراستەی پەرلەمانی کردووەو راسپاردووە، تا پەلە لە بەیاساکردنیدا بکەن. ئەم دەسەڵاتە ئەگەر چاکسازی واقعی بکات، بەسەریەکدا دەڕمێت. چاكسازیی لە داهاتەكانی نەوت و خاڵە سنورییەكان و داهاتەكانی ناوخۆدا   نوخبەی سیاسی دەسەڵات بەدەست، دەستخاڵی دەکات، بۆیە ناتوانن بەجدی دەستی بۆببەن. ئەو سەدان تانكەرە نەوتە کە ڕۆژانە بە قاچاخ  نەوت دەفرۆشن، خاوەنەکانی دزانی خاوەن پێگەی دەسەڵاتن بۆیە ناتوانن لێپێچینەوە لەگەڵیان بکەن…

بەدەستەوە گرتنی پرسی چاکسازی لەلایەن کابینەی نۆهەمەوە، بۆ خامۆشکردنەوەی تورەیی جەماوەیی بوو،  فریوکاری بوو بۆ سپی کردنەوەی رووی دەسەڵاتیكی رەشی دزی حزبۆکراتی زیاتر لە چارەکە سەدەیەکی بزوتنەوەی کوردایەتی.

چاکسازی واقعی لەلایەن دەسەڵات و ئەو ئۆپۆزیسیۆنە بودەڵەیەوە بەخۆشی خۆیان لەوەهم وەهمترە. ئەوەی دەتوانێت چاکسازی واقعی دابسەپێنێ، گوشاری بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری لەخوارەوەی کریکاران و کارمەندان و بێبەشانی کۆمەڵگەیە. چینی کریکارو بێبەشانی کۆمەڵگە بە هاتنە مەیدان و ڕێکخراوی خۆیان، بە راگرتنی چەرخەکانی بەرهەمهینان و ناوەندەکانی بەرهەمهینان و خزمەتگوزارییەکان، دەتوانن گەروی پڕ نەبووی ئەو دەسەڵایە بگوشن و گیرفان و خەزێنەی پڕیان کە بەرهەمی نابەرابەری و دزی و تاڵانی ئاشکرایە دابتەکیننن و ناچاریان بکەن، دەست لەو هەموو جەردەیی و دزییە ئاشکراو نایاسایی و بەیاساییکراوەیان بگرن.

ئێستا دوای دەرکەوتنی ماهیەتی ئەم کابینەیەو هاش و هوشی پوچی چاکسازییەکەی، کاتی ئەوەیە خەڵکی بێبەش و نەداری کوردستان، کرێکاران و کارمەندان، بێکاران و ئۆردوی ئامادە بەکار، لاوان و خانەنشینان و کەم ئەندامان…تاد،  سێڵاوی رقی خۆیان لە شەقامەکاندا نیشان بدەن، لەکارگەکاندا کار رابگرن و لە ناوەندە خزمەتگوزارییەکاندا، مانبگرن و نیشانی بدەن کە ئەوان خاوەنی کۆمەڵگەو جوڵە و بەرێوەبردنی واقعی ژیانن… کاتی هاتنە مەیدان و وەستانەوەی جەماوەرییە بەرووی دەسەڵاتی ڕەشی بزوتنەوەی کوردایەتی و پاکیجە یەک لەدوای یەکەکانیان بۆ درێژەدان بە دزی و تاڵانی و بێمافی و گرانی و بێکاری و هەموو موسیبەتەکانی تری ئەو دەسەڵاتە.

ناوەراستی جەنیوەری ٢٠٢٠