عەبدوڵا مەحمود
ناوةراستي ئةم مانطة جةلال تالَةباني سكرتيَري يةكيَتي نيشتماني و سةرؤك كؤماري عيَراق! ديداريَكي لةطةلَ ذمارةيةك لةهةلَسورِاوني مافةكاني ذنان، كة هةلَطري ياداشتنامةك بوون كة 20 رِيَكخراو ئيمزايان كردبوو، سازدا.
ئةم دةستةية لةذنان لةياداشتنامةكةياندا ضةند داواكاريةكي تايبةت بةذنان وخةم وخواستة سياسيةكانيان و رِؤلَيان لة كؤمةلَي عيَراقدا، بةتايبةتيش مةسةلةي بةشداريثيَكردنيان لة كاروباري سياسي و حكومي و ثاراستني كةسايةتي ذناني….تاد، لةخؤطرتبوو.
جةلال تالَةباني لةوةلآم بةوةفدي ذناندا سةرباري رِاطةياندني ثشتيواني لةخواستةكاني ذنان، ثيَداطري لةوة كرد كةثيَويستة بزوتنةوةيةكي خةباتطيرو بةهيَزي سةراسةري ذنان بيَتةكايةوة كة لةثيَناو سةثاندني بوني خؤيان و مافةكانيان لةكؤمةلَدا خةبات بكات.
هةروةها تالَةباني ئاماذةي بةضةند ئاستةنطيَكدا لةوانة كةئيَمة لةوولآتيَكي فرة مةزهةب و رِةوت و لةهةلومةرجيَكي خةتةرناك و قؤناغيَكي هةستياردا دةذين، بؤية دةبيَ واقعي بين و بةقولَي تيَيان بطةين، ئيَوة واقعي بن خؤزطةكانمان زؤرن، بةلآم بةداخةوة لة واقيَعيَكي تالَدا دةذين، خؤزطةكانيش رِاستيةكان ناطؤرِن …و ئاماذةي بةوةدا كة هيَزة باوةرِدارةكان بة ديموكراسي ثاشةكشةيان كردووةو هيَزة محافزةكارةكان بةطشتي كؤنترؤلَي طؤرةثانةكةيان كردووة.
ئةمةي سةرةوة ئةو ثةيامةية كة تالَةباني بة وةفدي ذناني رِاطةياندووة دةقي هةوالَةكةش لة كوردستاني نويَي رِؤذي 15/5/2006 بلآوكراوةتةوة.
سةرتا بةضةند ثرسيار دةست ثيَدةكةم، لةهةنديَك شويَنيش ضةندديَريك قسةكردن بةثيَويست ئةزانم. ئةطةر ئةوة قبولَ بكةين كةذنان بؤ رِزطاريان ثيَويستة رِيَكخراوةي بةهيَزيان هةبيَت بؤ بةرطري لة ماف و خواستةكانيان، كة واقعةن ئةمة ثيويستة، كةس لاري لةمة نية، بةلآم ثرسيار ئةوةية ئايا لةكوردستان دةيان رِيَكخراوي ذنان لةمةيداندا نين و نةبوون؟ ئايا لةكوردستان ذنان و بةرةي متةمةدين دةيان جار بةردةم حكومةتي سوسيال ديموكراتي!! ئيَوةيان نةطرتووة بؤ طؤرِيني ياسا كؤنةثةرستةكاني سةرضاوةطرتوو لة شةريعةت و قورعان؟ دةيان جار بة خؤثيشاندانةوة دواي طؤريني ياساكاني بةعسي تايبةت بة ياساي باري كةسيَتي و ذنانيان نةخستة بةردةمتان؟ ضيتان وةلآمدانةوة؟ رِيَكخراوةي سةربةخؤي ئافرةتان و دةيان رِيكخراوةي تري ذنان بةوانةشةوة كةسةر بةخؤتانن دةيان كؤرِو سمينارو خؤثيشاندانيان سازنةداوة بؤ بةرطري لة ذنان و خواستةكانيان؟ وة سةنتةري بةرطري لة ذناني كوردستان كة سةدان ذني لة ذيَر ضةقؤي مةرط رِزطاركرد، ئيَوةو هيَزةكاي ئاسايش بةزةبري ضةك داتان نةخستن؟ لستي سةدان تاوانباري ذنكوذ لةبةردةستي جةنابت و دادطاكاني تؤدا نية؟ تائيَستاش لة ذيَر ناوي شةرةفدا ذنان قةسابي ناكريَن و تاوانباراني جةلاديش بة ثيَي ياساي بةعس ئازادنين؟ وة بؤ سةربةرزكردنةوةو لةذيَرناوي شةرفكرِينةوة كوشتارةكاني ذنان نابينن؟ ئيَوة بؤ ذناني كورستان ضيتان كردووة، تا ئةم جارة رِووبكةنة ذناني بةغداو بةسرةو ثيَيان بلَيَن برِؤن جاري بزوتنةوةيةكي بةهيَزي سةراسةري دروست بكةن؟ لةوةش واوةتر كةهةميشة شانازي بةداوةربووني خؤتةوة ئةكةيت و كةس لةم طؤي زةويةدا بةئةندازةي تؤو حزبةكةت باسي ثاراستني مافي مرؤف و ئازادي ناكةن، كارتان ضي ية؟ هةر ئةبيَت يةخةتان بطرن تا شتيَك بؤ خةلَك ئةكةن و وةلآم بةخواستيَكي خةلَك ئةدةنةوة؟ بةرِاست ئةمة ض جياوازيةكي هةية لةطةلَ دةسةلآتة تاسةر عةسكةري و ديكتاتؤرةكاني شيَوةي بةعس و ماركؤس و ….تاد. بةرِاستي سةيرة خؤت بة ثاريَزةري مافي مرؤف بزانيت و حزبةكةت سوسيال ديموكراتي!! بيَت، كةضي بةرطري لةهةموو ئةوياسايانة بكةيت كةدذي ذن و مافي ذنن و بةياساي بةعس كار بكةيت، وة بةرطري لةياسا و داب و نةريَتي ذةنطهةلَطرتووي سةدةكاني ناوةراست و كةلتوري بةسةرضوي كؤمةلَطا بكةيت .
هةروةها تالَةباني دةلَيَت ئيَمة لةوولآتيَكي فرة مةزهةب و رِةوتدا دةذين، بةر لةهةموو كةس ئةبيَ لة تالَةباني بثرسين مةطةر لةسةدان ولآتي ئةم طؤي زةويةدا، ضةندين مةزهةب و نةتةوةي جياواز لة ضوارضيَوةي وولآتةكاندا نين؟ وةمةطةر ئةوة باش نازانيت كة ياسا بؤ هةمووان وةكو يةكةو بنةماي هاولآتي بوون ثيَوةري تاكةكانة تياياندا ؟ ئةطةر كؤمةلَطاي ئيَستاي عيَراق فرة مةزهةب و فرة نةتةوةو فرة رِةوتة، كيَ بةرثرسي قوتكردنةوةي ئةم نةتةوةو مةزهةب و تةنانةت زيندوكردنةوةي تايفةو خيَلَةكانة؟ وةلةكام سةردةمي ميَذووي عيَراقدا شةرِي زمانة جياوازةكان، شةرِي دينة جياوازةكان لة كؤمةلَطاي عيَراق بووة؟ بةعس كةويَنةيةكي ثراوثرِ دةسةلآتيَكي سةكوتطةر و هةوسارثضراو بوو هةموو هةولَيَكي خؤيدا تا شةرِي ضةند دةهةي خؤي و لةطةلَ بزوتنةوةي ناسيونالستي كورد بكيَشيَتة ناو كؤمةلَطاو خةلَكي كورد زمان و عةرةب زمان بكات بةطذيةكدا، كةضي تيايدا شكست خواردوو بوو، ئيَوة و هاوثةيمانة شيعةو سونةكانتان بةكوردو عةرةبةوة لةذيَر ضةتر ئةمريكادا، ديَوةزمةي شةرِي تايفيتان كردة واقيع و هةرِةشةي سةرهةلَداني جةنطي قةوميش لةبةردةطاي هةموو هاولآتيةكة، لةئيَوة زياتر كة دانيشتواني عيَراقتان لةخةسلَةتة ئينسانيةكةي دامالَي و مافي هاولآتي بوونتان كردة سةبةتةي ديموكراسي ئةمريكاو نةزمةنويَكةي و لة جيَطايدا مؤري ديني جياواز قةومي جياوازتان دا لةناوضةواني هاولآتياني ئةم كؤمةلَطاية، مةطةر بةرِاستي لةبةرامبةر بةم دؤخة ئيَستاي عيَراق كة لةسةر ليَواري سةثاندني دؤخي بةيروتي حةفتاكان و سةرايفؤي جاراندا رِاطيراوة، ئيَوة هةموتان تاوانبار نين؟ ئةوة ئيَوةن جيَطايةكتان بؤ خةباتي ذنان لة عيَراقدا نةهيَشتؤتةوة و خةريكة عيَراق بة ئاقاريَكدا ثالَثيَوةدةنيَن ذن تيايدا ياني عةيبة، ذن تيايدا ياني كؤيلة و زينداني، ياني رِوداثؤشراو كةم دوو، ئةمةش بةمايةي شةرةف ئةزانن. وة ئيَوةن كة كةسافةتي واتان زيندوكردؤتةوة كة ضةندين دةهةبوو شويَنةواري نةمابوو، ئةمرؤناو عومةرو عةليةكان بيَئةوةي ئاطايان لةهيض بيَت، ئةكوذريَن. بةرِاستي لةهةموو ميَذووي ثيَكهاتني دةولَةتي عيَراقةوة تائيَستا شتي واي تيابووة؟ ئةمة كيَ ليَ ي بةرثرسة؟ ئيَوة خؤتان بةرثرسي يةكةمي ئةم هةلومةرجةن وبةبةدةستةوةطرتني ئةم هةلومةرجةش ذنان دةترسيَنن و رِةوانةي مالَةوةيان دةكةنةوةو ثيَيان دةلَيَن خؤزطةكان زؤرن بةلآم ضونكة واقعةكة تالَة واز لةخؤزطةكانتان بيَنن، مةطةر ئيَوة وةكو سةرؤكي حزبيَكي كوردي و وة سةرؤكي حزبةكاني تر و مةزهةبةكاني تر، هيضتان واز لة خواستي حزبي و بةرذةوةندي و خؤزطةكاني خؤتان ئةهيَنن لةبةرئةوةي واقعيةتيَكي تالَ بةسةر كؤمةلَطادا زالَة؟ تالَةباني بةذنان دةلَيَت هيَزة باوةرِدارةكان بةديموكراسي ثاشةكشةيان كردووةو هيَزة محافةزةكارةكان كؤنترؤلَي طؤرةثانةكةيان كردووة، ديسان دةبيً بثرسين مةبةست لةهيَزة ديموكراسيةكان و باوةرِدارةكان بةديموكراسي كامانةن؟ لةناو هةموو ئةو هيَزو لايةنانةي بةنيازن ثاش زياتر لةسيَ سالَ لة نةماني بةعس حكومةتيَك ثيَكبهيَنن و دةولَةتيَكي داروخاو بينابكةنةوة، ناتوانن و هةرضي بنةماي دةولَةت و ثيَكهاتةي ياسايي دنيا هةية ريسوايان كردو ثاش ثيَنج مانط لة هةلَبذاردن ناتوانن بة ئيتفاقيش حكومةتؤكةيةكي تةلةفزيؤني قوتبكةنةوة*، وة كون بةكوني قورعان دةطةرِيَن و ديَر بةديَري نوسراو يان ووتراوةي ثةيامبةراني ئيسلام” بة شيعةو سوني”ةيةوة دةطةرِيَن تا بيانكةنة بةندي ياسايي، بةرِاستي بةم حالَةوة مةبةست لة هيَزي ديموكراستي كامةية؟ كام بةندي دةستور هةية بؤني مافي ليَبيَت لة ذيَر سيَبةري ثايةسةركيةكاني شةريعةتي ئيسلامدا، لولنةدرابيَت؟ ئايا ئةم هيَزانة ديموكراسين؟ خؤئةطةر تالَةباني مةبةستي ئةوة بيَت كةهيَزي ديموكراتي مةبةستي لةبابةتي ضةشني خؤيانة، كة ثيَشطرو ثاشطرِي ئيسلامي بة ناوي حزبةكانيانةوة نية، ئةوا ئةطةر خةلَكي بةغداو بةسراو بةتايبةتيش ذنان ئةمة نةزانن، ئةوا خةلَكي كوردستان و بةطشتي و بةتايبةتيش ذنان و بزوتنةوةي يةكسانيخوازي ذنان، بةكردةوة دةسةلآتي 15 سالَةي يةكيَتي و ثارتيان تاقي كردؤتةوة، كةضؤن رِةئي خةلَك بة بارمتة طيراوة، ودةنطدان بة نانةوة بةندة، ضؤن لستي يةكيَتي وبوون و ثارتي و بوون مةحةكي دامةزراندن و تةئيدي دلَسؤزي و ليَهاتوي و شارةزايي ية، وة زيندانةكان و دادطاكان ضيانكردووة بة كةساني سياسي كة لةسةر بيروباوةري سياسي و كاركرني سياسي ناكؤك بةخؤيان، وة ضةندين بلآوكراوةو رِؤذنامة و طؤظار داخراون و دةيان نوسةرو رِؤذنامةنوس تيرؤركراون و دراونةتة دادطاـ باسي كوشتاري ذنان و بيَمافيةكانيان لةو نيَوةدا بةشي شيَري لةسةركوت و بيَمافي بةركةوتووة، ئةطةر كةسيَك دةيةويَت بزانيَت وةزعي ذنان لةلاي دةسةلآتي يةكيَتي و ثارتي ضؤنة، ثيَويست بة خؤماندوكردنيَكي زؤر ناكات، سةردانيَكي رِؤذنامةكان و ضةند كتيبيك يان خةستةخانةكان لة ئاماري كوشتن و ئينتحار، خؤسوتاندن و ئةتككردن، بةسة بؤ نيشانداني وةزعي تراذيديائاساي ذنان.
بؤية ئةطةر تالَةباني مةبةستي لة هيَزة ديموكراتيكةكان خؤيان و ضةشني خؤيانة ئةوا وةزعةكة ليَرة لةكوردستان بؤ ذنان لة بةغدا و بةسرة باشتر نية، بةتايبةت ئةطةر هةلومةرجي نيمضة ئارام و ئاسايشي كوردستان بةراورد بكةين ثيَيان. لةوةش واوةتر لة حكومةتةكةي يةكيَتي و ثارتيدا ضةند ذن بةشدارن؟ رِؤلَي ذنان لة ناوحزبةكانياندا ضةندة؟ ضةند كةس لة ذنان لة سةركردايةتي يةكيَتي وثارتيدا هةن؟ وة ئةطةر هةبن ض كارة دةبن؟ وةسةرئةنجام هةلَطري ثةيامي ذنان و خواستةكانيان دةبن، يان نويَنةري ياساو دةسةلآتي دواكةوتوانةي ثياوسالاري؟ ضونكة كةم نين ئةو ثياوة رِةش ثيَستانةي لةدذي رةشثيستةكانن؟ هةروةكو كةميش نين ذناني لة ضةشتي تانسؤضيَلةر كة هةلَطري هيض ثةياميَك نةبوو بؤ ذنان توركيا لةوثةري دةسةلآتيشيدا، يان كورد زمانةكاني دةسةلآتبةدةستي ئةمرِؤي عيَراق و كوردستان بةماناي رِزطاري خةلَكي كوردستان و بةهرةمةند بون لةمافةكانيان لة ضةشني ئازادية سياسيةكان، مافة فةردي و مةدةنيةكانيان، خزمةتطوزارية كؤمةلايةتي و سياسي و تةندروستيةكان، و سةربةخؤي نية.
دوا ثرسيار ئةوةية كة دةلَيَن عيَراق نائةمنة، ئايا لة فةزاي نيمضة ئارامي كوردستاندا ضي بؤ ذنان كراوة؟ كام يةك لةياساكان لةقازانجي ذنان طؤرِاون و كاريان ثيَدةكريَت؟ ذنان ضةندة بةهرةمةندن لة مافةسةرةتايةكاني وةك حةقي سةفةر، جلو بةرط ثؤشين، جيابونةوة، حةقي هةلَبذاردني هاوريَ و هاوسةر، حةقي هةلَبذاردني كار، يةكساني لة كريَدا بؤ كاري يةكسان، وة بةكورتيةكةي يةكساني نيَوان ذن و ثياو بؤ نية؟ خؤ نائةمن ني ية وةكو بةغداو بةسرة، هةروةها هيَزةكانيش ثيَشطرو ثاشطري ئيسلاميان ثيَوة نية، و بانطةشةي ديموكراسي و مافي مرؤفيش بةئةندازةيةكة كة خؤي نيشانةكة بؤ نةبوني ئازادي و ديموكراسي، تالَةبانيش مةبةستي لة هيَزة ديموكراتيةكان، خؤيانة، بةلآم بيَطومان ذنان و بةرةي سكولاري كوردستان فريوي بانطةشة ناخؤن، جياوازي نيَوان حزبةكةي حةكيم و موقتةدا سةدر، و ضةلةبي وعةلاوي لةطةلَ ئةحزابي كوردي بةكردةوةكانيان ثيَوانةدةكةن، ئةطةر تالَةباني دةيةويَت نيشانةيةكي ثيَشكةوتنخوازي لةخؤي و حزبةكةي نيشان بدات، ئةبيَ بةكردةوة جياوازي خؤي لةطةلَ ئةم هيَزانةي تر نيشانبدات، تا خةلَك كةميَك باوةر بكات، ئةوكاتة ذناني ثيَشكةوتنخوازي بةغداو نويَنةري رِيَكخراوة ثيَشكةوتوةكاني ذنانيش ئةلَيَن ئامين!!.
18-5-2006
* حكومةتؤكةي تةلةفزيؤني: مةبةست لةو عيبارةتة دروستةي خةلَكي عيَراقة كة دةلَيَن حكومةت هةر لةسةر تةلةفزيؤن هةية، و لةواقيعدا شتيَك نية ناوي حكومةت بيَت.